IV SA/Wa 1056/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2004 r. Nr [...]; 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. M. W. wnioskiem z dnia 27 września 2004r. zwrócił się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o dokonanie zwrotu majątku pozostawionego przez jego rodziców w miejscowości R., gmina U. na skutek przymusowej deportacji do byłego ZSRR lub rekompensatę w naturze (ewentualnie finansową) za ów majątek. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] października 2004r. - na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - przekazał Wojewodzie [...] przedmiotowy wniosek według właściwości. W uzasadnieniu podał, iż organem właściwym do oceny zasadności przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego gospodarstwa, a zarazem rozpatrzenia wniosku, jest organ stopnia wojewódzkiego, w tym wypadku Wojewoda [...]. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. W. podniósł, iż wiele razy zwracał się zarówno do Starosty [...], jak i Wojewody [...], ale do dnia dzisiejszego jego sprawa nie została rozstrzygnięta. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] marca 2005r. utrzymał w mocy wyżej opisane postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, iż postanowienie z dnia [...] października 2004r. doręczono stronie w dniu 15 października 2004r., a ona już wnioskiem z dnia 19 października 2004r. wystąpiła o ponowne rozparzenie sprawy. W tej sytuacji zarzut podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bezpodstawny, gdyż Wojewoda [...] nie mógł podjąć żadnego postępowania, skoro nie zostało zakończone postępowanie administracyjne przed organem naczelnym. Powtórzył, iż organem właściwym do rozpatrzenia sprawy i udzielenia wnioskodawcy stosownej odpowiedzi jest wyłącznie organ stopnia wojewódzkiego. Ten organ dokona oceny zasadności przejęcia na własność Skarbu Państwa spornej nieruchomości i wyda stosowną decyzję. W skardze na powyższe postanowienie M. W. podał, iż w 1951 jego rodzina została przymusowo wywieziona do byłego ZSRR z przyczyn politycznych i narodowościowych oraz pozbawiona majątku położonego we wsi R., gmina U., woj. [...]. Wymieniony majątek został upaństwowiony i sprzedany przez gminę U. Obecnym jego właścicielem są państwo D. On od czasu powrotu do Polski, a miało to miejsce w 2001r., stara się u Starosty [...] i Wojewody [...] o odszkodowanie za odebrany majątek, ale bezskutecznie. W związku z tym, że wymienione organy, jak również Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, sprawy nie załatwiły, zwraca się do Sądu o pozytywne rozpatrzenie wniosku o zwrot lub odszkodowanie w naturze, albo rekompensatę finansową za pozostawiony majątek, a w przypadku braku takiej możliwości o przyznanie w zamian innej nieruchomości w miejscowości R. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - związanym zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. Uznał, iż postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005r., jak i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] października 2004r. naruszają prawo. Artykuł 19 K.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek kontroli właściwości do rozstrzygania danej sprawy administracyjnej. Oznacza to, iż po otrzymaniu podania organ obowiązany jest zbadać zarówno swoją właściwość rzeczową, miejscową, jak i instancyjną. Bezspornym jest, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował się do wymienionego obowiązku, niemniej jednak - w ocenie Sądu - nie uczynił tego z należytą starannością. Naruszył tym samym zasadę zaufania obywateli do organów Państwa unormowaną w art. 8 K.p.a., jak również zasadę z art. 7, 9 K.p.a. Z przedstawionego stanu sprawy wynika, iż skarżący wniósł o dokonanie zwrotu majątku pozostawionego przez jego rodziców w miejscowości R., gmina U. na skutek przymusowej deportacji do byłego ZSRR lub rekompensatę w naturze, ewentualnie finansową, za utracony majątek. Organ uznał się niewłaściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku i na zasadzie art. 65 § 1 K.p.a. postanowił go przekazać według właściwości Wojewodzie [...]. Uzasadniając zajęte stanowisko, lakonicznie stwierdził, iż organem właściwym "do oceny zasadności przejęcia na rzecz Państwa opisanego przez wnioskodawcę gospodarstwa, a zarazem rozpatrzenia spawy, jest organ stopnia wojewódzkiego". W ocenie Sądu przedstawionym działaniem naruszył zasadę przekonania wyrażoną w art. 11 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie stronie przesłanek rozstrzygnięcia. Uzasadnienie aktu administracyjnego winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Natomiast uzasadnienia obu postanowień wydanych w sprawie nie odpowiadają wymogom określonym w art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. Obowiązkiem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przed przekazaniem wniosku skarżącego z dnia 27 września 2004r. do rozpoznania Wojewodzie [...], było ustalenie w jakim trybie nastąpiło przejęcie spornego majątku, w oparciu o jaki akt prawny, czy owo przejęcie nastąpiło z mocy prawa, czy też została wydana w tym przedmiocie decyzja administracyjna (albowiem w tym zakresie właściwym żądaniem byłby wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji). Dopiero w oparciu o poczynione ustalenia winny zostać podjęte czynności zmierzające do określenia organu właściwego do rozpoznania wniosku M. W. i wydania postanowienia o przekazaniu podania do rozpoznania według właściwości. W przypadku, gdy organ administracji miał wątpliwości co do treści złożonego przez skarżącego wniosku, to powinien był - w trybie art. 64 § 2 K.p.a. - ustalić rzeczywistą wolę skarżącego, tzn. wezwać stronę do sprecyzowania, jednoznacznego, przedstawienia treści żądania. Po uzyskaniu odpowiedzi na takie wezwanie mógł przystąpić do ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy. Mając na względzie powyższe należało przyjąć, że zaskarżone postanowienie i postanowienie je poprzedzające zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 65 § 1, art. 124 w zw. z art. 107 K.p.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stosując się do powyższych wskazać, winien ustalić organ właściwy do rozpoznania omawianego wniosku skarżącego, aby strona nie ponosiła szkody z powodu nieznajomości prawa, chociażby przejawiającej się - jak sama zauważyła - wzajemnym odsyłaniem "od jednego organu do drugiego" i ostatecznie uczuciem bezsilności. Odnoście żądania skarżącego skierowanego do Sądu o pozytywne rozpatrzenie wniosku będącego przedmiotem sprawy, należy zauważyć iż sąd administracyjny nie ma kompetencji ustawowych do merytorycznego rozpoznawania sprawy, w tym wypadku do orzekania w przedmiocie zwrotu, czy zadośćuczynienia za utracone gospodarstwo. Sąd - rozpoznając skargę strony - dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem legalności, to jest zgodności z prawem zarówno materialnym, jak i procesowym i w zależności od wyniku kontroli skargę oddala - na podstawie art. 151 P.p.s.a. (jeżeli uzna, że zaskarżony akt nie narusza prawa) lub uchyla zaskarżony akt, stwierdza nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa zaskarżonego aktu - na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. (jeżeli uzna, iż zaskarżony akt narusza prawo). W tym stanie rzeczy - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a. - uchylono zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające, uznając że naruszają przepisy postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku wniosku skarżącego o przyznanie poniesionych w sprawie kosztów postępowania nie orzeczono o ich zwrocie.