IV SA/Wa 1018/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 roku; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S. kwotę 576 (pięćset siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. kwotę 393 (trzysta dziewięćdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] lutego 1998 r. Minister Kultury i Sztuki wydał decyzję nr [...], w której stwierdził, że orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] września 1952 r. znak: [...] wydane w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1951 r. przedsiębiorstwa [...], ul. [...] oraz ustalenia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa, przechodzących na własność Państwa - w części dotyczącej przejęcia przez Państwo nieruchomości przy ul. [...] w L. położonej - zostało wydane z naruszeniem prawa. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...], Minister Kultury i Sztuki utrzymał w mocy powyższą decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 1998 r. Zgodnie z zawiadomieniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 listopada 2008 r. na podstawie art. 157 § 1 i 2 k.p.a. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. W wyniku powyższego postępowania, w dniu [...] marca 2011 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał na podstawie art. 158 §2 k.p.a. decyzję nr [...], w której stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...]. Pismem z dnia 7 kwietnia 2011 r., adwokat B. P. pełnomocnik Pana M. T., Pani B. J., Pana A. M., Pani H. C., Pani K. W., Pani E. Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 S., Pani A. S. i Pani A. S. oraz adwokat M. B. pełnomocnik Pani K. S., Pani I. B., Pani A. B., Pana D. B., Pana L. B., Pani S. S., Pana S. S., Pana M. T. i Pani K. J. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z [...] marca 2011 r. Jednocześnie wraz wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesiono o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...]. Jako przesłankę nieważności decyzji podniesiono zarzut tożsamy ze stawianym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to jest, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzono, że decyzja ta została wydana w toku postępowania, w którym nie brali udziału wszyscy zainteresowani, ponieważ nie byli zawiadomieni o toczącym się postępowaniu, mimo, że organ administracyjny posiadał informację, że Pani H. M. nie jest jedyną spadkobierczynią J. i Z. małżonków S., którzy byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w L. przejętej na rzecz Skarbu Państwa z naruszeniem prawa. Dopiero w toku postępowania o odszkodowanie wszyscy spadkobiercy małżonków Stypułkowskich zostali zawiadomieni przez organ administracyjny, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania odszkodowania podnosząc, że wnioski zostały złożone po upływie terminu (trzy lata od wydania decyzji z 1998 r.). W oparciu o analizę art. 28 k.p.a. podniesiono, że organ administracyjny powinien był ustalić z urzędu kto w danej sprawie powinien być zawiadomiony jako strona postępowania, a brak zawiadomienia powoduje poważne konsekwencje prawne (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący nie brali udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. i nie zostali wezwani przez organ administracyjny. Zdaniem skarżących to uchybienie stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż ma wpływ na sytuację prawną stron w zakresie dochodzenia zwrotu swojej własności lub odszkodowania za mienie zabrane z naruszeniem prawa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został rozpatrzony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odrębnym postępowaniu decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 Natomiast po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...], w dniu [...] grudnia 2011 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał decyzję nr [...], w której odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostało, że tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji - to jest stwierdzenie nieważności decyzji i wznowienie postępowania - są trybami niekonkurencyjnymi, co potwierdza piśmiennictwo i orzecznictwo sądów administracyjnych, co oznacza, że wad decyzji podlegających weryfikacji w jednym z trybów nadzwyczajnym weryfikować w innym trybie. Minister podniósł zatem, że wykluczona jest możliwość stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wady, która podlega weryfikacji w trybie wznowienia postępowania, a tym samym wady postępowania, która stanowi podstawę wznowienia postępowania nie można uznać za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji. Wyjaśnione zostało, że naruszenie prawa, polegające na tym, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a zatem naruszenie to nie może zostać uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie może zostać zweryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż naruszenie to podlega weryfikacji tylko w trybie wznowienia postępowania z powodu przesłanki określonej w art. 145§ 1 pkt 4 k.p.a. Minister skonkludował, że nie stwierdził wystąpienia w sprawie przesłanki nieważności — rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jak również nie stwierdził wystąpienia pozostałych przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a., a zatem orzeczono o odmowie stwierdzenia nieważności. Po doręczeniu decyzji stronom, w przepisanym terminie, adwokat B. P. pełnomocnik Pana M. T., Pani B. J., Pana A. M., Pani H. C., Pani K. W., Pani E. S., Pani A. S. i Pani A. S. oraz adwokat M. B. pełnomocnik Pani K. S., Pani I. B., Pani A. B., Pana D. B., Pana L. B., Pani S. S., Pana S. S., Pana M. T. i Pani K. J. pismem z dnia 16 stycznia 2012 r. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 Zaskarżonej decyzji zarzucone zostało naruszenie art. 157 § 2 oraz 156§ 1 pkt 2 k.p.a przez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. znak: [...] nie może być z urzędu uznana za nieważną w sytuacji, gdy decyzja ta nie została doręczona stronom i w postępowaniu nie brali udziału wszyscy zainteresowani, mimo że organ administracyjny posiadał informację, iż H. M. nie jest jedyną spadkobierczynią małżonków S., którzy byli właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w L. przejętej na rzecz Skarbu Państwa. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. Nr [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoznając ponownie sprawę stwierdził że wniosek jest nieuzasadniony. Odnosząc się do zarzutów skarżących jeszcze raz podkreślił, że sytuacja w której strona (jedna ze stron) bez własnej winy, a zatem np. z winy organu administracji, nie brała udziału w postępowaniu - nie była o tym postępowaniu zawiadomiona, nie miała wiedzy o postępowaniu, organ nie doręczał tej stronie pisma i strona nie miała wiedzy o wydanej decyzji, gdyż nie została jej doręczona (została doręczona innym stronom) wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wskazano zaś w zaskarżonej decyzji w odniesieniu do systemu weryfikacji decyzji administracyjnych w trybach nadzwyczajnych: stwierdzenia nieważności decyzji i wznowienia postępowania: "System ten oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, tzn. że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu weryfikacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa.)." [B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 10 wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009, str. 507]. Odnoszą się zaś do zarzutu, że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją nie istniejącą ( gdyż została wprowadzona do obrotu z rażącym naruszeniem prawa - ustawy kodeks postępowania administracyjnego - poprzez niedoręczenie wszystkim zainteresowanym, którzy powinni być stroną w postępowaniu, Minister stwierdził, że również ten zarzut jest Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 nieuzasadniony, gdyż wbrew twierdzeniom skarżących decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją istniejącą i weszła do obrotu prawnego z uwagi na fakt, że została doręczona innej stronie postępowania - która brała udział w postępowaniu (postępowanie toczyło się na jej wniosek). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nr [...] z [...] kwietnia 2012 roku utrzymującą w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 roku odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku nr [...], wnieśli M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T., K. J. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: I. art. 157 § 2 k.p.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z powodu błędnej wykładni tych przepisów i ich niezastosowania w sytuacji, gdy decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku nie została doręczona osobom, które powinny występować w sprawie w charakterze stron, a następnie osoby te zostały zawiadomione o toczącym się postępowaniu o odszkodowanie i wezwane do udziału w sprawie w charakterze strony, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania odszkodowania podnosząc, że wnioski te zostały złożone po terminie, mimo że osoby te nie były zawiadomione o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 roku dotyczącego przejęcia przez Państwo nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], ani o decyzji wydanej w tej sprawie, II. art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. ponieważ organy administracyjne wiedziały, że właściciele nieruchomości małżonkowie S. nie żyją oraz że występująca w charakterze strony K. M. nie jest ich jedyną spadkobierczynią. Na podstawie 145 §1 pkt 2 w/w ustawy o postępowaniu przez Sądami administracyjnymi, skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 roku nr [...], zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a od Ministra Kultury i Dziedzictwa Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 Narodowego na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stan faktyczny sprawy i podkreśli, że organ administracyjny ma obowiązek z urzędu ustalić, kto w danej sprawie powinien być zawiadomiony jako strona postępowania. Brak zawiadomienia osoby, która powinna występować w charakterze strony, powoduje poważne konsekwencje prawne (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący podkreślili, że nie brali udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 roku i nie zostali wezwani przez organ administracyjny, mimo że znana mu była okoliczność, iż niewłaściwie ustalił krąg stron postępowania. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organ administracyjny z urzędu, a wszczęte przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku powinno dotyczyć również stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku, ponieważ obie te decyzje mają taką samą wadę prawną. Mają na uwadze powyższe skarżący wskazali, że decyzja z dnia [...] lutego 1998r. ich zdaniem jest decyzją nieistniejącą bowiem została do obrotu prawnego wprowadzona z rażącym naruszeniem art. 28, 30 § 4 w zw. z art. 109 § 1 i 110 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz. 270 zwanej w dalszej części p.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane ustawie. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji i w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa wyeliminowanie takiego aktu z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 r. naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r. nr [...] jest decyzją wydaną przez ten organ w pierwszej instancji. Od tej decyzji został wniesiony wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w wyniku rozstrzygnięcia którego wydana została przez w/w organ w drugiej instancji decyzja z dnia z dnia [...] czerwca 1998r znak: [...], utrzymująca w mocy w/w decyzję. Obecnie toczy się zaś postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1998r. (nieprawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2012r. Sygn. akt IV SA/Wa 453/12 uchylono decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r. znak: [...]). W ocenie zatem Sądu od rozstrzygnięcia organu w w/w sprawie zależeć będzie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Na skutek bowiem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Ministra z dnia [...] marca 2011 r. (decyzji drugoinstancyjnej), odżyje kwestia rozstrzygnięcia w postępowaniu zwyczajnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej kontrolowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją z dnia [...] lutego 1998r. (o ile następca prawny zmarłej wnioskodawczyni podtrzyma złożony przez nią wniosek). Oczywiste jest bowiem, że wówczas, gdy odwołanie złożono w warunkach jego dopuszczalności musi być ono rozpoznane w pierwszej kolejności. W postępowaniu odwoławczym będą zaś brane pod uwagę przez organ wszelkie ewentualne wady postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji, jak też błędy dotyczące zastosowania przepisów prawa materialnego. Nie ulega również wątpliwości, iż wtoku postępowania odwoławczego organ zobowiązany będzie zbadać również z urzędu kwestie właściwego ustalenia kręgu stron postępowania (art. 10 k.p.a). Sygn. akt IV SA/Wa 1018/12 Tym samym Sąd uznał, iż zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje wydane zostały "przedwcześnie". W sytuacji bowiem gdy w sprawie mamy do czynienie z decyzją nieostateczną od której wniesiono odwołanie (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) organ w pierwszej kolejności winien rozpoznać odwołanie. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a, uchylił zaskarżone decyzje. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zapadło w oparciu o art. 200 i 205 p.p.s.a .