IV SA/Wa 1022/23
WyrokWSA w Warszawie2024-05-09
Skład orzekający: Katarzyna Golat, Monika Barszcz, Wojciech Białogłowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska prawidłowo uchylił decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w części i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, umorzył postępowanie organu I instancji, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy, rozpatrując zarzuty stron dotyczące m.in. naruszenia przepisów K.p.a. i ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy obu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie i wydały decyzje zgodne z prawem, nie dopatrując się naruszeń przepisów materialnego ani proceduralnego, które mogłyby wpłynąć na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, która uchyliła decyzję organu I instancji w części, orzekła co do istoty sprawy, umorzyła postępowanie organu I instancji w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymała decyzję w mocy, została uznana za prawidłową.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) z dnia 6 lutego 2023 r., która uchyliła w części decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) z marca 2020 r. dotyczącą ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przebudowy sieci gazowej. Skarżący podnosili liczne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów K.p.a. i ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, w tym dotyczące zgodności z planami zagospodarowania przestrzennego, oceny oddziaływania na środowisko, analizy wariantów inwestycyjnych oraz bezpieczeństwa mieszkańców. GDOŚ w zaskarżonej decyzji częściowo uchylił decyzję RDOŚ, orzekł co do istoty sprawy i umorzył postępowanie w tym zakresie, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy, szczegółowo odnosząc się do zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi, uznając decyzję GDOŚ za prawidłową.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargi.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz, asesor WSA Wojciech Białogłowski, Protokolant sekr. sąd. Karolina Jóźwik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg J. S., J. P., W. G., E. O., L. K. i K. J. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 6 lutego 2023 r. nr DOOŚ-WDŚZOO.420.16.2020.MW/KCz/EK/AWT.51 w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla realizacji przedsięwzięcia oddala skargi.
Zaskarżoną przez A. D., E. D., Z. L., M. R., M. W., E. C., W. G., M. L., E. O., J. P., M. R., J. S., A. S. oraz J. T. (określanych niżej jako Skarżący) decyzją z 6 lutego 2023 r., znak: DOOŚ-WDŚZOO.420.16.2020.MW/KCz/EK/AWT.51, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uchylił decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] marca 2020 r., znak: [...], o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia pn.: Przebudowa sieci gazowej w ramach obwodnicy [...] w części i w tym zakresie orzekał co do istoty sprawy, umorzył postępowanie organu I instancji, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy.
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił następujący stan sprawy.
Decyzją z [...] marca 2020 r. RDOŚ w [...], działając na wniosek [...] sp. z o.o., Oddział Zakład Gazowniczy w [...] (dalej [...] sp. z o.o.) z 29 grudnia 2017 r., ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.
GIOŚ wyjaśnił, że z uwagi na liczbę stron w postępowaniu RDOŚ w [...], zastosowanie ma art. 74 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023, poz. 1094, ze zm.), dalej ustawa ooś, w myśl którego jeżeli liczba stron postępowania przekracza 20, stosuje się art. 49 K.p.a., a zatem doręczenie stronom decyzji z [...] marca 2020 r. nastąpiło poprzez publiczne obwieszczenie, co zrealizował RDOŚ w [...] [...] marca 2020 r., obwieszczeniem umieszczonym na tablicach ogłoszeń oraz w Biuletynie Informacji Publicznej tego organu.
Skarżący we wniesionych odwołaniach podnieśli następujące zarzuty:
1. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., poprzez:
a. zapis na str. 17 i 35 ww. decyzji, że przebieg wariantu inwestorskiego jest zgodny z aktualnie obowiązującymi miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, dalej mpzp — bez wskazania nr, daty uchwały organu gminy w sprawie mpzp i bez przytoczenia zapisu, który pozwalałby na budowę gazociągu [...] w R. (etap VI);
b. zapis na str. 25, 29 i 31 ww. decyzji, że wariant II (alternatywny) nie jest zgodny z obowiązującymi mpzp — bez podania nr, daty uchwały organu gminy w sprawie mpzp i bez przytoczenia zapisu, który miałby świadczyć o tej niezgodności;
2. naruszenie art. 80 ust. 2 ustawy ooś, poprzez stwierdzenie zgodności lokalizacji gazociągu [...] z mpzp w [...], we wsi [...];
3. naruszenie art. 81 ust. 1 ustawy ooś, poprzez niezastosowanie się do przepisu, w sytuacji sprzeczności wariantu inwestorskiego z mpzp w [...];
4. rażące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez:
a. przemilczenie i niepoddanie ocenie istotnego dowodu w postaci Prognozy oddziaływania na środowisko, wskazującej na wariant alternatywny, wzdłuż rzeki [...], jako najkorzystniejszy dla środowiska, sporządzonej w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w związku z projektem zmiany "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy R." (uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w [...] z [...] lutego 2019 r., w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy R." oraz obrębu [...]), obejmującej część miasta R. oraz obrębu [...];
b. nazwanie etapu VI "Przebudową istniejącego gazociągu", podczas gdy jest to planowana przez wnioskodawcę budowa nowego gazociągu równolegle do istniejącego gazociągu, a nie przebudowa starego w rozumieniu art. 3 pkt 7a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351, ze zm.), dalej ustawa prawo budowlane;
5. naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy ooś, poprzez niewłaściwą weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, dalej raport ooś;
6. naruszenie art. 63 ust. 1 i ust. 4 ustawy ooś, poprzez zbędne postanowienie o nałożeniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, obejmującego etap VI w wariancie proponowanym przez wnioskodawcę i określenia zakresu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na tym etapie na środowisko;
7. pomijanie przez organ I instancji dowodów wnoszonych przez strony postępowania inne, niż wnioskodawca;
8. sprzeczność planowej inwestycji z obowiązującymi mpzp, dotyczącymi etapu V i VI niniejszego przedsięwzięcia — teren miasta R.;
9. niepokojący 30-, a nawet 40-krotny wzrost ciśnienia w nowo projektowanym gazociągu w etapie VI (w stosunku do danych z lat 1992-1993), co skutkuje analogicznym zwiększeniem zagrożenia wybuchem w obszarze o gęstej zabudowie mieszkaniowej;
10. szczególne zagrożenie wybuchem wzdłuż ul. L. i ul. W. w R. (etap VI) oraz w okolicach ul. M. R., ul. K., ul. W. i ul. Z. w R. (etap V);
11. utrata dorobku życia, spadek wartości domów i działek wzdłuż biegu nowego gazociągu;
12. nieuwzględnienie przez wnioskodawcę oraz organ I instytucji, przedstawionych przez odwołujących się wariantów alternatywnych dla etapu VI przebiegu przedmiotowej inwestycji, wyznaczonych przez nieużytki, tereny rolne lub przemysłowe;
13. wskazanie przez skarżących wariantu inwestorskiego jako najgorszego wariantu dla władz R. i najgorszego dla Skarbu Państwa, ze względu na wynikające z jego usytuowania miejscowe zahamowanie rozwoju urbanistycznego miasta, wysokie koszty budowy oraz wielkość roszczeń ze strony Gminy R.;
14. trwające prace nad: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy R., obejmującej cześć miasta R. oraz obrębu [...], która pozwoli na przeprowadzenie gazociągu wysokiego ciśnienia po terenach niezurbanizowanych,
15. dyskryminowanie miasta R., poprzez wskazanie, że jedynie w R. gazowa obwodnica L. ma przebiegać przez centrum miasta,
16. drastyczne łamanie prawa własności właścicieli działek, przez które przechodzić ma niniejsza inwestycja;
17. niepełny i nieprawidłowy opis wariantów w raporcie ooś dla przedmiotowego przedsięwzięcia, nie uwzględniający wpływu gazociągu i strefy kontrolowanej na nieruchomości i ludność znajdującą się w jego zasięgu;
18. przedstawienie planowej inwestycji na nieaktualnych mapach;
19. zagrożenie bezpieczeństwa, zdrowia oraz mienia właścicieli nieruchomości znajdujących się na przebiegu planowego gazociągu;
20. dopuszczenie do materiałów dowodowych fałszywych opinii, manipulacji oraz półprawd wniesionych przez wnioskodawcę, szczególnie tych zawartych w raporcie ooś;
21. brak porównania wariatów I oraz II w raporcie ooś;
22. bezkrytyczne przyjmowanie przez RDOŚ w [...] wszystkich stanowisk prezentowanych przez wnioskodawcę;
23. brak merytorycznego uzasadnienia w decyzji z 2 marca 2020 r. względem wszelkich uwag wniesionych przez odwołujących się w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego;
24. brak obowiązków nałożonych na odpowiedni podmiot w fazie eksploatacji przedmiotowej inwestycji;
25. wymagające uzupełnienia dane raportu ooś dotyczące wpływu przedsięwzięcia na środowisko, a w szczególności na społeczeństwo - mieszkańców R.;
26. zarzucenie raportowi ooś propagandowego charakteru, ze względu na wykonanie go na zlecenie i korzyść wnioskodawcy;
27. mało wiarygodna, lakonicznie napisana opinia sanitarna Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], która została oparta jedynie na raporcie ooś opracowanym na zlecenie inwestora;
28. ignorowanie próśb i argumentów mieszkańców R., które były poruszane w trakcie licznych konsultacji społecznych z inwestorem;
29. pominiecie wskazania przez mieszkańców innej trasy przebiegu gazociągu bardziej bezpiecznej i dbającej o bezpieczeństwo mieszkańców miasta R.;
30. negatywnie zaopiniowany "Projekt robót geologicznych dla określenia warunków geologiczno-inżynierskich w rejonie inwestycji pn.: Przebudowa sieci gazowej w ramach obwodnicy L. Etap VI, w zakresie zgodności przedsięwzięcia z planem zagospodarowania przestrzennego lub studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy R." przez Burmistrza R.;
31. brak możliwości wyeliminowania błędów spowodowanych przez czynnik ludzki, mimo zastosowania najnowszych dostępnych materiałów i technologii;
32. niewykazanie żadnego zainteresowania życiem i zdrowiem psychicznym mieszkańców R., których stan się pogarsza ze względu na życie w ciągłym strachu i stresie, związanym z zagrożeniem jakie niesie realizacja przedsięwzięcia;
33. nieprzeprowadzenie mediacji;
34. niewypłacenie odszkodowań za utratę wartości nieruchomości spowodowanej przez obecnie istniejący gazociąg [...], ani żadnych opłat za przesył gazu tym gazociągiem;
35. naruszenie zapisów art. 6 ust. 4 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706), dalej konwencja, poprzez brak komunikacji inwestora ze społeczeństwem na bardzo wczesnym etapie inwestycji;
36. wpływ inwestycji nie tylko na florę i faunę w trakcie budowy, ale po jej zakończeniu wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie ludzi, którzy również stanowią element środowiska;
37. poprowadzenie gazociągu o parametrach [...] i 5,5 MPa w niewielkiej odległości od domów w zabudowie jednorodzinnej (w mieście R.);
38. nieodnoszenie się inwestora do uwag wnoszonych przez mieszkańców R. w trakcie całego postępowania odwoławczego;
39. podanie informacji przez przedstawicieli [...] sp. z o.o. w trakcie jednego ze spotkań z radnymi oraz władzami gminy R., o rezygnacji z budowy gazociągu [...] na odcinku od stacji gazowej w P. ul. W. do stacji w miejscowości K., co następnie zostało poparte pismem [...] sp. z o.o. z [...] marca 2020 r., znak: [...] skierowanym do Burmistrza R. M. K.;
40. brak odpowiedzi inwestora na wszelkie, nawet kilku stronnicowe pisma kierowane do dyrekcji [...] sp. z o.o.;
41. zakwalifikowanie przedsięwzięcia do realizacji w trybie ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (Dz. U. z 2021 r. poz. 1836, ze zm.), dalej specustawa;
42. gazociągi stanowią potencjalny cel ataków terrorystycznych, hackerskich lub w razie wybuchu wojny stanowią obiekty atakowane w pierwszej kolejności;
43. nieruchomości, na których terenie znajduję się sieć gazowa stają się niesprzedawalne;
44. stawiany opór względem inwestorskiego wariantu przechodzącego przez centrum R. i wzdłuż ul. L., jest przejawem propaństwowego sposobu myślenia, ponieważ pozostałe przedstawione warianty są tańsze od inwestorskiego;
45. przegłosowanie przez Radę Miasta R. uchwały zatwierdzającej zmianę studium zagospodarowania przestrzennego, które umożliwi poprowadzenie gazociągu wzdłuż rzeki N.;
46. błędna i sprzeczna z linią orzecznictwa NSA i Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu interpretacja przepisów, polegająca na zawężaniu uczestników postępowania tylko i wyłącznie do właścicieli nieruchomości, przez które ma być prowadzona przedmiotowa inwestycja.
Wraz z powyższymi zarzutami odwołujący wnieśli o:
- uchylenie decyzji RDOŚ w [...] w części dotyczącej etapu VI i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji;
- zmianę lokalizacji gazowej obwodnicy L. na obszarze obejmującym część terenów miasta R. i Gminy R. (etap V i VI).
GDOŚ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, odnosząc się do kwestii merytorycznych wywodził, że niniejsze przedsięwzięcie zostało zakwalifikowane jako przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zgodnie z § 3 ust. 2 pkt 2, w związku z § 3 ust. 1 pkt 33 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 71), w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r. poz. 1839), tj. instalacje do przesyłu gazu inne, niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 21 oraz towarzyszące im tłocznie lub stacje redukcyjne, z wyłączeniem gazociągów o ciśnieniu nie większym niż 0,5 MPa i przyłączy do budynków; przy czym tłocznie lub stacje redukcyjne budowane, montowane lub przebudowywane przy istniejących instalacjach przesyłowych nie stanowią przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.
Ponadto przedmiotowa inwestycja została ujęta w art. 38 pkt 4 lit. t specustawy jako inwestycja towarzysząca inwestycjom w zakresie terminach, realizowanych przez [...]sp. z o.o.
Wnioskodawca potwierdził pismem z 6 lipca 2021 r., że inwestycja pn. Przebudowa sieci gazowej w ramach obwodnicy L., będzie realizowana w trybie specustawy.
Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zebranego przez RDOŚ w [...], organ II instancji stwierdził, że nie zostały ustalone wszystkie istotne, mające znaczenie prawne dla sprawy, okoliczności faktyczne. Wobec powyższego GDOŚ pismami z 3 czerwca 2022 r. oraz z 18 sierpnia 2022 r. wezwał inwestora do przedłożenia wyjaśnień, co ów uczynił 7 lipca 2022 r. oraz 19 września 2022 r., pozwalając organowi na doprecyzowanie warunków realizacji przedsięwzięcia zawartych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Pismami z 27 marca 2020 r., 31 marca 2020 r., 16 kwietnia 2020 r. oraz 4 czerwca 2020 r. K. J., A. K. i L. K. uzupełnili wniesione odwołanie, podtrzymując przedstawione uprzednio zarzuty. Pismami z 12 marca 2020 r. oraz 16 marca 2020 r. A. D. uzupełniła odwołanie, podtrzymując uprzednio przedstawione postulaty.
E. O. pismami z 14 marca 2020 r. 19 maja 2020 r. uzupełniła odwołanie, przedstawiając kolejne materiały dowodowe oraz podtrzymując poprzednie twierdzenia, a pismem z 5 listopada 2020 r. K. J. ponownie wskazał na sprzeczność planowanej inwestycji z mpzp w R.
W wyniku przeprowadzenia udziału społeczeństwa w dniach 20 lipca 2022 r. - 18 sierpnia 2022 r. do organu odwoławczego wpłynęły następujące uwagi od stron postępowania:
— A. D. pismem z 16 sierpnia 2022 r. zarzuciła inwestorowi korzystanie z nieaktualnych map oraz naruszenie art. 6 ust. 4 Konwencji poprzez brak skutecznej komunikacji ze społeczeństwem, a także wyraziła swoje obawy związane z realizacją planowanego przedsięwzięcia oraz jej wpływem na bezpieczeństwo i zdrowie mieszkańców R.;
— pismem z 16 sierpnia 2022 r. E. O. przedstawiła fragment artykułu z lokalnej prasy, pismo [...] sp. z o.o. z [...] marca 2020 r., znak: [...], skierowane do Burmistrza R. informujące o zmianie zakresu realizacji projektu przedsięwzięcia oraz mapę z istniejącymi gazociągami wysokiego ciśnienia w pobliżu miasta R., a także wyraziła obawy.
W trakcie postępowania odwoławczego zawiadomieniem z 9 listopada 2022 r. organ poinformował strony postępowania o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do jego treści.
W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, E. O. pismem z 1 grudnia 2022 r. uzupełniła swoje odwołanie, podtrzymując uprzednie postulaty.
GDOŚ w zaskarżonej decyzji uchylił punkty 1.2.2.2, 1.2.2.4, 1.2.2.5, 1.2.2.7, 1.2.2.8, 1.2.2.10, 1.2.2.11.3, 1.2.2.12, 1.2.2.16, 1.2.2.17, 1.2.2.18, 1.2.2.20, 1.2.2.21, 1.2.2.22, 1.2.2.24, 1.2.2.27, 1.2.2.28, 1.2.2.31, 1.2.2.32, 1.2.2.35, 1.2.2.37.4, 1.2.2.39, 1.2.2.67, V (w części) oraz VI decyzji RDOŚ w [...] i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a także uchylił punkt 1.2.2.6, 1.2.2.13, 1.2.2.22, 1.2.2.46, 1.2.2.53, 1.2.2.55, 1.2.2.56, 1.2.2.64, 1.2.2.65, 1.2.2.66, 1.2.2.68.2, 1.2.2.69.4, 1.2.2.73, 1.2.2.74 oraz II decyzji i umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie, natomiast w pozostałej części utrzymał w. decyzję w mocy. W dalszej części decyzji organ odwoławczy uzasadnił wprowadzone w skarżonej decyzji zmiany oraz szczegółowo rozpatrzył i ustosunkował się do zarzutów.
RDOŚ w [...] w warunku określonym w pkt 1.2.2.2 wskazał wytyczne dotyczące lokalizacji zapleczy budowy, które według organu odwoławczego były zbyt ogólne. Doprecyzowanie (w pkt 1 niniejszej decyzji) zaleceń, polegających na umiejscowieniu zapleczy budowy: na terenach utwardzonych - umożliwi zmniejszoną ingerencję fazy budowy inwestycji w środowisko, oraz w określonej odległości od zabudowy mieszkaniowej (min. 75 m) — pozwoli na uniknięcie negatywnych skutków, zwiększonej emisji hałasu. Ponadto w zreformowanym warunku GDOŚ sprecyzował, co należy rozumieć pod pojęciem "chronione gatunki roślin i siedlisk przyrodniczych", które pojawiło się w pierwotnym brzmieniu ww. punktu.
Rozpatrując przedmiotową sprawę organ odwoławczy w pkt 2 niniejszej decyzji uznał za konieczne zmodyfikowanie pkt 1.2.2.4 decyzji RDOŚ w [...], w oparciu o wyjaśnienia wnioskodawcy z 7 lipca 2022 r., do których załączono ortofotomapę (załącznik 1, arkusze 1-10), na której oznaczono zinwentaryzowane miejsca występowania chronionych gatunków fauny, flory oraz płatów siedlisk przyrodniczych mających znaczenie dla Wspólnoty, a także naniesiono zaktualizowany kilometraż odcinków gazociągu. Powyższe informacje umożliwiły precyzyjne wskazanie obszarów, gdzie zaplecza budowy oraz tymczasowe drogi dojazdowe powinny być lokalizowane w granicach pasa budowlano-montażowego. Dokładne wskazanie takich terenów ograniczy ryzyko zniszczenia stanowisk chronionych gatunków roślin oraz siedlisk. Powyższe rozwiązanie zapobiegnie również ingerencji w płaty cennych siedlisk przyrodniczych zlokalizowanych w pobliżu trasy przebiegu przedmiotowego przedsięwzięcia.
W warunku zawartym w pkt 1.2.2.5 decyzji (zreformowanym w pkt 3 decyzji II instancji), GDOŚ uznał za konieczne doprecyzowanie dostosowania terminu prowadzenia prac związanych z przebudową dróg dojazdowych, do wszystkich okresów aktywności płazów, w tym do pominiętej przez organ I instancji jesiennej migracji. Ponadto organ odwoławczy uznał sformułowanie "w stwierdzonych siedliskach płazów, zaleca się budowę ogrodzeń tymczasowych" za mało precyzyjne i trudne do weryfikacji. Wskazano odcinki, na których wzdłuż dróg dojazdowych konieczne jest zamontowanie tymczasowego ogrodzenia.
Warunek określony w punkcie 1.2.2.6 decyzji RDOŚ w [...], dotyczący organizacji zapleczy budowy, został uchylony, a postępowanie I instancji w tym zakresie umorzone ze względu na fakt, iż powielał on zapisy pkt 1.2.2.2 oraz 1.2.2.3 kwestionowanej decyzji. Punkt 1.2.2.7 skarżonej decyzji, dotyczący oświetlenia placu budowy oraz zapleczy budowy, został uszczegółowiony (pkt 5 decyzji) o parametry dobieranych lamp sodowych. Ponadto dodano możliwość zastosowania opraw oświetleniowych w technologii LED, minimalizując przywabianie owadów i nietoperzy. GDOŚ zobowiązał wnioskodawcę do stosowania zamkniętych opraw oświetleniowych.
W warunku zawartym w pkt 1.2.2.8 (zreformowanym w pkt 6 decyzji), organ odwoławczy wskazał na konieczność wyraźnego oznaczenia miejsc przechowywania substancji, służących do neutralizacji ewentualnych wycieków paliw czy płynów eksploatacyjnych do środowiska. Organ uznał również za konieczne doprecyzowanie obowiązków w zakresie prawidłowej gospodarki substancjami niebezpiecznymi. Ponadto wskazał wytyczne dotyczące odpowiedniego zagospodarowania oraz zabezpieczenia zapleczy budowy i przeszkolenia pracowników.
Nadto organ odwoławczy w pkt 7 niniejszej decyzji uznał za konieczne usunięcie zapisu dotyczącego lokalizowania zapleczy budowy oraz placów składowych w obrębie dolin rzecznych. Szczegółowe wytyczne dotyczące umiejscowienia powyższych elementów infrastruktury zostały ujęte w pkt 1.2.2.1 decyzji RDOŚ w [...]. W zreformowanym pkt 1.2.2.1, ujęto jedynie tymczasowe drogi dojazdowe oraz place manewrowe. Dalej warunek określony w punkcie 1.2.2.11.3 kwestionowanej decyzji został zmodyfikowany poprzez wskazanie odcinków gazociągu, na których prace należy prowadzić w sposób ograniczający odwodnienie.
Organ odwoławczy ujednolicił odległość lokalizacji zapleczy, zgodnie z brzmieniem pkt 1.2.2.3 decyzji RDOŚ w [...]. Ponadto dopuszczono możliwość transportu maszyn w ww. buforze, w pasie budowlano-montażowym. Warunek z pkt 1.2.2.13 decyzji RDOŚ w [...] został uchylony, a postępowanie organu I instancji w tym zakresie umorzone ze względu na fakt, iż powielał on zapisy pkt 1.2.2.3.
GDOŚ w warunku określonym w pkt 1.2.2.16 wprowadził zmiany, poprzez określenie specjalizacji poszczególnych członków wchodzących w skład nadzoru przyrodniczego. Nadzór wykwalifikowanych specjalistów w trakcie prac przygotowawczych, a także na etapie realizacji planowanej inwestycji, zagwarantuje odpowiednią jakość kontroli terenu budowy. Warunki nałożone decyzją wymagają stałej weryfikacji, uzgodnień i nadzoru specjalistów (przyrodników), celem zapewnienia właściwej realizacji przedsięwzięcia, w sposób likwidujący wszelkie pojawiające się zagrożenia dla środowiska przyrodniczego. W trakcie budowy nadzór będzie mógł również podjąć dodatkowe czynności. Dodatkowo w pkt 11 decyzji reformatoryjnej zobowiązano wnioskodawcę do ogrodzenia za pomocą taśmy ostrzegawczej stanowisk chronionych gatunków roślin oraz płatów siedlisk przyrodniczych, będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, położonych poza pasem budowlano- montażowym.
Ponadto w pkt 11 decyzji uszczegółowiono wytyczne dotyczące kontroli entomologicznej drzew przeznaczonych do wycinki. Organ, odnosząc się do inwentaryzacji przyrodniczej dostrzegł potrzebę dokonania ponownych oględzin drzew. Dodano również nakaz uzgodnienia z entomologiem harmonogramu realizacji prac, w sytuacji ujawnienia obecności entomofauny.
W warunku zawartym w pkt 1.2.2.17 GDOŚ doprecyzował częstotliwość prowadzenia kontroli wykopów, a także innych obiektów lub struktur, które mogą stanowić potencjalne, czasem spontanicznie powstałe siedliska płazów lub miejsca przypadkowego uwięzienia małych zwierząt. Częstotliwość powyższych kontroli ustalono na podstawie okresu aktywności herpetofauny.
Warunek z punkt 1.2.2.18 skarżonej decyzji został zmieniony ze względu na konieczność ustalenia ram czasowych, w jakich ornitolog powinien przeprowadzić kontrolę poprzedzającą wycinkę drzew i krzewów kolidujących z inwestycją, w sytuacji, gdy wycinka ta będzie prowadzona w terminie od 15 sierpnia do 15 października. W ocenie GDOŚ wykonanie kontroli ornitologicznej na maksymalnie 3 dni przed planowaną wycinką pozwoli uzyskać aktualne dane. Ponadto w pkt 13 decyzji wskazano, że w przypadku wykrycia lęgów ptaków należy zaprzestać wycinki do czasu stwierdzenia przez nadzór ornitologiczny wyprowadzenia młodych z gniazda. Zrezygnowano z ekspertyzy ornitologicznej, uznając za wystarczającą kontrolę ornitologiczną.
GDOŚ w pkt 1.2.2.20 zdecydował o konieczności doprecyzowania wytycznych dotyczących kontroli chiropterologicznej zadrzewień przeznaczonych do wycinki, kolidujących z realizacją przedsięwzięcia. Organ odwoławczy określił ramy czasowe lustracji drzew. Określono termin wykonania nasadzeń kompensacyjnych i doprecyzowania ochrony drzew i krzewów nie przeznaczonych do wycinki.
Dalej organ wyjaśnił, że warunek określony w pkt 1.2.2.22 decyzji RDOŚ w [...] w brzmieniu: "Nie składować materiałów chemicznych na powierzchni wyznaczonej rzutem korony drzew", został uchylony, a postępowanie I instancji w tym zakresie umorzone, ze względu na powieloną numerację warunku 1.2.2.22. Zapisy dotyczące składowania materiałów umieszczono w pkt 16 decyzji. W warunku pkt 1.2.2.24 wskazano na konieczność zabezpieczenia humusu.
Doprecyzowano pkt 1.2.2.27 dotyczący szerokości pasa montażowego.
GDOŚ odnośnie do pkt 1.2.2.28 uznał za konieczne uzupełnienie o szczegółowe zapisy dotyczące nasadzeń kompensacyjnych.
W pkt 20.1 decyzji na podstawie pisma wnioskodawcy z 7 lipca 2022 r. sformułowano obowiązek wykonania nasadzeń kompensujących.
Ponadto uaktualnione zostały dane dotyczące m.in. oszacowania strat pod względem bazy siedliskowej nietoperzy. GDOŚ przedstawił wytyczne dotyczące wyboru miejsca i sposobu zawieszenia budek oraz zobowiązał wnioskodawcę do uwzględnienia wskazówek chiropterologa z nadzoru przyrodniczego.
Przeprowadzona na potrzeby raportu ooś inwentaryzacja przyrodnicza wykazała, że w zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji występują gatunki ptaków lęgowych, zakładające gniazda w dziuplach. W związku z utratą części miejsc gniazdowania w wyniku planowanej wycinki drzew, w pkt 20.3 decyzji, określono rodzaj oraz ilość budek, które należy zawiesić na obszarach zadrzewionych.
GDOŚ wprowadził w pkt 1.2.2.31 wymóg konsultacji z ichtiologiem i doprecyzował pkt 1.2.2.32 i pkt 1.2.2.35.
Zreformowany przez GDOŚ warunek zawarty w punkcie 1.2.2.37.4 decyzji RDOŚ w [...] (pkt 24 decyzji II instancji) ma na celu zagwarantowanie ochrony płazów oraz innych małych zwierząt. W piśmie z 7 lipca 2022 r. wnioskodawca przekazał zaktualizowany wykaz odcinków gazociągu, na których mają być zamontowane tymczasowe ogrodzenia ochronne. Dodatkowo GDOŚ dokonał niewielkiej modyfikacji w kilometrażu ww. odcinków. W związku z otrzymaną od wnioskodawcy informacją o możliwości zastosowania metody bezwykopowej nie tylko w przypadku cieków wymienionych w pkt 1.2.2.39 decyzji RDOŚ w [...], ale również w przypadku rzeki D., organ dokonał stosownej modyfikacji ww. punktu kwestionowanej decyzji (pkt 25 niniejszej decyzji). W odpowiedzi przy piśmie z [...] września 2022 r., znak: [...], wnioskodawca poinformował o możliwości przekroczenia rzeki D., wskazując tym samym orientacyjne punkty wejścia i wyjścia gazociągu.
Warunki określone w pkt 1.2.2.46,1.2.2.66 oraz 1.2.2.68.2 decyzji RDOŚ w [...], dotyczące minimalizacji oddziaływania akustycznego zostały z uwagi na ich nieprecyzyjność uchylone, a postępowanie w tym zakresie umorzone przed organem I instancji (kolejno: pkt 26, 32 i 34 decyzji), co znalazło odzwierciedlenie w zreformowanym pkt 1.2.2.67 (pkt 33 decyzji GDOŚ).
Organ uchylił pkt 1.2.2.53, pkt 1.2.2.55-56 oraz pkt 1.2.2.64-65 decyzji i w tym zakresie umorzył postępowanie, z uwagi na powielanie przepisów powszechnie obowiązujących w zakresie gospodarowania odpadami. Z kolei sposób postępowania z substancjami mogącymi stanowić zagrożenie dla wód i gleby, został wskazany w warunku zmienionym pkt 6 decyzji.
W zreformowanym warunku zawartym w pkt 1.2.2.67 kwestionowanej decyzji (pkt 33 decyzji GDOŚ) sprecyzowano sposoby ograniczenia oddziaływania akustycznego w fazie budowy, zgodnie z raportem ooś.
Warunek określony w punkcie 1.2.2.69.4 decyzji RDOŚ w [...] został uchylony, a postępowanie I instancji w tym zakresie umorzone (pkt 35 decyzji), ze względu na fakt, iż jego zapisy dotyczyły powszechnie obowiązujących przepisów.
Rozpatrując przedmiotową sprawę GDOŚ, w warunkach określonych w pkt 1.2.2.73 oraz pkt 1.2.2.74 kwestionowanej decyzji, zdecydował o konieczności uchylenia i umorzenia postępowania w tym zakresie, bowiem warunki tam sformułowane nie dotyczyły decyzji środowiskowej. Organ uwzględnił modyfikacje dokonane ustawą z 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1590), zgodnie z art. 11 ust. 1 tego aktu.
Odnośnie do pkt 39 decyzji organ wyjaśnił, że załącznik Nr 1 wymagał modyfikacji ze względu na możliwość zastosowania metody bezwykopowej.
W aspekcie zarzutów odwołań GDOŚ podał, że;
- po pierwsze nie zaaprobował stanowiska, według którego organ I instancji odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom i materiałom składanym przez strony postępowania,
- po drugie pismo K. J. z 20 stycznia 2020 r. składa się na całość akt sprawy, na podstawie których wydana została decyzja,
- po trzecie przedłożona przez odwołujących się prognoza, pomimo faktu, iż dotyczy fragmentu obszaru objętego oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia nie udowadnia żadnych okoliczności.
- po czwarte wybrana przez wnioskodawcę nazwa dla planowanej inwestycji nie definiuje całego przedsięwzięcia, a jej dobór jest dowolny i prawnie nieuregulowany. Zarówno organ I jak i II instancji, zgodnie z art. 66 ustawy ooś, szczegółowo analizują i weryfikują treść raportu ooś, która stanowi faktyczny opis realizacji całego przedsięwzięcia, umożliwiając określenie środowiskowych warunków. Organ wyjaśnił, że tytuł przedsięwzięcia jest jedynie nazwą poglądową,
- po piąte zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy ooś, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami mpzp, jeżeli plan ten został uchwalony, jednakże nie dotyczy to decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wydawanych dla inwestycji w zakresie terminalu. Organ podkreślił, że przedmiotowa inwestycja została zakwalifikowana, zgodnie z art. 38 pkt 4 lit. t specustawy, jako inwestycja towarzysząca inwestycjom w zakresie terminali, realizowana przez [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], polegająca na budowie gazociągu L. — K. — P. — R. — K. — L. wraz z infrastrukturą niezbędną do jego obsługi na terenie województwa [...]. W związku z powyższym, nie jest wymagane, aby lokalizacja przedmiotowego przedsięwzięcia była zgodna z ustaleniami mpzp.
W związku z wyszczególnieniem przez skarżących tylko jednego dokumentu, który w ich mniemaniu został pominięty - Prognoza oddziaływania na środowisko do zmiany studium uwarunkowań i kierunków Zagospodarowania przestrzennego Gminy R., obejmującej czyść miasta R. oraz obrębu [...], opracowana przez B. sp. z o.o. w 2019 r. w W., organ odwoławczy podał, że z akt sprawy nie wynika, aby RDOŚ w [...] odmówił mocy dowodowej jakimkolwiek materiałom składanym przez strony postępowania. Ww. dokument został przedłożony jako załącznik do uwag wniesionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, przy piśmie K. J. z 20 stycznia 2020 r. Wspomniane pismo wraz z kompletem załączników składa się na całość akt sprawy, a RDOŚ w [...] się do nich ustosunkował. Żaden przepis nie obliguje organu do odnoszenia się w treści decyzji odrębnie do każdego z przedkładanych w sprawie dowodów. W ocenie GDOŚ przedłożona przez odwołujących się prognoza, pomimo faktu, iż dotyczy fragmentu obszaru objętego oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia nie udowadnia żadnych okoliczności oraz pozostaje bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Powyższe wynika m.in. z faktu, iż wbrew twierdzeniu, że przedłożona prognozą oddziaływania na środowisko, wskazująca na wariant alternatywny jako najkorzystniejszy dla środowiska, jest stosownym dowodem, tzw. kontrraportem, organ odwoławczy nie znalazł informacji w przedmiotowym dokumencie potwierdzających powyższe stanowisko. Ponadto przedstawiona prognoza oddziaływania na środowisko, ze względu na odmienny cel oraz zakres szczegółowości, nie stanowi równie kompleksowego dokumentu, co sporządzony dla przedmiotowego przedsięwzięcia raport ooś.
Organ wywodził również, że wybrana przez wnioskodawcę nazwa dla planowanej inwestycji nie definiuje całego przedsięwzięcia, stanowiąc poglądową nazwę, a jej dobór jest dowolny jako prawnie nieuregulowany. Zarówno organ I jak i II instancji, zgodnie z art. 66 ustawy ooś, szczegółowo analizują i weryfikują treść raportu ooś, która stanowi faktyczny opis realizacji przedsięwzięcia.
GDOŚ uznając, że nie ma podstaw do podejrzeń, że przedłożone w raporcie ooś informacje, bądź dokumenty sporządzone w oparciu o nie, są niezgodne ze stanem faktycznym lub posiadają charakter manipulacyjny i propagandowy scharakteryzował prawnie raport ooś, wskazując, że sporządzany jest przez osoby posiadające w tym kierunku odpowiednie kwalifikacje, umiejętności i wykształcenie, zgodnie z art. 74a ust. 2 ustawy ooś. Ponadto zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 19a ustawy ooś autor raportu ooś lub w przypadku zespołu autorów — kierujący zespołem, podpisuje oświadczenie, iż spełnia powyższe wymagania, co stanowi integralny załącznik do raportu ooś i zgodnie z art. 74a ust. 3 ustawy ooś, składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Raport ooś jest zatem fachowo sporządzonym dokumentem, stanowiącym kompleksową analizę oddziaływań danego przedsięwzięcia na środowisko. W trakcie postępowania odwoławczego, organ II instancji dwukrotnie wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia treści zawartych w raporcie ooś.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 63 ust. 1 i ust. 4 ustawy ooś, poprzez zbędne wydanie postanowienia o nałożeniu obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uwzględniając etap VI inwestycji, GDOŚ wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy ooś przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane w przypadku przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, gdy obowiązek powyższy został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1 powyższej ustawy. Artykuł 63 ust. 1 ustawy ooś wskazuje zaś, że obowiązek przeprowadzenia oceny stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przy uwzględnieniu warunków wymienionych w powyższym przepisie, przy czym ustawa ooś obliguje organ, w myśl art. 64 ust. 1, do wcześniejszego zasięgnięcia opinii państwowego inspektora sanitarnego.
Organ I instancji po zapoznaniu się z wnioskiem z 29 grudnia 2017 r. o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia, zwrócił się pismami z 16 lutego 2018 r., z prośbą o opinię do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z., L. i P., dalej kolejno PPIS w Z., PPIS w L., PPIS w P. PPIS w Z. pismem z 22 lutego 2018 r., znak: [...], stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w powiecie z. Natomiast pismem z 7 marca 2018 r., znak: [...], PPIS w L., oraz pismem z 1 marca 2018 r., znak: [...], PPIS w L. stwierdzili brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania.
RDOŚ w [...] na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy ooś, postanowieniem z 8 maja 2018 r., znak: [...], stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania, określając zakres raportu ooś, z uwagi na brak danych do pełnej weryfikacji wielkości i złożoności oddziaływania inwestycji na środowisko (emisja zanieczyszczeń i hałasu, gospodarki odpadami oraz gospodarki wodno-ściekowej, wpływu warunków realizacji inwestycji na okolicznych mieszkańców). Ze względu na korektę zakresu wniosku z 29 października 2018 r., RDOŚ w [...] ponownie zwrócił się pismami z 23 stycznia 2019 r. do PPIS w Z., L. i P. z prośbą o opinię. PPIS w Z. pismem z 14 lutego 2019 r., PPIS w P. pismem z 14 lutego 2019 r. oraz PPIS w L. pismem z 5 lutego 2019 r., podtrzymali poprzednie stanowiska w tej sprawie.
Mając na uwadze powyższe RDOŚ w [...] ponownie postanowieniem z 14 marca 2019 r. stwierdził potrzebę przeprowadzenia oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko oraz określił zakres raportu ooś.
Ocena oddziaływania wykonywana jest dla przedsięwzięcia jako całości, a nie jedynie dla jego wybranej części.
Odnosząc się do zarzutu zagrożenia dla zdrowia i życia skarżących, a także zwiększonego zagrożenia wybuchem, spowodowanego budową i funkcjonowaniem przedsięwzięcia, GDOŚ podkreślił, że zgodnie z warunkami zawartymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a także informacjami z raportu ooś, zarówno na etapie budowy, jak i eksploatacji, zostaną wprowadzone liczne zabezpieczenia, mające na celu bezpieczną budowę oraz sprawne i bezawaryjne funkcjonowanie inwestycji.
W trakcie prowadzenia prac budowlanych zostanie podjętych szereg działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa na placu budowy. Są to m.in. odpowiednia organizacja placu budowy w celu ograniczenia uciążliwości związanych z hałasem, prawidłowo usytuowane miejsca składowania materiałów budowlanych oraz odpadów budowlanych.
Odnośnie kwestii 30-, a nawet 40-krotnie zwiększonego zagrożenia wybuchem organ podkreślił, że wszelkie czynności mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa eksploatacji przedsięwzięcia, leżą poza kompetencjami organu środowiskowego. Sami odwołujący się podkreślają jednak, że wskazana przez nich różnica wynika z zestawienia danych po realizacji przedsięwzięcia z danymi z lat 1992-1993. Zdaniem GDOŚ Skarżący zdają się pomijać fakt, że w ciągu 30 lat warunki techniczne przesyłu gazu ulegały stopniowemu zwiększaniu - analogicznie do zwiększającego się zapotrzebowania dotychczasowych użytkowników oraz rosnącej liczby nowych użytkowników podłączających się do sieci gazowej. W związku z powyższym odwoływanie się do przedawnionych i nieaktualnych danych jest dla organu odwoławczego niezrozumiałe oraz pozbawione wartości merytorycznej.
Skarżący w odwołaniach wskazują także na szczególne zagrożenie wybuchem w gęstej zabudowie mieszkaniowej wzdłuż ul. L., ul. W., ul. M. R., ul. K. i ul. Z. w R. Ocena stopnia zagrożenia wybuchem wynika nie tylko z zagospodarowania terenu, ale także z wykorzystanych technologii, materiałów, systemów zabezpieczeń oraz monitoringu i systematycznych kontroli instalacji. Funkcjonujący obecnie na terenie R. gazociąg został wykonany w latach 1959-1973. Wykorzystywane ówcześnie technologie, materiały i systemy zabezpieczeń nie były na równie zaawansowanym poziomie jak współczesne, co znacznie wpływa na żywotność całej instalacji. Obecne standardy projektowania oraz wykonawstwa gazociągów wysokiego ciśnienia wymagają uzyskania szeregu akceptacji i aprobat na każdym etapie realizacji inwestycji. W związku z powyższym nowe gazociągi charakteryzują się większą wytrzymałością i mniejszą awaryjnością.
Ponadto odwołujący się wskazują na towarzyszące im obawy o swoje życie oraz swoich bliskich, a także katastroficzne wizje, związane z planowaną przez wnioskodawcę inwestycją. Zaznaczają również potencjalne niebezpieczeństwa, jakie może nieść ze sobą realizacja niniejszego przedsięwzięcia, w szczególności w postaci ataków terrorystycznych czy hackerskich. Jednak – w ocenie organu - Skarżący nie uwzględniają faktu, że już w chwili obecnej posiadają na terenie swoich nieruchomości, bądź w ich pobliżu, zbudowany kilkadziesiąt lat temu gazociąg. Dlatego organ wywodził, że realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia nie spowoduje drastycznych zmian w zakresie niebezpieczeństwa związanego z możliwym wybuchem gazu czy zwiększonego narażenia na ataki terrorystyczne. GDOŚ wyrazi stanowisko, że obecne posiadanie gazociągu na terenie swoich nieruchomości, a związane z planowanym projektem jego unowocześnienie i wprowadzenie większej ilości zabezpieczeń, powinno raczej uspokoić mieszkańców R., zamiast jak twierdzą skarżący, narażać ich na większe uszczerbki na zdrowiu psychicznym i nerwowym.
W zakresie zdrowia mieszkańców w sprawie wypowiedziały się organy inspekcji sanitarnej - PPIS w L., P. oraz Z., w odpowiedzi na pismo RDOŚ w [...] z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], o wydanie opinii dla realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. W odpowiedzi na powyższe pismo:
- PPIS w P. pismem z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], pozytywnie zaopiniował warunki realizacji przedsięwzięcia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, nie wnosząc żadnych zastrzeżeń;
- PPIS w Z. pismem z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], pozytywnie zaopiniował warunki realizacji przedsięwzięcia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych,;
- PPIS w L. pismem z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], pozytywnie zaopiniował warunki realizacji przedsięwzięcia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, ty wskazując dodatkowe warunki, do których należy się stosować w trakcie realizacji przedsięwzięcia. GDOŚ przywołał art. 1 ustawy z 14 marca 1985 r. ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 195, ze zm.), dotyczący kompetencji PIS wskazując, że to zatem pozytywne opinie organów inspekcji sanitarnej dla realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia, świadczą o jego bezpieczeństwie dla zdrowia ludzi.
GDOŚ podał, że organu obu instancji nie bagatelizują potencjalnych zagrożeń jakie niesie ze sobą realizacja niniejszej inwestycji. Liczne odwołania od przedmiotowej sprawy, wskazują na dużą świadomość wśród społeczeństwa oraz rosnące zainteresowanie planowanymi inwestycjami i pracami wykonywanymi w najbliższym otoczeniu. Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy dokładnie przeanalizował przedłożony raport ooś, a w szczególności jego część dotyczącą wpływu inwestycji na społeczeństwo oraz wybrane przez wnioskodawcę rozwiązania. Nowe technologie charakteryzują się mniejszą awaryjnością, a stosowane obecnie materiały są bardziej wytrzymałe niż te, z których wykonano gazociąg w latach 1959-1973 na terenie miasta R. Planowany gazociąg zostanie zabezpieczony przed korozją za pomocą zarówno ochrony biernej, polegającej na zastosowaniu powłok izolacyjnych i materiałów termokurczliwych, jak i ochrony czynnej realizowanej poprzez ochronę katodową, a także stały monitoring inwestycji (str. 66-67 wersji 2 raportu ooś z dnia 27 czerwca 2019 r.). Zastosowanie nowoczesnych technologii zwiększy bezpieczeństwo, a także umożliwi podłączenie się większej ilości odbiorców do sieci gazowej, redukując tym samym emisje zanieczyszczeń do powietrza z tradycyjnych źródeł energii wykorzystujących paliwa stałe.
Dalej organ wywodził, że bezpieczeństwo zostanie zapewnione poprzez nałożenie odpowiednich, wskazanych powyżej warunków realizacji przedsięwzięcia oraz prowadzenie prac zgodnie z obowiązującymi zasadami bezpieczeństwa, m.in. normami dotyczącymi prowadzenia prac ziemnych, które wychodzą poza zakres przedmiotowej decyzji. Konkludując GDOŚ stwierdził, że zarówno budowa, jak i prawidłowa eksploatacja inwestycji nie spowodują zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi.
Kwestię utraty praw własności oraz dorobku życia mieszkańców R., poprzez spadek wartości domów i działek, przez które przebiega sieć gazowa organ uznał za wykraczającą poza kompetencje organu ochrony środowiska.
Nadto definiując rolę organu rozstrzygającego w sprawie uwarunkowań środowiskowych GDOŚ zastrzegł, że łączy się ona z oceną dopuszczalności objętej wnioskiem inwestycji pod względem wymagań i uwarunkowań środowiskowych. Organ ten określa warunki korzystania z zasobów środowiskowych dla inwestycji sprecyzowanej we wniosku, o której zakresie decyduje wnioskodawca. Poddaje on własnej ocenie, wyłącznie z zakresu ochrony środowiska, scharakteryzowaną we wniosku inwestycję, której dotyczy dołączona do wniosku dokumentacja, opierając się na wynikach karty informacyjnej przedsięwzięcia opracowanej dla inwestycji o określonych parametrach technicznych. Ocena kwestii związanych z konstytucyjnym prawem własności czy korzyściami majątkowymi nie leży w kompetencji organów środowiskowych. Organ odwoławczy, będąc organem ochrony środowiska, nie stanowi o wysokości odszkodowań za jakąkolwiek utratę wartości nieruchomości, spowodowaną przez planowaną inwestycję. GDOŚ nie ma także wpływu na decyzje podejmowane przez podmiot podejmujący się przedmiotowego przedsięwzięcia w kwestiach wypłaty odszkodowań czy wysokości opłat za przesył produktu gazociągiem.
GDOŚ podkreślił, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, a co za tym idzie, organ ją wydający pozbawiony luzu decyzyjnego, nie wyważa interesu wnioskodawcy związanego z realizacją inwestycji z interesem społecznym w postaci ochrony środowiska czy też interesami pozostałych stron postępowania.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących wadliwości wariantu inwestorskiego, GDOŚ wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś, raport ooś powinien zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, a także racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru. W przedmiotowej sprawie, podmiot podejmujący się realizacji przedsięwzięcia, zadośćuczynił powyższym wymaganiom i w raporcie ooś opisał dwa różniące się od siebie warianty dla budowy omawianego gazociągu. Inwestor przedstawił wariant I, jako wariant inwestorski oraz najkorzystniejszy dla środowiska, a także wariant II, czyli racjonalny wariant alternatywny. Analizując raport ooś, organ odwoławczy dokładnie zweryfikował wybrane przez wnioskodawcę warianty realizacji przedsięwzięcia oraz sporządzone ich porównanie. Zdaniem GDOŚ wbrew twierdzeniu Skarżących, raport ooś dla niniejszego przedsięwzięcia zawiera szczegółowe zestawienie obu wariantów, a także ich oddziaływań na poszczególne komponenty środowiska.
Organ II instancji ustalił, że przeprowadzona analiza oddziaływań planowanego przedsięwzięcia na społeczeństwo, jest wystarczająca i nie wymaga dodatkowego uzupełnienia. Raport ooś w części dotyczącej wariantów inwestycji, uwzględnia oddziaływanie na ludzi zarówno w fazie realizacji (str. 207-209 wersja 2 raportu ooś z dnia 27 czerwca 2019 r.), jak i eksploatacji (str. 304-305 wersja 2 raportu ooś). Przedstawione potencjalne oddziaływania planowanej inwestycji na ludzi, informują o zmianach dotyczących emisji substancji oraz hałasu do atmosfery, potencjalnych sytuacjach awaryjnych, a także o wyznaczonych strefach kontrolowanych wzdłuż biegu gazociągu. Syntezę oddziaływań na poszczególne elementy środowiska, w tym społeczeństwo, w sposób wyczerpujący przedstawiono w postaci tabel: 1-74, 1-75, 1-76 (str. 323-332 wersji 2 raportu ooś) dla obu prezentowanych wariantów z wyszczególnieniem każdego z etapów przedmiotowego przedsięwzięcia. Powyższe zestawienie wariantów oraz ich oddziaływań na środowisko, w tym ludzi, organ odwoławczy uznał za pełne i całkowicie wystarczające.
Odwołując się do orzecznictwa (wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt: IV SA/Wa 726/16) GDOŚ wywodził, że w przypadku gdy wytypowany przez wnioskodawcę wariant jest dopuszczalny do realizacji, organ nie posiadając przesłanek, na podstawie których mógłby wskazać inny wariant w trybie art. 81 ust. 1 ustawy ooś, jest zobowiązany wnioskiem inwestora do wydania decyzji. Zatem odmowa ustalenia środowiskowych uwarunkowań w kształcie określonym we wniosku, w niniejszej sprawie w wariancie I, może nastąpić w ściśle określonych przypadkach wskazanych w ustawie ooś. Przesłanki te stanowią:
— niezgodność lokalizacji przedsięwzięcia z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub naruszenie zamierzoną działalnością przeznaczenia nieruchomości określonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (art. 80 ust. 2 i 3 ustawy ooś);
— brak zgody wnioskodawcy na wskazanie w decyzji wariantu innego, niż proponowany przez niego z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę (art. 81 ust. 1 ustawy ooś w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy ooś);
— wykazanie znaczącego negatywnego oddziaływania na obszar Natura 2000, o ile nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy o ochronie przyrody (art. 81 ust. 2 ustawy ooś);
— wykazanie, że przedsięwzięcie może wpływać negatywnie na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych, o których mowa w art. 56, art. 57, art. 59 oraz art. 61 ustawy z 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624, ze zm.), dalej Prawo wodne, o ile nie zostaną spełnione warunki, o których mowa w art. 68 pkt 1, 3 i 4 ww. ustawy (art. 81 ust. 3 ustawy ooś, w zw. z art. 545 ust. 1a Prawa wodnego).
Podkreślając, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach ma charakter związany, tzn. organ właściwy do wydania decyzji nie ma swobody działania, a katalog podstaw wydania decyzji negatywnych ma charakter zamknięty organ akcentował, że nie wystąpiła żadna z przywołanych powyżej okoliczności stanowiących podstawę realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym, niż proponowany przez wnioskodawcę, a zatem nie była konieczna zgoda inwestora na rozpatrzenie wariantów proponowanych przez Skarżących dla odcinka sieci gazowej dla etapu VI niniejszego przedsięwzięcia. Ponadto w trakcie postępowania odwoławczego, wnioskodawca nie zmienił preferowanego przez siebie wariantu, w związku z czym postępowanie drugoinstancyjne nie wykazało okoliczności wykluczających możliwość wydania pozytywnej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, określonych w art. 80 ust. 2 i art. 81 ustawy ooś, dla wariantu inwestorskiego.
W złożonych odwołaniach skarżący wskazał, że wariant inwestorski przebiegający w etapie VI przez centrum R., jest najgorszym wariantem dla władz miasta, a także samego Skarbu Państwa. Według odwołujących się, wybrany wariant I zahamuje rozwój urbanistyczny na terenach przebiegu gazociągu, co byłoby równoznaczne z brakiem wpływów do kasy miasta R. z tytułu podatków od tych nieruchomości. Ponadto, że wariant inwestorski jest najdroższym z możliwych wariantów, szczególnie w porównaniu z zaproponowanymi przez nich samych czterema alternatywnymi wariantami.
W odniesieniu do powyższych uwag GDOŚ argumentował, że kwestie finansowe wykraczają poza kompetencję organu ochrony środowiska, bowiem jest to organ oceniający przedsięwzięcie pod względem wymagań i uwarunkowań środowiskowych. Nadto organ nie analizuje wariantów proponowanych przez strony postępowania czy społeczeństwo, ale jedynie te, które wskazane zostały przez inwestora w raporcie ooś. To inwestor, a nie pozostałe strony postępowania, określa przebieg trasy planowanego przedsięwzięcia. Odwołując się do orzecznictwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2021 r., sygn. akt: III OSK 528/21) wskazał, że Skarżący przedstawiając inne możliwości przebiegu planowanej inwestycji, nie mogą wymagać od inwestora, żeby uwzględniał je w ramach wariantowania przedsięwzięcia, skoro w żadnym przypadku nie planuje takiego przebiegu trasy (por. wyrok NSA z 14 września 2021 r., sygn. akt: III OSK 528/21). Ustosunkowując się do trwania prac na studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, organ podkreślił, że dokument ten nie stanowi aktu prawa miejscowego i poza kompetencjami organu pozostają ustalenia studium uwarunkowań, określające w sposób ogólny politykę przestrzenną i lokalne zasady zagospodarowania danym obszarem.
Uznając za bezzasadny zarzut dyskryminowania R., jako jedynego miasta, przez którego centrum ma przechodzić planowana sieć gazowa GDOŚ argumentował, że gazociąg zlokalizowany został wzdłuż istniejącej od lat sieci gazowej. Obecnie funkcjonujący gazociąg [...] znajduje się w zabudowie domków jednorodzinnych — tak samo jak projektowany. Planowane przedsięwzięcie będzie znajdowało się w strefie kontrolowanej już istniejącej sieci gazowej, więc zaledwie kilka metrów od obecnego gazociągu. Całkowita zmiana przebiegu projektowanego gazociągu mogłaby się wiązać z dużymi utrudnieniami m.in. technicznymi ograniczeniami prac budowlanych. Stąd też wnioskodawca podjął decyzję o jedynie niewielkim przesunięciu linii gazowej względem obecnego jej biegu. Ponadto wbrew twierdzeniu Skarżących jakoby byli jedynym miastem, przez którego centrum ma przechodzić gazociąg, organ podał, że linia gazociągu ma również przechodzić przez obszar zabudowy na terenie A., P., K. oraz L. (str. 131-144 oraz załączniki mapowe - wersja 2 raportu ooś z dnia 27 czerwca 2019 r.).
Organ wywodził, że załączniki mapowe uwzględniające tereny miasta R., stanowiące integralną część raportu z 27 czerwca 2019 r. (wersja 2), po przeprowadzeniu analizy porównawczej z mapą topograficzną z portalu geoportal okazały się aktualne dla daty sporządzenia raportu ooś. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 14, raport ooś powinien zawierać przedstawienie zagadnień w formie kartograficznej w skali odpowiadającej przedmiotowi i szczegółowości analizowanych w raporcie zagadnień oraz umożliwiającej kompleksowe przedstawienie przeprowadzonych analiz oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Na przedstawionych przez wnioskodawcę załącznikach mapowych, w zapewniającej czytelność skali 1:10 000, uwzględniono niezbędne elementy infrastruktury. Pominięte według skarżących rondo jest niewidoczne w wybranej przez wnioskodawcę skali.
Ponadto organ odwoławczy wzywając wnioskodawcę 3 czerwca 2022 r., do uzupełnienia treści raportu ooś, dotyczącej inwentaryzacji przyrodniczej w formie załącznika kartograficznego, otrzymał przy piśmie z 7 lipca 2022 r. aktualne ortofotomapy (widniejąca data: lipiec 2022) wraz z wymaganymi oznaczeniami. Uznając zarzut odwołania za bezzasadny organ podał, że załączniki kartograficzne przedkładane przez wnioskodawcę są aktualne dla daty ich sporządzenia oraz spełniają wymagania prawne.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia zastrzeżeń i uwag, GDOŚ wskazał, że nie wiadomo, które uwagi i zastrzeżenia mają na myśli, co uniemożliwia kontrolę. Dodał, że przeprowadzono udział społeczeństwa, w ramach którego wpłynęły uwagi i zastrzeżenia od mieszkańców R., do których organ odniósł się w uzasadnieniu reformowanej decyzji. Ponadto strony postępowania wnosiły liczne uwagi i wnioski w toku całego postępowania pierwszoinstancyjnego. Odpowiedź na nie, wraz z obszernym uzasadnieniem, RDOŚ w [...] zawarł na str. 22-31 zaskarżonej decyzji.
Dalej wyjaśniono, że organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, ustala warunki korzystania ze środowiska, a nie obowiązki dotyczące prawidłowego funkcjonowania instalacji na etapie eksploatacji, nie związane z ograniczeniem jej oddziaływania na środowisko.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego mało wiarygodnej opinii PPIS w P. z 19 sierpnia 2019 r., organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 77 ust. 1 pkt 2 ustawy ooś, właściwy organ zasięga opinii organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Zgodnie z art. 77 ust. 2 ustawy ooś, organ występujący o ww. opinię przedkłada: wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, raport ooś oraz wypis i wyrys z mpzp (zbędne w przedmiotowej sprawie). W związku z powyższym, należy mieć na uwadze, że to właśnie ww. dokumenty stanowią podstawę dla organu opiniującego. Zatem PPIS w P. oceniając warunki realizacji planowanego przedsięwzięcia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych, prawidłowo oparł swoją opinię o treść przedłożonego przez RDOŚ w L. raportu ooś. Stanowisko PPIS w P. uzasadnił stwierdzeniem, iż przedmiotowa inwestycja nie powinna oddziaływać ujemnie na środowisko i zdrowie ludzi pod warunkiem zachowania projektowanych rozwiązań chroniących środowisko z raportu ooś.
Odpowiadając na zarzut ignorowania przez wnioskodawcę próśb oraz uwag zgłaszanych przez mieszkańców R. w trakcie konsultacji społecznych, organ poinformował, że działania podejmowane przez strony poza postępowaniem odwoławczym, wybiegają za kompetencje GDOŚ. Organ odwoławczy nie ingeruje w działania odbywające się pomiędzy społeczeństwem, a podmiotem podejmującym się realizacji przedsięwzięcia. Wszelkie ustalenia, spotkania oraz procedury podjęte przez strony, w tym korespondencja pomiędzy nimi, wybiegają poza postępowanie odwoławcze.
Odnośnie do wydanej przez Burmistrza Miasta R. negatywnej opinii z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], w sprawie zakresu zgodności przedsięwzięcia z planem zagospodarowania przestrzennego lub studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy R. z zatwierdzeniem "Projektu robót geologicznych dla określenia warunków geologiczno-inżynierskich w rejonie inwestycji p.n. - Przebudowa sieci gazowej w ramach obwodnicy L.. Etap VI" GDOŚ wyjaśnił, że dokument ten nie stanowi załącznika do raportu ooś, którego treść warunkuje art. 66 ustawy ooś, ani żadnego dokumentu wpływającego na rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy zaznaczył, że przedstawiona przez odwołujących się opinia Burmistrza Miasta R. znalazła się w dokumentacji dotyczącej przedmiotowego postępowania i nie odmówiono jej mocy dowodowej. Jednakże ze względu na fakt, że ww. opinia stanowi pismo w sprawie odrębnego postępowania prowadzonego poza postępowaniem GDOŚ o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, nie wpływa ona na rozstrzygnięcie.
Odnosząc się do zarzutu niezapewnienia przez wnioskodawcę eliminacji błędów wywołanych działaniami osób trzecich, organ wywodził, że jest to czynnik ludzki, którego nie da się wyeliminować, stąd nie można uznać go za przeszkodę dla przedsięwzięcia, inaczej bowiem żadne z przedsięwzięć nie miałoby szans na realizację.
Z tego względu organ nie zgodził się z twierdzeniem, że należy unikać prowadzenia gazociągu [...] 5,5MPa w terenie pobudowanym.
Odpowiadając na zarzut nieprzeprowadzenia mediacji organ poinformował, że instytucja ta nie jest obligatoryjna.
Odnosząc się do zarzutu zakwalifikowania przedsięwzięcia, w trakcie trwającego już postępowania odwoławczego, do inwestycji realizowanych w trybie specustawy organ wyjaśnił, że stosując się do przepisów, w tym przepisów przejściowych, miał obowiązek zastosować się do przepisów specustawy.
Odnośnie do zarzutu zawężenia uczestników postępowania na prawach strony, jedynie do właścicieli nieruchomości, przez które przechodzić będzie gazociąg organ wyjaśnił, że ustawa ooś zawiera regulację określającą, kto jest stroną postępowania (art. 74 ust. 3a tego aktu). Przy czym z uwagi na brzmienie art. 545 ust. 1 prawa wodnego (zgodnie z którym do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy dotyczących decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2018 r.) i wniosek PSG sp. z o.o. z 29 grudnia 2017 r. status strony niniejszego postępowania należy ustalać na podstawie art. 28 Kpa.
Organ przypomniał definicję strony postępowania, zgodnie z brzmieniem art. 28 K.p.a., wskazując, że w postępowaniu w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach stronami postępowania są co do zasady wnioskodawca oraz właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości, na których realizowane jest przedsięwzięcie, oraz nieruchomości położonych bezpośrednio w ich sąsiedztwie, a także nieruchomości, na które rozciąga się zasięg jego oddziaływania (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt: II OSK 1627/10), w związku z czym podmioty posiadające status współmałżonka, syna lub córki właściciela nieruchomości przez które przechodzić będzie planowana inwestycja, automatycznie nabywają przymiot strony postępowania w przedmiotowej sprawie. Dopiero dokładna analiza dokumentacji, w szczególności załączników graficznych przedstawiających lokalizację przedsięwzięcia oraz zasięg jego oddziaływania, a także przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie prawa własności do nieruchomości znajdujących się w miejscu realizacji przedsięwzięcia lub w zasięgu jego oddziaływania, pozwoliły określić, którym odwołującym się podmiotom przysługuje status strony.
Skargi na decyzję organu drugiej instancji wnieśli: A. D., E. D., Z. L., M. R., M. W., E. C., W. G., M. L., E. O., J. P., M. R., J. S., A. S. oraz J. T., wskazując na naruszenie:
1. art. 68 ust. 1 oraz art. 64 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ze względu na niepodjęcie przez GDOŚ nawet najmniejszych działań w celu wybrania wariantu najbezpieczniejszego dla mieszkańców;
2. ustawy ooś, której celem nadrzędnym jest w maksymalnym stopniu ochrona środowiska w związku z realizacją różnych przedsięwzięć, a przedstawione przez mieszkańców 4 alternatywne warianty spowodowałyby mniejsze straty dla środowiska niż wariant inwestorski; art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ooś poprzez nierozpatrzenie wszystkich wariantów alternatywnych, w tym również wariantów przedstawionych przez społeczeństwo, a także poprzez nieprzedstawienie przez wnioskodawcę wariantu alternatywnego dla etapu V między ul. C. w R., a ul. W. w P.; art. 6 pkt 4 oraz pkt 8 Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzonej w Aarhus 25 czerwca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78 poz. 706), dalej konwencja, poprzez brak analizy czterech wariantów alternatywnych przedstawionych przez mieszkańców R.
Skarżący wnieśli o rezygnacje z budowy gazociągu [...] 5,5 MPa w części przebiegu w etapie V i etapie VI, lub poprowadzenie ww. gazociągu w jednym z czterech alternatywnych wariantów zaproponowanych przez mieszkańców.
Wnioski w powyższym zakresie skarżący motywowali tym, że GDOŚ wydającprzedmiotową decyzję odniósł się do całego przedsięwzięcia, a nie jedynie jego części – etapu V i VI, których to dotyczyły ich odwołania. Skarżący wskazują, że organ II instancji w swojej decyzji szczegółowo odniósł się do spraw drugo- i trzeciorzędowych oraz do kwestii środowiskowych (tj. organizacja budowy, ilość budek lęgowych dla ptaków), które nie stanowiły przedmiotu ich odwołań od decyzji RDOŚ w [...]. Natomiast w przypadku ich zarzutów dotyczących zagrożenia życia i zdrowia ludzi, mienia mieszkańców oraz proponowanych przez nich wariantów alternatywnych organ II instancji, według Skarżących, przemilczał istotne kwestie związane z inwestycją, odrzucił zarzuty skarżących bez ich merytorycznego uzasadnienia, manipulował faktami, a także zniekształcił ich zarzuty oraz argumenty. Tym samym Skarżący podtrzymują wszystkie zarzuty, argumenty oraz wnioski sformułowane na etapie postępowania pierwszo- oraz drugoinstancyjnego.
W odpowiedzi na skargi Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta wykonywana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Przy czym, rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów obu instancji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, stąd skargi uznał za niezasadne.
Materialnoprawną podstawą decyzji stanowiły przepisy ustawy ooś i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.
Stosownie do art. 71 ust. 1 ustawy ooś, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania dla realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Decyzja taka nie jest decyzją uznaniową, jak słusznie wygodził organ wskazując na związanie organu, w przypadku braku negatywnych enumeratywnie wymienionych przez ustawodawcę przesłanek odmowy wydania.
Oznacza to, że organ właściwy do wydania tej decyzji powinien przeprowadzić postępowanie i jest zobligowany wydać pozytywną decyzję, jeżeli inwestor spełni wymagania. Przesłanki wydania decyzji negatywnej, tzn. decyzji o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia, muszą wynikać z konkretnie wskazanych uregulowań prawnych i faktycznych.
Nadto wymaga podkreślenia w kontekście argumentacji Skarżących, że ustalenie środowiskowych uwarunkowań nie oznacza pozbawienia inwestycji możliwości oddziaływania na środowisko. Nie jest to warunek pozytywny. Z natury rzeczy postępowanie dotyczy takich przedsięwzięć, które wywierają niekorzystny wpływ na szeroko rozumiane środowisko, a właśnie zróżnicowanie negatywnego oddziaływania na środowisko stanowi wyznacznik wyboru wariantów. W tym zakresie stwierdzić należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego warianty realizacji przedsięwzięcia stanowią jeden z najważniejszych instrumentów prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zaś przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie siatki porównawczej, na gruncie której organ weryfikuje proponowany wariant, który może być zaakceptowany przez organ (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 2478/21), przy czym warianty przedsięwzięcia powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 17/22). Widoczne jest zatem, że ustawowe założenie (obok samej konstrukcji podziału na inwestycje mogące znacząco oddziaływać na środowisko i inne) wiąże się z ustaleniem pewnego pułapu ochrony środowiska, a nie wyeliminowaniu zagrożeń czy uciążliwości środowiskowych.
Sąd wskazuje na powyższą podstawową regułę w kontekście uwag Skarżących, których argumenty można odczytywać jako domaganie się minimalizacji czy nawet wykluczenia oddziaływania na środowisko.
Odnośnie do wariantowania słuszne jest twierdzenie, że analizując rzeczywisty wpływ planowanej inwestycji na środowisko, nie można odnosić się wyłącznie do fragmentu zamierzenia budowlanego, ale do jego całości, z uwzględnieniem wszystkich kryteriów poddawanych ocenie (a nie tylko do wybranych odcinków). Powyższe należy odczytywać w ten sposób, że w przypadku przedsięwzięć liniowych zróżnicowanie wariantów lokalizacyjnych pod względem wpływu na środowisko rozpatruje się w kontekście całokształtu inwestycji, a nie jego wybranych fragmentów. Wariantowanie tego rodzaju przedsięwzięcia nie oznacza jedynie zaproponowania trzech, całkowicie odmiennych przebiegów danej trasy. Ponadto to inwestor, a nie pozostałe strony postępowania, określa przebieg trasy planowanego przedsięwzięcia. Dopuszczalne są zatem sytuacje, w których proponowane przez inwestora warianty realizacji inwestycji posiadają częściowo jednakowy przebieg. Stanowisko to podzielane jest w orzecznictwie, czego wyrazem są np. wyroki NSA z 14 września 2021 r. III OSK 528/21 oraz 27 marca 2018 r., IV SA/Wa 2826/17, CBOSA.
Należy przy tym zauważyć, iż wariantowanie lokalizacyjne przedsięwzięć liniowych ma na celu wypracowanie zróżnicowanych rozwiązań dla ochrony określonych dóbr istotnych ze środowiskowego punktu widzenia. Powyższe nie oznacza, że inwestor jest zobowiązany do automatycznego różnicowania wariantów przebiegu inwestycji w każdym punkcie usytuowania inwestycji tak, aby zasługiwały na miano wariantów alternatywnych. Wskazują również na to wyznaczniki racjonalności wariantów.
W kontekście interesu Skarżących, postrzeganego jako odsunięcie gazociągu od terenów zabudowanych, nie deprecjonując takiego postrzegania sprawy, Sąd wskazuje, że uwzględniając communis opinio doctorum przyjmuje się jednolicie, że budowa, przebudowa dróg, innych elementów układów komunikacyjnych, jak również innego rodzaju infrastruktury lub jej odcinków np. gazociągów, sieci elektroenergetycznej realizuje ważny interes inwestora, ważny interes gospodarczy państwa oraz interes społeczny, w tym wspólnoty na rzecz której – w tym przypadku gazociąg – ma zostać przeprowadzony (por. m.in. wyroki NSA: 23 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3704/21 z 6 lipca 2016 r., I OSK 1648/15, I OSK 1719/15, I OSK 1988/14, I OSK 2251/15, z 25 października 2013 r., I OSK 2967/12, CBOSA).
Ocena zaskarżonej decyzji powinna zatem uwzględniać realizowanie przez ten akt interesu ogólnego.
Nadto w aspekcie przepisów materialnych zasadnym jest wskazanie, że sądy administracyjne nie poddają merytorycznej ocenie ustaleń faktycznych raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, jeśli ocena ta wymaga wiadomości specjalnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 639/13, z 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 552/15, CBOSA). Dlatego ocena raportu dotyczy zasadniczo jedynie jego strony formalnej, w szczególności kwestii, czy jest on wyczerpujący (kompletny) i spójny w świetle wymogów określonych w treści art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2105/11; wyrok NSA z 11 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 639/13; wyrok NSA z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 495/13; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 602/14, wyrok WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 260/17, CBOSA).
Poza tym jeżeli w danej sprawie złożony został raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, który w ocenie organu odpowiada przepisom prawa oraz jest spójny, logiczny i przekonujący, to nie jest koniecznym szczegółowa ocena wartości dowodowej tego raportu w sytuacji, gdy organ administracji dokonał oceny, że jest on zupełny, zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym (wyrok NSA z 6 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1048/16, CBOSA).
Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać m.in.: opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym: wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego (lit. a.) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska (lit. b.) - wraz z uzasadnieniem ich wyboru (pkt 5); określenie przewidywanego oddziaływania analizowanych wariantów na środowisko, w tym również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej i katastrofy naturalnej i budowlanej, na klimat, w tym emisje gazów cieplarnianych i oddziaływania istotne z punktu widzenia dostosowania do zmian klimatu, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko, a w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej, także wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego (pkt 6); porównanie oddziaływań analizowanych wariantów na: ludzi, rośliny, zwierzęta, grzyby i siedliska przyrodnicze, wodę i powietrze, powierzchnię ziemi, z uwzględnieniem ruchów masowych ziemi, i krajobraz, dobra materialne, zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków, formy ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2020 r., poz. 55, ze zm.), w tym na cele i przedmiot ochrony obszarów Natura 2000 oraz ciągłość łączących je korytarzy ekologicznych, elementy wymienione w art. 68 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy ooś, jeżeli zostały uwzględnione w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko lub jeżeli są wymagane przez właściwy organ, wzajemne oddziaływanie między ww. elementami (pkt 6a) oraz uzasadnienie proponowanego przez wnioskodawcę wariantu z uwzględnieniem informacji, o których mowa wyżej w pkt 6 i 6a (pkt 7). Ponadto raport zawsze powinien zawierać źródła informacji stanowiące podstawę do jego sporządzenia (art. 66 ust. 1 pkt 20 ustawy ooś). Zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, aby nie były uznane za gołosłowne, powinny zostać poparte na przykład ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskazuje na wady raportu (por. wyrok NSA z 18 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 383/08, LEX nr 526577, CBOSA). Podważenie ustaleń raportu co do zasady wymaga przedstawienia równie kompleksowej analizy planowanego do realizacji przedsięwzięcia sporządzonego przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu. Organ co do zasady nie dysponuje odpowiednią wiedzą specjalistyczną, by móc w pełni ocenić wszystkie aspekty raportu (por. wyroki NSA z 11 lipca 2013 r. w sprawie II OSK 639/13, z 20 marca 2014 r. w sprawie II OSK 2564/12, CBOSA).
Miało to miejsce w niniejszej sprawie, bowiem raport, biorąc pod uwagę jego uzupełnienia jest kompletny.
Skarżący polemizując z ustaleniami organ powołali się na Prognozę oddziaływania na środowisko opracowaną przez B. sp. z o.o. w 2019 r. w W., przedłożoną jako załącznik do uwag wniesionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, przy piśmie K. J. z 20 stycznia 2020 r. GDOŚ słusznie argumentował, że wspomniane pismo wraz z kompletem załączników składa się na całość akt sprawy, a RDOŚ w [...] się do nich ustosunkował. Żaden przepis nie obliguje organu do odnoszenia się w treści decyzji odrębnie do każdego z przedkładanych w sprawie dowodów. Na aprobatę zasługuje stanowisko GDOŚ, że przedłożona przez odwołujących się prognoza, pomimo faktu, iż dotyczy fragmentu obszaru objętego oddziaływaniem planowanego przedsięwzięcia nie udowadnia żadnych okoliczności oraz pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Powyższe wynika m.in. z faktu, iż wbrew twierdzeniu, że prognoza oddziaływania na środowisko, wskazująca na wariant alternatywny jako najkorzystniejszy dla środowiska, jest stosownym dowodem, organ odwoławczy nie znalazł informacji w przedmiotowym dokumencie potwierdzających powyższe stanowisko. Ponadto przedstawiona prognoza oddziaływania na środowisko, ze względu na odmienny cel oraz zakres szczegółowości, nie stanowi równie kompleksowego dokumentu, co sporządzony dla przedmiotowego przedsięwzięcia raport ooś.
Oczywiście pozytywne stanowisko organu uzgadniającego nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie główne od samodzielnej oceny kompletności raportu, a także weryfikacji stanowiska organu współdziałającego, gdyż to organ główny odpowiada za wydanie rozstrzygnięcia (por. np. wyrok NSA z 19 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2156/18, CBOSA), jednak warto odnotować, że organ dysponował wszystkimi wymaganymi uzgodnieniami, które zostały wyżej opisane, stąd Sąd nie będzie ich ponownie przytaczał.
Gwoli ścisłości Sąd wskazuje, że do zakwestionowania przez organ wiarygodności i rzetelności raportu nie zawsze konieczne jest dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lub przedłożenie przez stronę przeciwną - względem inwestora - prywatnych ekspertyz (por. np. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2032/16 oraz wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1686/18, CBOSA). Dotyczy to jednak wąskiej ilości przypadków, gdy wady raportu są skutkiem wadliwej wykładni przepisów prawa przez autora raportu lub niepełność lub nierzetelność raportu może być stwierdzona w oparciu o zasady logiki, doświadczenie życiowe oraz wiedzę ogólną, którą powinny posiadać osoby wydające rozstrzygnięcia na etapie administracyjnym lub sądowoadministracyjnym (art. 80 K.p.a.). Raport, jakkolwiek powinien być opracowaniem eksperckim, to nie posiada wzmocnionej mocy dowodowej na równi z opinią biegłego wykonaną na zlecenie organu (art. 84 K.p.a.), tym niemniej o jego ponad przeciętnym charakterze dowodowym świadczą wymagania dotyczące wykształcenia osób sporządzających go, co zasadnie organ przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W słuszny sposób organ odniósł się również do względów bezpieczeństwa. Sąd a tym aspekcie akcentowanym przez Skarżących podnosi, iż względy te – jako mające charakter techniczny – rozstrzygane będę na innych etapach postępowania, związanych z projektowaniem i bodową. Na marginesie Sąd zauważa, że sam fakt zwiększenia ciśnienia nie przekłada się na pogorszenie bezpieczeństwa, zważywszy na nowe technologie.
Twierdzenie, opierające się na art. 2 pkt 5 ustawy, że każda budowa sieci stanowi realizację inwestycji celu publicznego, ponieważ odpowiada celowi wymienionemu w art. 6 u.g.n. (który jako cel publiczny wymienia utrzymanie i budowę ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej) nie uwzględnia drugiej przesłanki niezbędnej do wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego, tj. możliwości przypisania inwestycji znaczenia lokalnego (gminnego) i ponadlokalnego (powiatowego, wojewódzkiego i krajowego). Jedynie łączne spełnienie tych dwóch przesłanek może przesądzać, iż dane przedsięwzięcie spełnia wymogi warunkujące zaliczenie do inwestycji celu publicznego.
W aspekcie zaś dokonanych przez organ II instancji poprawek i modyfikacji decyzji pierwszoinstancyjnej Sąd zaznacza, że redakcja sentencji decyzji GDOŚ nie wskazuje, aby cechowała się ona powieleniem słusznie dostrzeżonych wad decyzji pierwszoinstancyjnej. Decyzja ta była podstawą dla prowadzenia dalszych etapów procesu inwestycyjnego, a sposób jej sformułowania jest wystarczający dla odczytania ustaleń w zakresie praw i obowiązków jej adresata. W orzecznictwie przyjmuje się, że o niewykonalności decyzji przesądzają takie okoliczności uniemożliwiające jej wykonanie, które pojawiły się przed wydaniem decyzji oraz są nieusuwalne przez cały czas (zob. np. tezę drugą wyroku NSA z 8 lipca 1999 r. IV SA 970/97). Pojawienie się tego rodzaju przeszkód po wydaniu decyzji prowadzi do bezprzedmiotowości decyzji w ujęciu art. 162 § 1 pkt 1 (zob. tezę drugą wyroku NSA z 15 czerwca 1999 r. IV SA 505/96).
Decyzją niewykonalną jest m.in. decyzja określająca obowiązek nałożony na stronę w nieprecyzyjny sposób, stwarzający możliwość różnej interpretacji przy jego wykonaniu (zob. wyrok Sądu Antymonopolowego z 10 kwietnia 1996 r., XVII Amr 1/96, "Wokanda" 1997, nr 7, s. 55; wyrok Sądu Antymonopolowego z 11 stycznia 1995 r., XVII Amr 45/94, "Wokanda" 1995, nr 12, s. 54, wyrok NSA z 18 kwietnia 2024 r.,
II GSK 1808/23, CBOSA). W zakres pojęcia "wykonalność" wchodzi, prócz wykonywania w tradycyjnym, powszechnie aprobowanym przez doktrynę ujęciu, także moc wiążąca (obowiązująca) aktu administracyjnego (patrz: W. Chróścielewski, Z. Kmieciak [red.], Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019, art. 152 – i powołane tam stanowisko doktryny oraz orzecznictwa). Należy uwzględnić te poglądy, zgodnie z którymi skutki następcze mogą wywoływać nie tylko decyzje zobowiązujące, których wykonanie polega na dobrowolnej lub przymusowej realizacji objętych nimi świadczeń, ale także innego typu decyzje, o ile posiadają one moc kształtowania stosunków społecznych w inny sposób niż wynikający z podjęcia na ich podstawie czynności wykonawczych. Dopiero brak funkcji kształtującej, tzn. brak orzeczenia o sytuacji prawnej adresata, wyklucza możliwość przypisania aktowi cechy wykonalności (patrz: M. Jaśkowska [w:] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 152 – i powołane tam stanowisko doktryny oraz orzecznictwa).
Również drugi zasadniczy powód modyfikacji brzmienia decyzji organu I instancji, tj. powtórzenie treści przepisów ustawowych przez organ pierwszej instancji wymagało korekty. Superflum, zgodnie z łacińską premią "Superflua admittere securius est, quam necessaria omittere" jest co prawda – jak stanowi przywołana paremia – nieszkodliwe, jednak uzasadnia zastosowanie instrumentu w postaci uchylenia decyzji pierwszej instancji i umorzenia postępowania w tym zakresie.
Zgodnie z art. 107 K.p.a. kwestie dotyczące wariantowania, jak i alternatywności przyjętych założeń w kontekście uwag stron zostały dostatecznie szczegółowo omówione w zaskarżonej decyzji. Należy również podnieść, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80, w zw. z art. 11 oraz w zw. z art. 15 K.p.a., w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ II instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i z innych powodów, niż wskazywane przez Skarżących.
Z uwagi na powyższe Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło