IV SA/Wa 1066/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. staż. Magdalena Domagała, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę Decyzją z [...] kwietnia 2019r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 t.j., dalej jako "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B. N. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...].08.2012 r., znak: [...], stwierdzającą, że działki nr [...] i [...] wchodzące w skład majątku "[...]" położone w gminie [...] podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. (Dz. U z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie w sprawie toczyło się na wniosek z 06.10.2011 r. B. N.. Decyzją z [...].08.2012 r. Wojewoda [...] stwierdził, że działki nr [...] i [...] wchodzące w skład majątku "[...]" położone w gminie S. podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. Odwołanie od decyzji Wojewody wniosła B. N. domagając się zmiany zaskarżonej decyzji zgodnie z żądaniem sformułowanym we wniosku. Strona wskazała, że dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej z jej wniosku bez znaczenia są ustalenia sądów powszechnych w sprawie, w której przedmiotem sporu sądowego było żądanie wydania nieruchomości w trybie art. 222 ustawy Kodeks cywilny z 23.04.1964 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 t.j.). Właściwym przedmiotem sprawy jest ustalenie w trybie §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 01.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10 poz. 51 ze zm.). Postanowieniem z [...].01.2012 r., znak: [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawiesił postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z [...].08.2012 r. ze względu na śmierć B. N.. Postanowieniem z [...].07.2013 r., znak: [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjął z urzędu zawieszone postanowienie. Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej B. N., z dnia [...] maja 2013 r. Repertorium [...], sporządzonego [...].05.2013 r. w kancelarii notarialnej I. U., dołączonego do akt innej sprawy z jej wniosku, ustalono, że spadkobiercami są: K. M. i K. N.. Rozpoznając sprawę organ wskazał, że żądanie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku B. N. zostało przez nią oparte na §5 rozporządzenia z 01.03.1945 r. stanowiącym, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e), należy w pierwszej instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich (obecnie funkcję tą przejęli wojewodowie), a od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (obecnie: Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi). Na podstawie ewidencji nieruchomości ziemskich podlegającą dekretowi z dn. 6.IX.44 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej pod nr [...] zapisano majątek [...] o pow. 335 ha, w tym 193,2 ha gruntów ornych, 37,4 ha łąk, 3,5 ha pastwisk, 4 ha ogrodów warzywnych i 2 ha sadów owocowych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw p., p.o i s., jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jak wynika z akt sprawy określony we wniosku majątek przekraczał normę obszarową uprawniającą do przejęcia go na własność Skarbu Państwa. W postępowaniu w pierwszej instancji organ stwierdził, że działki nr [...] i [...] wchodzące w skład majątku "[...]" położone w gminie S. podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. Wojewoda [...], wydając obecnie kwestionowaną decyzję uznał, że jest związany treścią uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w [...] Ośrodka Zamiejscowego w [...] z [...].02.2004 r., [...], który oddalił powództwo B.N. o wydanie nieruchomości wytoczone przeciwko Skarbowi Państwa - Lasom Państwowym Nadleśnictwu [...], Staroście [...] oraz Gminie [...]. Organ pierwszej instancji przyjął, za sądem: w przytoczonych postępowaniach sądowych na podstawie dokumentów oraz zeznań strony, świadków, opinii i zeznań biegłego ustalono, że na opisanych działkach znajdował się otoczony parkiem dwór, ogród owocowo-warzywny i podwórko z zabudowaniami gospodarczymi i administracyjnymi. Powódka żądała wydania nieruchomości wskazanych w pozwie oraz zasądzenia równowartości budynku mieszkalnego i zadrzewienia parkowego. Podstawą prawną roszczeń powódki był przepis art. 222 K.c. oraz art. 405 K.c. Z tego względu sądy orzekające w sprawie roszczeń Pani B. N. badały, czy przejęcie przez Skarb Państwa wymienionych w pozwie nieruchomości na podstawie przepisów dekretu PKWN z 06.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej było zgodne z prawem czy bezprawne. Jak wynika z uzasadnienia Sądu Okręgowego w [...] powódka nie wykazała, że "[...]" był faktycznie odrębną częścią nieruchomości ziemskiej. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy w [...] nie znalazł podstaw do stwierdzenia bezpodstawności dokonanego przejęcia spornej nieruchomości i stanął na stanowisku, że nieruchomość podlegająca przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN, w tym działka nr [...] i nr [...] wykazywała funkcjonalne powiązanie z gospodarstwem rolnym i oddalił powództwo o ich wydanie oraz o odszkodowanie. Sąd Apelacyjny podzielił w tym zakresie pogląd Sądu Okręgowego powołując się także na stanowisko doktryny, wskazując przy tym szereg źródeł takiego stanowiska. Jak wynika z akt sprawy wyrok Sądu Okręgowego w [...] Ośrodka Zamiejscowego w [...] z [...].02.2004 r., sygn. akt [...], który oddalił powództwo B. N. o wydanie nieruchomości został poddany kontroli instancyjnej. Sąd Apelacyjny w [...] [...] Wydział Cywilny wyrokiem z [...].06.2004 r., oddalił apelację B. N., a Sąd Najwyższy wyrokiem z [...].04.2005 r., sygn. [...], oddalił jej kasację od wyroku SA w [...] z [...].06.2004 r. Zajmujący się sprawą administracyjną Urząd Wojewódzki w [...] uzyskał opinię swoich służb prawnych, zgodnie z którą Wojewoda [...] jest związany motywami rozstrzygnięcia prawomocnego orzeczenia w sprawie o wydanie zespołu dworsko-parkowego, w tym w zakresie jego powiązań z pozostałą częścią majątku "[...]". Organ wskazał, że zakres związania przytoczonymi orzeczeniami określa art. 365 § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego z 17.11.1964 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1360 tj.). Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W ustalonych przez organ odwoławczy okolicznościach sprawy, w związku ze związaniem organów orzekających wymienionymi orzeczeniami sądów powszechnych w zakresie podpadania dwóch działek objętych wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 06.09.1944 r., należy uznać decyzję Wojewody [...] za prawidłową i utrzymać ją w mocy. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pani K. M. domagając się jej uchylenia, zarzuciła : - nieuwzględnienie postanowień §5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Społecznych z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm.) przez błędne uznanie, że w sprawie rozstrzygnięcia czy dana nieruchomość podlega dekretowi PKWN z dnia 6.09.1944 r. (Dz.U. 1944 r. nr 4 poz. 17) mają uprawnienia sądy powszechne, w sytuacji, gdy w świetle w/w §5 rozporządzenia z 1.03.1945 r. oraz w pełni ustabilizowanego orzecznictwa, w sprawie tej uprawnienie to przysługuje obecnie jedynie organowi administracyjnemu, a w szczególności właściwemu wojewodzie oraz Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jednocześnie wnoszę o zasądzenie od organu administracyjnego kosztów niniejszego postępowania, w szczególności kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie w sprawie trwało ponad 7 lat i bez znaczenia dla sprawy są rozstrzygnięcia dokonane przez sądy powszechne w zakresie wydania przedmiotowych nieruchomości, które rozpatrywały sprawę wyłącznie w oparciu o postanowienia kodeksu cywilnego w zakresie podstawy prawnej ich wydania, a które to sądy nie miały uprawnień do rozstrzygania czy dana nieruchomość podlegała czy też nie podlegała przejęciu przez Skarb Państwa w oparciu o postanowienia dekretu z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w trybie określonym w §5 w/w Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 r. poz. 1302 - ze zm. - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Podkreślenia również wymaga, że Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone decyzje nie naruszają prawa. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do tego, czy rozpoznające sprawę organy mogły swe rozstrzygnięcia oprzeć na ustaleniach dokonanych przez sądy powszechne w sprawie, w której przedmiotem sporu sądowego było żądanie wydania nieruchomości w trybie art. 222 ustawy Kodeks cywilny z 23.04.1964 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 t.j.). w zakresie ustaleń poczynionych przez nie w odniesieniu do tego, czy działki nr [...] i [...] wchodzące w skład majątku "[...]" położone w gminie [...] podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r. Wskazać zatem należy, że w niniejszej sprawie Sąd podzielił stanowisko organów, że w tej indywidualnej sprawie z uwagi na poczynione w niej ustalenia, słusznie organy przyjęły, iż w sytuacji gdy w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w [...] Ośrodek Zamiejscowy w [...] z [...] lutego 2004r. Sygn. akt [...] (w odniesieniu do działki [...] k- 22-23 oraz w odniesieniu do działki [...] k-24) w sposób jednoznaczny wskazano, że nie można uznać aby działki te nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 06.09.1944 r., to organy miały nie tylko prawo ale i obowiązek wynikający z zasady respektowania prawomocnych wyroków sądów oprzeć się na dokonanej przez Sąd ocenie. Zauważyć przy tym należy, że wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez skarżącą w niniejszej sprawie organy wydały decyzje merytoryczne, zgodnie z §5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 06.09.1944 r., i uznały, że sporne nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej uznanie, że kwestia ta została przesądzona przez Sad powszechny prowadziłoby bowiem do umorzenia niniejszego postępowania. W rozpoznawanej sprawie organy, powołały się jednak na jednoznaczne stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku, uznając w ocenie Sądu słusznie, że w tej konkretnie sprawie są nim związane. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy istotne i konieczne jest zatem wyjaśnienie, iż o tym czy, dana nieruchomość lub jej część wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej orzekały i nadal orzekają na podstawie § 5 rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r. na zasadzie wyłączności organy administracji (uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06, i z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, i z dnia 18 maja 2011 r., III CZP 21/11). Jednakże w okresie, w którym zarówno Sąd Najwyższy, jak i inne sądy orzekały (2004-2005r.) w niniejszej sprawie, dotychczasowa linia orzecznictwa zarówno organów i sądów administracyjnych, jaki i sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego o wyłączności drogi administracyjnej w zakresie rozstrzygania w tym przedmiocie uległa załamaniu w następstwie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., P 107/08. Pod wpływem poglądów wypowiedzianych w tym postanowieniu, odmawiającym dokonania kontroli zgodności z Konstytucją § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. ze względu na "wyczerpanie się jego mocy obowiązującej" z chwilą zakończenia w latach czterdziestych i pięćdziesiątych działań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej, zapadły decyzje organów administracyjnych oraz wyroki sądów administracyjnych i sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, uznające kompetencje sądów powszechnych do rozstrzygania w kwestii podlegania nieruchomości działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Jakkolwiek w wyniku uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, i powołanych wyżej uchwał Sądu Najwyższego doszło wkrótce do powrotu do wcześniejszej linii orzecznictwa o wyłączności drogi administracyjnej w tej materii, niektóre decyzje administracyjne umarzające postępowanie o stwierdzenie niepodlegania nieruchomości działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej ze względu na brak kompetencji organu administracyjnego stały się ostateczne, a wyroki sądów powszechnych zawierające rozstrzygnięcie w przedmiocie podlegania nieruchomości działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej - prawomocne. W takich jednak przypadkach, w których - organ administracyjny ostateczną decyzją umorzył postępowanie o stwierdzenie niepodlegania nieruchomości działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej ze względu na brak kompetencji do orzekania w tym zakresie, orzeczenie w tym przedmiocie przez sąd powszechny nie daje podstaw do uznania postępowania sądowego za nieważne z powodu braku drogi sądowej. Wynika to z art. 1991 k.p.c. Według art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., sąd odrzuci pozew, jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna, ale art. 1991 k.p.c. wprowadza od tego wyjątek: zastrzega, że sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, iż do rozpoznania sprawy właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe. Mając zatem na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie, sąd powszechny orzekając w przedmiocie żądania wydania nieruchomości w trybie art. 222 ustawy Kodeks cywilny z 23.04.1964 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 t.j.), zajął stanowisko w przedmiocie tego, czy sporne działki zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej uznając, że jest to konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym orzeczenie to wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby zgodnie z art. 365 k.p.c.. Nie możne ujść przy tym uwadze, że zgodnie z art. 366 k.p.c., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W myśl 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przedmiotowe granice związania wyznaczane są zaś przez przedmiot rozstrzygnięcia sądu oraz podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Motywy orzeczenia mogą i niejednokrotnie muszą stanowić konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, gdzie sąd wypowiedział się w sposób stanowczy w zakresie tego czy sporne działki podpadały pod działanie dekretu. Tym samym w ocenie Sądu na gruncie rozpoznawanej sprawy zasadnie organy uznały, że są związane stanowiskiem sądu zawartym w uzasadnieniu ww. wyroku. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.