IV SA/Wa 1007/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Rada do Spraw Uchodźców, na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1 pkt 1, art. 48 ust. 2 i art. 89p ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r. poz. 680) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy, odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej, nieudzielania zgody na pobyt tolerowany, wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz uchyliła decyzję organu pierwszej w zakresie zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy i w tym zakresie umorzyła postępowanie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że Z. K., obywatel G. deklarujący narodowość [...], urodzony w dniu [...] grudnia 1983 r. w R. wniósł o nadanie statusu uchodźcy jemu, jego żonie i trójce małoletnich dzieci. Cudzoziemiec oświadczył, że w dniu 21 marca 2012 r. wraz z bliskimi opuścił kraj pochodzenia posługując się paszportem wydanym w dniu [...] lutego 2012 r. przez władze g. Drogą lotniczą dotarł na B., a następnie przekroczył granicę w mieście: B. n. B. /T. Decyzję o emigracji podjął ze względu na problemy wynikające z [...] pochodzenia etnicznego. W toku przesłuchania statusowego Z. K. wskazał, że w kraju pochodzenia doznawał osobiście niechęci ze strony G. jednocześnie stwierdził, że jego doświadczenia nie wynikały z polityki władz G. Powyższe prześladowania miały podłoże psychiczne i polegały na próbach wyłudzenia od niego pieniędzy, jak również sugestiach, aby przesiedlił się do A. Z. K. podniósł, że również jego dzieci popadały w konflikty z rówieśnikami, były bite w przedszkolu, co w ocenie cudzoziemca wynikało z [...] pochodzenia. Z kolei córce cudzoziemca, która ma problemy natury okulistycznej odmówiono leczenia w kraju pochodzenia. Przesłanką odmowy leczenia, jak wyjaśnił Z. K., nie było pochodzenia etniczne, a konieczność wniesienia stosownej opłaty. Cudzoziemiec oświadczył, że nie brał udziału w działaniach wojennych. Nie był zatrzymany lub sądzony w kraju pochodzenia, nie został skazany. Nie należał do żadnego ugrupowania politycznego lub stowarzyszenia czy środowiska o charakterze etnicznym, społecznym czy religijnym. Charakteryzując swoją sytuację w kraju pochodzenia Z. K. oświadczył, że przez ostatnie trzy lata zamieszkiwał w T., gdzie posiada adres stałego zameldowania. Nie zdobył wykształcenia, a dochód uzyskiwał z renty inwalidzkiej (nie wie jednak jakie przesłanki zdrowotne zdecydowały o jej przyznaniu) jak również, dorabiał nielegalnie sprzątając podwórka. Gospodarstwo domowe cudzoziemca i jego bliskich otrzymywało także zasiłki z urzędu miejskiego, ale i tak nie posiadało dostatecznych środków na pokrycie wszystkich wydatków związanych z eksploatacją mieszkania. Cudzoziemiec wykluczył ewentualny powrót do kraju pochodzenia z przyczyn materialnych i podniósł, że nie ma tam rodziny poza jedną chorą przewlekle krewną, nie ma mieszkania i posiada ograniczone - wypłacaną rentą - prawo do pracy. W ocenie organu Z. K. nie mógł zostać uznany za osobę prześladowaną w kraju pochodzenia, gdyż brak kontekstu etnicznego jego emigracji z kraju pochodzenia. Zdaniem Rady do Spraw Uchodźców opisywane zdarzenia są niewiarygodne i nie dowodzą prześladowania ze względu na przynależność do grupy etnicznej, społecznej lub wyznaniowej w G. Zasadniczą zaś przesłanką migracyjną w przypadku Z. K. jest jego sytuacja materialna i osobista w kraju pochodzenia. Organ wywiódł, że Z. K. nie wykazał zasadności obawy przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych, co jest niezbędną przesłanką do uznania cudzoziemca za uchodźcę w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto Rada do Spraw Uchodźców uznała, że powyższe okoliczności nie uzasadniają udzielenia cudzoziemcowi i jego bliskim ochrony uzupełniającej, zgodnie z art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, jak również wyrażenia zgody na pobyt tolerowany w RP, w myśl art. 97 powołanej ustawy. Rada do Spraw Uchodźców wskazała również, że zawarte w decyzji pierwszej instancji orzeczenie w zakresie zakazującym ponownego wjazdu na terytorium RP i państw obszaru Schengen przez okres 6 miesięcy pozbawione jest podstawy prawnej. Organ wywiódł, że ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach nie zawiera żadnego przepisu, który przewidywałby orzekanie o zakazie wjazdu na terytorium RP w decyzjach o odmowie nadania statusu uchodźcy. Powołując się na treść art. 7 Konstytucji RP i zawartej w nim zasady praworządności, Rada do Spraw Uchodźców podniosła, że nie można domniemywać kompetencji organu administracji publicznej (w tym przypadku Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców) wtedy, gdy nie została ona wyraźnie temu organowi przypisana. Z. K. wywiódł do Sądu skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] marca 2013 r. utrzymującą w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2013 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1, ewentualnie art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi Z. K. podniósł, że państwo g. dyskryminuje obywateli [...] pochodzenia, czego skarżący oraz jego rodzina doświadczyli bezpośrednio. Za naruszenie prawa międzynarodowego skarżący uważa sytuację, w której pozbawiony jest dostępu do pracy czy świadczeń medycznych. Zdaniem skarżącego organ nie wziął pod uwagę, czy w stosunku do niego ziściły się przesłanki udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Skarżący jest przekonany, że fakt nie posiadania nikogo bliskiego w G., ani żadnego majątku pozwala stwierdzić, że ewentualny powrót do kraju pochodzenia byłby ze szkodą dla jego bezpieczeństwa. Ponadto odwołując się do problemów zdrowotnych swoich i córki, skarżący wywodzi, że w przypadku deportacji do G. nie będą mogli korzystać z dostępu do bezpłatnej opieki medycznej. Rada do Spraw Uchodźców w odpowiedzi na skargę podtrzymała dotychczasowe stanowisko i wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W przedmiotowej sprawie wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożył Z. K. Wniosek został złożony w dniu 23 marca 2012 r. Wnioskodawca niniejszy wniosek złożył w imieniu własnym (art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 680), a także w imieniu żony Y. K. oraz trójki małoletnich dzieci stosownie do dyspozycja art. 25 ust. 1 ww. ustawy. W toku postępowania, zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, organ prowadzący postępowanie przesłuchuje wnioskodawcę w celu wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przesłuchanie wnioskodawcy odbyło się w dniu 17 stycznia 2013 r., co potwierdza protokół przesłuchania strony. Jednocześnie z akt administracyjnych wynika, że przed przesłuchaniem w dniu 17 stycznia 2013 r., w związku z informacjami dotyczącymi choroby jednego z dzieci wnioskodawcy oraz ogólnego rozbicia wnioskodawcy, które wynikło z trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się wraz z rodziną, psycholog przeprowadziła konsultację psychologiczną z nim i uznała za zasadne wzięcie udziału w wywiadzie statusowym. Z obserwacji psychologicznej przeprowadzonej w toku wywiadu z Z. K. wynika, że wnioskodawca spokojnie i bez problemów odpowiadał na pytania i relacjonował przeżycia, jakie stały się jego udziałem w kraju pochodzenia. W toku postępowania sądowego, na rozprawie w dniu 3 października 2013 r., uczestniczka postępowania Y. K., żona skarżącego oświadczyła, że mąż Z. K. nie pisze i nie czyta w żadnym języku, umie jedynie napisać cztery litery swojego imienia. Jest rencistą drugiego stopnia z powodów psychicznych, zaburzenia te ma od dziecka, nigdy nie chodził do szkoły. W czasie przesłuchania nie powiedział wszystkiego bo nie umiał. Uważa, że również ona powinna być przesłuchana w sprawie, co pozwoliłoby jej złożyć różne dokumenty i powiedzieć rzeczy, których nie powiedział mąż. Z protokołu przesłuchania wynika, że Z. K. nie był w stanie podać przyczyn z jakich przebywa na rencie, wskazał że wszystko jest napisane w dokumentach oraz zaznaczył, że ma problemy z pamięcią. Faktem jest, że na pytanie, czy żąda przesłuchania świadków w swojej sprawie, odpowiedział nie. Przepis art. 43 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że przesłuchanie odbywa się bez obecności osoby, w imieniu której wnioskodawca występuje, chyba że organ prowadzący postępowanie uważa jej obecność za konieczną dla wyjaśnienia sprawy. Do osoby, w imieniu której wnioskodawca występuje, nie stosuje się przepisu art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, że żona wnioskodawcy, w imieniu której złożył on również wniosek o nadanie statusu uchodźcy nie musiała być obecna w czasie jego przesłuchania. Jednakże w ocenie Sądu, organ prowadzący postępowanie, powinien skorzystać z uprawnienia wynikającego z art. 43 ust. 3 ww. ustawy i przesłuchać wnioskodawcę w obecności jego żony, co w okolicznościach przedmiotowej sprawy z pewnością jest konieczne dla wyjaśnienia sprawy. Do postępowania o nadanie statusu uchodźcy uregulowanego w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa ta nie stanowi inaczej – art. 4 ustawy. Organ administracji publicznej w toku postępowania stojąc na straży praworządności, ma obowiązek z urzędu podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – art. 7 k.p.a. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, z uwagi na stan zdrowia wnioskodawcy, który działa także w imieniu żony i małoletnich dzieci, ich słuszny interes wymaga również przesłuchania żony wnioskodawcy. Organ może z urzędu dopuścić taki dowód, który może przyczynić się do wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, uchylenie się organu od uprawnienia wynikającego z art. 43 ust. 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, świadczy o niepoprawności przeprowadzonego postępowania dowodowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie przeprowadzając postępowanie w sprawie organ uwzględni wyrażone wyżej stanowisko sądu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.