IV SA/Wa 105/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi H. K., A. C., W. C., M. C., Z. C., J. C., E. W., Z. K., H. C. i K. C. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...]. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2009 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1962 r. znak: [...] o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa: M., C. J. i C. W., m. L., pow, K., woj. [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że: - w decyzji z dnia [...] października 2009 r. stwierdzono, iż z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego może wystąpić jedynie osoba będąca stroną w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Uznano, że analiza zgromadzonej w aktach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokumentacji, na którą powołał się wnioskodawca, dała podstawę do ustalenia, iż nie wykazał on w sposób pełny i właściwy swojego interesu prawnego do występowania z przedmiotowym wnioskiem, w tym zwłaszcza legitymacji prawnej potwierdzającej prawo własności do wskazanego we wniosku znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1962 r. było własnością poprzedników prawnych wnioskodawcy; - w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. wskazał, iż w jego ocenie z akt sprawy wynika, że w chwili ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym młynem władali nim J. i W. (bracia) C., którzy zostali uwidocznieni w zarządzeniu jako właściciele tego młyna. Ponadto podniósł, że ustanawiając przymusowy zarząd państwowy nad młynem, a później przejmując młyn na rzecz Państwa nie żądano od braci C. dokumentów stwierdzających własność młyna. W uzupełnieniu swego wniosku skarżący pismem z dnia 13 listopada 2009 r. wskazał na znajdujące się w atakach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokumenty poświadczające w jego ocenie prawo do wnoszenia roszczeń w odniesieniu do wskazanej decyzji nacjonalizacyjnej; - z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizującej przedsiębiorstwo, może wystąpić jedynie osoba będąca stroną, w rozumieniu art. 28 k. p. a., tj. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Oznacza to, że treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane, jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego interesu jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego; - interes prawny, uprawniający do wystąpienia z wnioskiem nieważnościowym będzie posiadać tylko i wyłącznie właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane bądź - w przypadku jego śmierci - wszyscy jego następcy prawni. Obowiązek wykazania przymiotu strony spoczywa na osobie zgłaszającej żądanie w sprawie. Wykazanie interesu prawnego, może nastąpić tylko i wyłącznie poprzez przedłożenie dokumentów świadczących, iż poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy przysługiwało, w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie skarżonej decyzji, prawo własności do znacjonalizowanego na jej podstawie przedsiębiorstwa; - wnioskodawca nie wykazał legitymacji prawnej do występowania z przedmiotowym żądaniem, gdyż wykazał on jedynie prawo własności do znacjonalizowanej wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości, nie wykazując natomiast prawa takiego do samego przedsiębiorstwa. Celem usunięcia tych braków formalnych, organ prowadzący postępowanie, wezwał zainteresowanego pismem z dnia 9 września 2009 r. do nadesłania dokumentów wskazujących na prawo własności jego poprzedników prawnych do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa (odpisu z rejestru handlowego, kart rejestracyjnych lub zgłoszeń przemysłu, zaświadczeń właściwych organów państwowych, umów kupna-sprzedaży czy dzierżawy przedsiębiorstwa) w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji nacjonalizacyjnej, jednocześnie wskazując, iż za dowód taki nie można uznać znajdującego się w aktach Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] kwietnia 1964 r., znak: [...], albowiem poświadcza ono jedynie własność do nieruchomości oraz znajdującego się na niej budynku, nie wskazując jednak ani dokładnego położenia tej nieruchomości, ani jej księgi wieczystej (względnie numeru ewidencyjnego); - w odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia 16 września 2009 r. J. K., wskazując na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] maja 1964 r. podniósł, iż przedmiotowa nieruchomość nie miała w dacie nacjonalizacji urządzonej księgi wieczystej. Ponadto wskazał, iż akta sprawy nie zawierają tytułu własności braci C. do przedmiotowego młyna (wpisu księgi wieczystej lub aktu notarialnego) stwierdzającego jego własność przed przejęciem tego młyna na rzecz Państwa, gdyż takie akta nie były obowiązkowe w okresie międzywojennym. W ocenie zainteresowanego, wystarczającym dowodem potwierdzającym prawo własności jego poprzedników prawnych do przedsiębiorstwa są znajdujące się w aktach sprawy decyzje nacjonalizacyjne oraz dokumentacja z postępowań je poprzedzających; - skoro strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających, iż prawo własności do przedsiębiorstwa znacjonalizowanego na podstawie kwestionowanych decyzji przysługiwało jej poprzednikowi prawnemu, nie można uznać, iż wykazała ona swój interes prawny w tym postępowaniu; - wskazane w wezwaniu z dnia 9 września 2009 r. dokumenty urzędowe, które prawa te jednoznacznie potwierdzają, w okresie poprzedzającym ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem, tj. [...] kwietnia 1955 r., były wydawane przez organy administracji publicznej. Za przykład wskazać należy tu karty rejestracyjne wydawane na podstawie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o podatku obrotowym (Dz. U. nr 49, poz. 449 ze zm.). Organ nie zgodził się, iż w latach pięćdziesiątych XX w. nie sporządzano aktów notarialnych umów, gdyż praktyka taka obowiązywała już w okresie przedwojennym; - organ podtrzymuje swoje stanowisko w przedmiocie oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu toczącym się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi na okoliczność wykazania legitymacji procesowej do bycia stroną postępowania nieważnościowego w wyżej wskazanym zakresie. Na podstawie powyższych materiałów uznać można tylko i wyłącznie wykazanie prawa własności do znacjonalizowanej wraz z przedmiotowym przedsiębiorstwem nieruchomości, jednakże prawo to nie wskazuje jednoczesnego prawa własności do znajdującego się na tej nieruchomości przedsiębiorstwa. Za dokument taki nie można uznać również wskazanego w piśmie z dnia 13 listopada 2009 r. zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] lutego 1967 r., Dz. Kw. [...], gdyż odnosi się ono do nieruchomości, a nie przedsiębiorstwa. Samo orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1964 r. dowodem takim być nie może, gdyż organ nie badał dokładnie w postępowaniu poprzedzającym jego wydanie faktycznego stosunku własnościowego nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, przez co w wielu przypadkach wskazane w takiej decyzji prawo własności nie pokrywało się z rzeczywistością. Skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. wnieśli H. K., A. C., W. C., M. C., Z. C., J. C., E. W., Z. K., H. C. i K. C. W skardze wskazano, że: - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] kwietnia 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym młynem, po dwukrotnym orzekaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Przejęcie młyna w przymusowy zarząd państwowy było bezprawne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2006 r.); - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastrzegł w decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r., że nie skutkuje ona nieważnością decyzji o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa. Dlatego w dniu 29 lipca 2008 r. wniesiono do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1962 r. znak [...] o przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa; - w aktach administracyjnych są dokumenty stwierdzające nabycie spadków po zmarłych J. i W. braciach C. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. są dwie. Po pierwsze, organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1962 r. znak: [...] o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa: M., C. J. i C. W., m. L., pow. K., woj. [...]. Orzeczenie takie nie istnieje. Jak natomiast wynika z akt administracyjnych przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało przejęte na własność Państwa orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1964 r. znak: [...]. Prawidłowe określenie orzeczenia pojawia się w pismach skarżących kierowanych do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podczas prowadzonego przez ten organ postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] kwietnia 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem (np. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem postanowienia z dnia [...] listopada 2003 r. czy wniosku H. K. z dnia 15 lipca 2003 r.). Także w wydawanych w tym postępowaniu postanowieniach i decyzjach Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (uchylanych z innych przyczyn wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) pojawia się prawidłowe oznaczenie kwestionowanego w niniejszym postępowaniu przez Ministrem Gospodarki orzeczenia z dnia [...] czerwca 1964 r. Pomyłka co do daty i numeru orzeczenia zdaniem Sądu nastąpiła już po zakończeniu prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] kwietnia 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem. Na zapytanie skarżących, reprezentowanych przez J. K., dotyczące dalszego toku postępowania w celu uzyskania finansowego zadośćuczynienia za przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa, zawartego w piśmie z dnia 2 lipca 2008 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismem z dnia 25 lipca 2008 r. poinformował, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1962 r. znak: [...] należy zwrócić się do Ministra Gospodarki. Skarżący zwrócili się z takim wnioskiem pismem z dnia 29 lipca 2008 r. Prawidłowa data i numer orzeczenia nie zostały przez Ministra Gospodarki ustalone, pomimo że w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] czerwca 1964 r. znak: [...] przejmujące na własność Państwa przedmiotowe przedsiębiorstwo. Po drugie, w ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych daje podstawę do stwierdzenia, że W. C. i J. C. byli współwłaścicielami przedmiotowego przedsiębiorstwa. Na okoliczność taką wskazuje szereg dokumentów: a) związanych z ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego: - wniosek Centralnej Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" - Zarządu Młynów Gospodarczych z dnia 10 marca 1953 r., - protokół z odbytych czynności związanych z prowadzeniem zarządcy państwowego z dnia 23 kwietnia 1955 r. (k. 69), - protokół oględzin młyna z dnia 23 listopada 1954 r., - wniosek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 8 stycznia 1955 r. do Ministerstwa Skupu o ustanowienie przymusowego zarządu państwowego - pkt 1 (k. 57c-57d) oraz wniosek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 4 marca 1955 r. do Ministerstwa Skupu o ustanowienie przymusowego zarządu państwowego (k. 58b), - zarządzenie nr [...] Ministra Skupu z dnia [...] kwietnia 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego (k. 59), - karty młyna (k. 71-77), - zestawienie młynów przejętych pod przymusowy zarząd państwowy sporządzone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. (k. 78a), b) związanych z przejęciem młyna na rzecz Państwa: - zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 21 kwietnia 1964 r. (k. 85), - wniosek Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 25 maja 1964 r. skierowanym do Komitetu Drobnej Wytwórczości w sprawie wydania orzeczenia stwierdzającego przejście na własność Państwa (k. 82-82a), c) związanych z założeniem księgi wieczystej: - wniosek Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 22 października 1966 r. o założenie księgi wieczystej (k. 87), - zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w K. z dnia 28 lutego 1967 r., w którym wpisano w dziale II: "Skarb Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. Wydział Przemysłu i Handlu w miejsce J. i W. C.". Błędna jest więc ocena organu, że skarżący nie wykazali, że ich poprzednicy prawni byli właścicielami przejętego mienia. Stanowi to naruszenie art. 77 § 1 k. p. a. obligującego organ do rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wskazać też należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w prowadzonym przez siebie postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] kwietnia 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem przyjął, że jego właścicielami przed upaństwowieniem byli W. C. i J. C. (decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r.). W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).