IV SA/Wa 1032/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Protokolant Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) maja 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie działek - oddala skargę - IVSA/Wa 1032/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dni [...] grudnia 2009 r. odmawiającej przyznania K. J. nieodpłatnie działek ew. nr [...] o pow. 0,08 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha i nr [...] o pow. 1,05 ha położonych we wsi K. w gminie T., będących własnością Gminy T., uregulowanych w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 18 września 2009 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek K. J. o zwrot działek ew. nr [...], [...] i [...] pochodzących z przekazanego przez H. J. na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego, położonego we wsi K. w gminie T. Organ odwoławczy podniósł, że decyzja Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. jest prawidłowa. Wskazano, że decyzją Naczelnika Gminy T. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] przejęto za rentę na własność Skarbu Państwa bez budynków gospodarstwo rolne H. J., położone we wsi K. w gminie T. o pow. 1,37 ha i we wsi P. o pow. 5,55 ha nr jedn. rej. [...] i [...]. Zgodnie z sentencją tej decyzji wyłączone z gospodarstwa budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. Stosownie do jej pkt 4 H. J. przysługiwało prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze 0,5 ha, która miała być przydzielona po wykonaniu decyzji. W ocenie organu kwestią determinującą rozstrzygnięcie w sprawie jest ustalenie, czy skarżący - jako zstępny H. J. - spełnia przesłanki do nieodpłatnego przyznania na własność przedmiotowych działek ew. nr [...], nr [...] i nr [...] w trybie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz. U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 118 ust. 1 ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie zaś z art. 118 ust. 2a ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z powyższego wynika zdaniem organu, że z wnioskiem o roszczenie z art. 118 ust, 1 i ust. 2a ustawy może wystąpić osoba, od której Państwo przejęło gospodarstwo rolne, jak również zstępny osoby uprawnionej. Roszczenie to nie rozciąga się na cale gospodarstwo przejęte, lecz ogranicza się tylko do działki, którą przydzielono do użytkowania. Z art. 118 ust. 1 i 2a ustawy jednoznacznie wynika, że przyznanie na własność działki może nastąpić w przypadku, gdy tej osobie przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu. Organ wskazał w związku z tym, że decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] Naczelnik Gminy T. orzekł o przejęciu na własność państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego H. J. W decyzji tej organ w pkt 4 przyznał jej prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego 0 pow. 0,50 ha, która miała zostać przydzielona po wykonaniu przedmiotowej decyzji. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji nie są uprawnione do badania zgodności z prawem decyzji z dnia T. kwietnia 1976 r., jak i późniejszego jej wykonania. Zdaniem organu to H. J. w stosownym czasie winna wystąpić z żądaniem realizacji pkt 4 decyzji, tj. przydzielenia jej do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni do 0,5 ha na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie domaga się własności działki rolnej o pow. 0,5 ha, która miała być przekazana do użytkowania uprawnionej, lecz zwraca się o przeniesienie na jego rzecz działek ew. nr [...] o pow. 0,08 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha i nr [...] o pow. 1,05 ha, które wchodziły w skład gospodarstwa przejętego od H. J. Łączna powierzchnia działek objętych wnioskiem wynosi 1,22 ha, podczas gdy roszczenie wynikające z ustawy i z wielkości powierzchni działki rolnej, jaka miała być przyznana H. J. do użytkowania, wynosiła 0,5 ha. Organ podniósł, iż jedną z podstawowych przesłanek z art. 118 ust. 1 ustawy, która umożliwia skuteczne żądanie przyznania nieodpłatnie własności działki, jest władanie przez wnioskodawcę daną nieruchomością. Musi to być władanie, które przejawia się w użytkowaniu konkretnej nieruchomości, którego zakres będzie odpowiadał uprawnieniom zmarłego rolnika. To władanie winno urzeczywistniać się poprzez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Takie władztwo nad nieruchomością i jej użytkowanie musi być realne, a przede wszystkim musi występować nieprzerwanie do dnia wydania decyzji w trybie art. 118 ustawy. Oceniając te okoliczności organ nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego odnośnie użytkowania działek rolnych będących przedmiotem wniosku. W aktach są bowiem m. in. umowy dzierżawy ze Z. P., który użytkował część działki ew. nr [...] (część dawnej działki ew. nr [...]) o pow, 0,87 ha w okresie od 31 maja 1976 r. do dnia 1 września 1986 r., działkę ew. nr [...] o pow. 1,05 ha w okresie od dnia 1 lipca 1986 r. do dnia 1 lipca 1996 r. oraz od dnia 28 kwietnia 2003 r. do dnia 1 stycznia 2005 r. oraz działkę ew. nr [...] (dawny nr [...]) od dnia 1 września 1981 r. do dnia 1 września 1986 r. Organ powołał się też na pismo Burmistrza Gminy T. z dnia 9 października 2009 r. kierowane do Starosty [...], oświadczenia Z. P. i R. J., pismo sołtysa wsi K. - B. L. z dnia 8 listopada 2009 r. oraz dokumentację fotograficzną przedmiotowych działek. Organ odwoławczy uznał też za prawidłowe- niekwestionowane przez skarżącego ustalenia- poczynione w trakcie wizji lokalnej działek ew. nr [...], nr [...] i nr [...], przeprowadzonej w obecności strony w dniu 30 listopada 2009 r. W trakcie wizji lokalnej stwierdzono, że działki ew. nr [...] i [...] nie są uprawiane, są zarośnięte wysoką trawą, zachwaszczone i porośnięte drzewami iglastymi, a działka ew. nr [...] jest porośnięta samosiejkami drzew iglastych oraz 5 starymi drzewami owocowymi i do dnia 20 listopada 2009 r. była nieuporządkowana i nieużytkowana, natomiast w dniu 30 listopada 2009 r. teren działki ew. nr [...] został uporządkowany. Wszystkie te dowody skłoniły organ do uznania, że sporne działki nie były rolniczo użytkowane. Tym samym nie dano wiary wyjaśnieniom składanym przez stronę. Skargę do Sądu na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] maja 2010 r. wniósł K. J., zarzucając jej mające wpływ na wynik sprawy naruszenie: 1) art. 118 ust 1 i 2 a ustawy, gdyż przekazujący rolnik zachował budynki gospodarcze z prawem do bezpłatnego ich użytkowania. Strona wykazała, że jest następcą prawnym i jedynym spadkobiercą po rolniku, który przekazał gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę rolniczą oraz że rolnik przekazujący gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa nie zrezygnował nigdy z prawa do bezpłatnego użytkowania 0,5 ha gruntu, przysługującego mu z mocy ustawy. W związku z tym wypełnione zostały wszelkie przesłanki prawne do przekazania stronie takiej działki na własność. Fakt, że działka nie była użytkowana przez rolnika przekazującego gospodarstwo za rentę, wynika jedynie z przyczyn leżących po stronie Skarbu Państwa, który takiej działki nie wydzielił i nie przekazał rolnikowi, do czego był zobowiązany, a strona nie może ponosić z tego tytułu ujemnych skutków prawnych; 2) art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", ponieważ strona w przedmiotowej sprawie występowała bez pomocy adwokata czy radcy prawnego, a organy wykorzystały formalny lapsus popełniony z niewiedzy przez stronę przy określeniu zakresu jej roszczenia. Rzeczywistą intencją strony było bowiem i jest, aby została jej przyznana własność działki gruntu o powierzchni 0,5 ha z zasobu, jaki stanowią działki ew. nr [...], nr [...] oraz nr [...], a nie przekazanie stronie na własność wszystkich tych działek; 3) art. 75 k. p. a., gdyż organy nie ustaliły, z jakich przyczyn nie doszło do wydania w bezpłatne użytkowanie działki o pow. 0,5 ha rolnikowi przekazującemu gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa. Przyczyny tego stanu rzeczy leżą wyłącznie po stronie Skarbu Państwa, który tej działki nie wydzielił i nie przekazał, pomimo ciążącego na nim prawnego obowiązku; 4) art. 77 k. p. a., ponieważ dowody w tej sprawie były przeprowadzone i ocenione w sposób tendencyjny i jednostronny. Nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy, jak choćby wskazanych wyżej przyczyn, dla których nie doszło do oddania w bezpłatne użytkowanie działki o pow. 0,5 ha rolnikowi przekazującemu gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę rolniczą. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż decyzja z dnia [...] maja 2010 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Bezsporne w sprawie jest, że decyzją Naczelnika Gminy T. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] przejęto za rentę na własność Skarbu Państwa bez budynków gospodarstwo rolne H. J., położone we wsi K. w gminie T. o pow. 1,37 ha i we wsi P. o pow. 5,55 ha nr jedn. rej. [...] i [...]. Zgodnie z sentencją tej decyzji wyłączone z gospodarstwa budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. Stosownie do jej punktu 4, H. J. przysługiwało prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze 0,5 ha, która miała być przydzielona po wykonaniu decyzji. W myśl art. 118 ust. 1 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.: Dz, U. z 2008 r. nr 50 poz. 291 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zgodnie zaś z art. 118 ust. 2a ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z powyższego wynika, że K. J. przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o roszczenie z art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy, gdyż jest on zstępnym H. J., od której Państwo przejęło gospodarstwo rolne. Roszczenie K. J. ograniczało się tylko do działki, którą w punkcie 4 decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] miano przydzielić jego matce do użytkowania. Zgodnie z powołanym pkt 4 decyzji, przyznano jej prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. 0,50 ha, która miała zostać przydzielona po wykonaniu przedmiotowej decyzji. Słusznie przyjęły organy orzekające, że to H. J. w stosownym czasie winna wystąpić z żądaniem realizacji pkt 4 decyzji, tj. przydzielenia jej do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni do 0,5 ha na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dokumentu wskazującego, by kiedykolwiek wystąpiła ona z wnioskiem o przyznanie działki gruntu. Podstawową jednak kwestią, stanowiącą o zasadności wniosku o bezpłatne przyznanie działki gruntu jest władanie działką przez zstępnego w dacie złożenia wniosku. Jak już bowiem zaznaczono, zgodnie zaś z art. 118 ust. 2a ustawy, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Bezsporne jest w sprawie, że K. J. nigdy nie władał działką gruntu, przyznaną w decyzji jego matce: co więcej, również ona nigdy nie objęła we władanie ani nie władała nigdy działką, o której mowa w decyzji. W tej sytuacji nie zaistniały przesłanki do przekazania nieodpłatnie K. J. działki gruntu. Z treści cytowanego przepisu wynika również, że poza zakresem zainteresowania musi pozostawać kwestia przyczyn, dla których H. J. ani później jej syn K. J. nie objęli we władanie działki, przyznanej w decyzji dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego. W obecności strony w dniu 30 listopada 2009 r. organ I instancji przeprowadził wizję lokalną działek ew. nr [...], nr [...] i nr [...]. W trakcie wizji lokalnej stwierdzono, że działki ew. nr [...] i [...] nie są uprawiane, są zarośnięte wysoką trawą, zachwaszczone i porośnięte drzewami iglastymi, a działka ew. nr [...] jest porośnięta samosiejkami drzew iglastych oraz 5 starymi drzewami owocowymi i do dnia 20 listopada 2009 r. była nieuporządkowana i nieużytkowana, natomiast w dniu 30 listopada 2009 r. teren działki ew. nr [...] został uporządkowany. Wszystkie te dowody skłoniły organ do uznania, że sporne działki nie były rolniczo użytkowane. Z faktów tych wynika, że K. J. (ani inna osoba) nie władał działkami w chwili składania wniosku. Dlatego też, oceniając te okoliczności organy nie dały wiary wyjaśnieniom skarżącego odnośnie do użytkowania działek rolnych będących przedmiotem wniosku. Słusznie też organy zaznaczyły, że wnioskodawca nie domagał się własności działki rolnej o pow. 0,5 ha, która miała być przekazana do użytkowania uprawnionej, lecz zwrócił się o przeniesienie na jego rzecz działek ew. nr [...] o pow. 0,08 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha i nr [...] o pow. 1,05 ha, które wchodziły w skład gospodarstwa przejętego od H. J. Łączna powierzchnia działek objętych wnioskiem wynosi 1,22 ha, podczas gdy roszczenie wynikające z ustawy i z wielkości powierzchni działki rolnej, jaka miała być przyznana H. J. do użytkowania, wynosiła 0,5 ha. Dopiero w skardze do Sądu skarżący wniósł o przyznanie 0,5 ha gruntu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.