IV SA/Wa 1033/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia oraz umorzenia opłat za korzystanie ze środowiska - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) kwietnia 2008r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa (...) z dnia (...) grudnia 2007r., którą odmówiono H. sp. z o.o. z siedzibą w W. odroczenia na okres dwóch lat oraz umorzenia w całości lub w znacznej części opłaty za korzystanie ze środowiska tj. za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza za II półrocze 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że treść art. 65 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa pozostawia do uznania organowi ustalenie istnienia lub nie, szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie ulgi, w tym umorzenia zaległości lub odroczenia ich płatności. Ocena występowania przesłanek do zastosowania ulgi może być zaś dokonana tylko po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego. Jednak instytucja ulg ma charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ponoszenie opłat nałożonych przepisami prawa, nie zaś zwalniania z tego obowiązku. Orzekając o umorzeniu zaległości lub odroczeniu ich płatności, organ za podstawę rozstrzygnięcia może przyjąć albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie. Przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem wnioskodawcy, iż podjęta przez niego działalność w zakresie dostaw energii cieplnej mieszkańcom N. była podejmowana jedynie w interesie publicznym, bez możliwości uzyskiwania z tej działalności zysku. Ponadto Kolegium podniosło, iż H. sp. z o.o. działa na rynku od 1994 r. i jest profesjonalnym przedsiębiorcą, zatem podejmując działalność gospodarczą w zakresie dostaw energii spółka była świadoma ponoszenia wszelkiego ryzyka z tym związanego, a zamiar przenoszenia na budżet państwa odpowiedzialności za samodzielne i dobrowolnie podejmowane decyzje nie może być skuteczny. Przedstawione przez spółkę dokumenty finansowe nie wskazują na zagrożenie dla dalszego funkcjonowania H. sp. z o.o. na rynku. Znajdujące się w aktach sprawy bilanse oraz rachunki zysków i strat nie uzasadniają w ocenie Kolegium twierdzeń o złej kondycji finansowej spółki. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, iż Marszałek Województwa (...) zasadnie odmówił odwołującemu się odroczenia lub umorzenia opłaty za korzystanie za środowiska za II półrocze 2006. Kolegium uznało, że organ I instancji wziął pod uwagę okoliczności w jakich doszło do postania zaległości słusznie stwierdzając, iż ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej musi obciążać osobę prowadzącą tę działalność, a nie budżet państwa. Ponadto w ocenie Kolegium słusznie wyważono interes H. sp. z o.o. i interes publiczny podkreślając wyjątkowy charakter ulg w związku z zasadą powszechności płacenia należnych opłat. Skargę do Sądu na powyższą decyzję wniosła H. sp. z o.o. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi spółka podkreślił, iż istotą przedmiotowego postępowania powinno być rozważenie lokalnego interesu społecznego. Spółka zwróciła uwagę, iż prowadzona na rzecz społeczności lokalnej działalność nie była rentowna, a poniesione straty w najbliższym czasie nie mogą być zrekompensowane przez spodziewane zyski. Dlatego organ powinien rozważyć czy umorzenie lub odroczenie płatności wskazanych opłat nie leży w interesie lokalnym. Obciążenie spółki dodatkowymi kosztami może doprowadzić do zaprzestania prowadzenia przedmiotowej działalności co będzie skutkowało pozbawieniem mieszkańców N. ogrzewania i ciepłej wody. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Należy zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Biorąc pod uwagę powyższe kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stosownie do treści art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska - do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Zgodnie natomiast z treścią art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8 poz. 60 ze zm.) organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W powołanym przepisie ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków realizowany poprzez dopuszczenie możliwości udzielenia pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej lub odroczenia terminu jej płatności. W przepisie tym poprzez użycie zwrotu "może" wyraźnie wskazano, że organ podatkowy nie jest zobligowany do podjęcia takiej decyzji. Zatem decyzja w sprawie zastosowania ulgi jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podkreślić jednak należy, że zakres uznania administracyjnego nie jest uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowej jest niedopuszczalna. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie podkreślano, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. min. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302) oraz wyrok NSA z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło odroczenia terminu płatności lub umorzenia opłat za korzystanie ze środowiska. Wnioskiem z dnia 31 stycznia 2007 r., zmodyfikowanym w dniu 21 lutego 2007r. H. sp. z o.o. wniosła o odroczenie na okres dwóch lat oraz umorzenie w całości lub w znacznej części opłat emisyjnych w związku z prowadzoną działalnością na terenie miasta N., z uwagi na ważny interes publiczny. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 284 ust. 1 cyt. ustawy podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej opłaty i wnosi ją na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Oznacza to, że podmiot zobowiązany jest do ponoszenia opłaty z mocy prawa, bez decyzji administracyjnej i bez wezwania do zapłaty. Należną kwotę opłaty nalicza we własnym zakresie, wykorzystując do wyliczenia obowiązujące stawki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 października 2001 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2001 nr 130 poz. 1453 ze zm.), wydanym na podstawie art. 290 ust. 2 cyt. ustawy i wpłaca ją na rachunek urzędu marszałkowskiego. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i samodzielnie reguluje sposób obliczania opłaty. Natomiast termin do uiszczenia opłaty określa art. 285 ust. 2 ustawy, wskazując, że podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza. Z kolei art. 277 ust. 2 powołanej ustawy wskazuje, że opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, wynikające z eksploatacji urządzeń, wnosi się na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce rejestracji podmiotu korzystającego ze środowiska. Tak sformułowana treść przepisów ustawy oznacza, że to na podmiocie korzystającym ze środowiska ciąży obowiązek naliczenia odpowiedniej opłaty i wniesienia jej we wskazanym terminie, na właściwy rachunek. Spółka wnosząc o odroczenie lub umorzenie w całości lub w znacznej części opłaty za korzystanie ze środowiska powołała się na jedną z przesłanek warunkujących możliwością skutecznego ubiegania się o umorzenie opłaty - ważny interes społeczny w rozumieniu społeczności lokalnej. Wskazać należy, że jest to pojęcie nieostre i zawierające szeroki zakres pojęciowy. Zgodzić należy się z organem odwoławczym, że przy wykładni interesu publicznego należy uwzględniać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Publiczny - to bowiem dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka polskiego, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, t. II, s. 1074). Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, nr 6, poz. 168). Użyte w art. 67a § 1 pkt 3 określenie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą kryć się pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2000 r., III SA 181/99, LexPolonica). Z powyższych uwag wynika, że pojęcie interesu publicznego nie da się wprost zdefiniować. Jednak w ocenie Sądu organ odwoławczy w niniejszej sprawie podjął próbę zdefiniowania tej przesłanki i rozpatrzył czy w sprawie faktycznie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes publiczny. Skarżąca spółka wnosząc o zastosowanie powyższych ulg w spłacie należności za korzystanie ze środowiska, podkreślała iż spełnia bardzo ważną funkcję na rzecz mieszkańców N. zaopatrując ich w ogrzewanie oraz ciepłą wodę. Jednocześnie Spółka wskazywała, iż działalność ta nie jest rentowna z uwagi na brak możliwości podwyższenia cen ciepła, których mieszkańcy nie będą w stanie uiścić. Zdaniem Spółki koszty ogrzewania niewątpliwie może obniżyć modernizacja ciepłowni, jednakże z uwagi na nieuregulowany stan prawny gruntu na którym znajduje się ciepłownia Spółka nie podejmuje żadnych działań w tym zakresie. Dlatego zdaniem Spółki organ powinien rozważyć czy umorzenie lub odroczenie płatności wskazanych opłat nie leży w interesie lokalnym, albowiem obciążenie spółki dodatkowymi kosztami może doprowadzić do zaprzestania prowadzenia przedmiotowej działalności co będzie skutkowało pozbawieniem mieszkańców N. ogrzewania i ciepłej wody. W ocenie Sądu jednak powyższe okoliczności nie uzasadniają istnienia po stronie spółki H. ważnego interesu społecznego, który przemawia za zastosowaniem wobec niej ulg w spłacie należności za korzystanie ze środowiska. Podkreślenia wymaga, iż spółka H. działa na rynku od 1994 r. i jest profesjonalnym przedsiębiorcą. Dlatego też podejmując działalność gospodarczą w zakresie dostaw energii była świadoma ponoszenia wszelkiego ryzyka z tym związanego. Spółka miała również świadomość, iż stan prawny nieruchomości na której znajduje się budynek ciepłowni nie jest uregulowany. Przede wszystkim jednak trudno przyjąć, iż działalność podjęta przez stronę skarżącą na terenie miasta N. w zakresie dostaw energii cieplnej podejmowana byłą jedynie w interesie publicznym i charytatywnie, bowiem z tej działalności Spółka miała możliwość uzyskiwania zysku. Okoliczność, iż spółka planowanych zysków nie uzyskała, nie uzasadnia przyznania jej ulg w spłacie należności za korzystanie ze środowiska. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż ustawowy obowiązek zaopatrzenia mieszkańców gminy w energię elektryczną i cieplną należy do zadań własnych gminy. Jeżeli więc gmina, w celu realizacji tego obowiązku korzysta z usług prywatnego podmiotu, do niej należy ewentualne udzielania pomocy finansowej. Jak wynika z akt sprawy spółka uzyskała w 2006r. ze strony Burmistrza N. pomoc publiczną w wysokości (...) zł. Orzekające w sprawie organy rozważyły również czy za odroczeniem lub umorzeniem zaległości nie przemawia ważny interes podmiotu zobligowanego do uiszczenia takiej opłaty i w tym celu przeanalizowały sytuację majątkową spółki na podstawie przedstawionych dokumentów finansowych. W tym celu wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na zapoznanie się z sytuacją majątkową spółki i mogłyby mieć wpływ na treść ostatecznego rozstrzygnięcia. Z przedstawionych przez Spółkę dokumentów nie wynika aby spółka znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. Sąd nie znalazł żadnych podstaw żeby zakwestionować takie ustalenie. Także, zdaniem Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób staranny i rzetelny, z uwzględnieniem wszystkich aspektów umożliwiających udzielenie pomocy publicznej spółce, jaką niewątpliwie jest odroczenie terminu płatności lub umorzenie opłaty za korzystanie ze środowiska. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że jedną z podstawowych zasad na której oparte jest funkcjonowanie rynku europejskiego jest zasada równej konkurencji. Natomiast w sytuacji, w której pomoc skierowana jest do podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, czy stosowanie preferencji wobec jednych kosztem drugich, mogłoby naruszyć wolną konkurencję. Należy pamiętać, że uzyskanie umorzenia zaległości jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podmiot zwolniony zostaje z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego, co Sąd pragnie podkreślić, nie można z tego odstępstwa czynić normy i z faktu, iż jakiś podmiot uzyskał umorzenie podatku, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Reasumując, wskazać trzeba, że organy orzekające w sprawie prawidłowo przeprowadziły postępowanie, zbadały istnienie przesłanek, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów, a w uzasadnieniu decyzji wyczerpująco umotywowały odmowę uwzględnienia wniosku o umorzenie całości zaległości podatkowej. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, wobec czego na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.