IV SA/Wa 1079/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Dorota Kozub, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2006 r. sprawy ze skargi B. J. i R. J. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania w związku z przejęciem przedsiębiorstwa na rzecz Państwa - skargę oddala - Zaskarżoną decyzją z dnia [..] kwietnia 2006 r. Minister Gospodarki, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [..] lutego 2006 r., którą odmówiono uchylenia ostatecznej decyzji tegoż Ministra z dnia [..] grudnia 1998 r. w przedmiocie przyznania odszkodowania za rzeczywistą szkodę poniesiona na mieniu nieprawnie upaństwowionego przedsiębiorstwa pn. Fabryka Wyrobów Włókienniczych i Środków Opatrunkowych A. J.i i S-ka. zwanego dalej "Przedsiębiorstwem". W uzasadnieniu Minister wskazał, iż B. i R. J., w imieniu własnym i jako pełnomocnicy spadkobierców byłych właścicieli Przedsiębiorstwa, zwrócili się z wnioskiem z dnia 29 października 2003 r. o przyznanie odszkodowania z tytułu utraconych korzyści, w okresie od 17 października 1997 r. do dnia 30 grudnia 1998 r. tj. daty wydania przez Ministra Gospodarki decyzji w przedmiocie odszkodowania za rzeczywistą szkodę w związku z bezprawnym przejęciem Przedsiębiorstwa. Odszkodowanie to powinno być pochodną kwoty przyznanej decyzją z dnia [..] grudnia 1998 r. Powinna ona rekompensować szkody poniesione na skutek przewlekłego postępowania odszkodowawczego. W ocenie Ministra żądanie skarżących nie mogło być uwzględnione poprzez wydanie decyzji uwzględniającej dodatkowe odszkodowanie. Wskazano następujący stan faktyczny sprawy. Decyzją z dnia [..] kwietnia 1994 r. stwierdzono nieważność orzeczenia z 1948 r. o przejęciu na własność Państwa Przedsiębiorstwa. Na skutek jej wydania został przywrócony stan prawny przedsiębiorstwa sprzed dnia jego nacjonalizacji. Spadkobiercy odzyskali prawo własności oraz prawo do odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę, w myśl obowiązującego wówczas art. 160 K.p.a. Decyzją z dnia [..] grudnia 1998 r. Minister Gospodarki przyznał spadkobiercom odszkodowanie za rzeczywiście poniesioną szkodę. Korzystając z możliwości, jakie stworzyło wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt. K 20/02 )Dz.U. Nr 170, poz. 1660) odnoszącego się do oceny zgodności z Konstytucją art. 160 §. 1 K.p.a., który wcześniej zawężał możliwość uzyskania odszkodowania do wartości rzeczywistej szkody, B. i R.J. wystąpili o wypłacenie odszkodowania z tytułu utraconych korzyści. W decyzji organ zwrócił uwagę, iż spadkobiercy właścicieli przedsiębiorstwa odzyskali prawo własności mienia już w 1994 r. Od tej pory mogli żądać od użytkownika jego zwrotu i rozporządzać nim według własnego uznania. Nastąpiło to już przed dniem 17 października 1997 r. a więc przed terminem od którego, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego mogliby żądać od Skarbu Państwa odszkodowania za utracone korzyści z tytułu wcześniejszego pozbawienia własności. W tej sytuacji wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o powtórne rozpatrzenie sprawy, w którym podniesiono, iż wnioskodawcy nie wnosili o zmianę decyzji w przedmiocie odszkodowania lecz o wydanie decyzji odrębnej, Minister wskazał, iż wniosek został zakwalifikowany jako żądanie wznowienia postępowania, z uwagi na jego treść, w szczególności przywołanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacji, gdy organ orzekł już w przedmiocie należnego odszkodowania decyzją ostateczną. W decyzji wskazano, iż roszczenia odszkodowawcze z tytułu przewlekłego załatwiania sprawy odszkodowania mogą być dochodzone na zasadzie art. 4171 § 4 K.c. Od decyzji tej wnieśli skargę B. i R. J.. W skardze zarzucił naruszenie przepisów postępowania w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy oraz podania podstawy prawnej decyzji (art. 77, 80 i 107 § 3 K.p.a.). Wskazali, iż Minister błędnie zinterpretował wniosek spadkobierców właścicieli Przedsiębiorstwa, jako żądanie uchylenia decyzji w przedmiocie odszkodowania z dnia [...] grudnia 1998 r. Skarżący żądali odszkodowania za utracone korzyści z tytułu przewlekłości postępowania w przedmiocie odszkodowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. Orzeczenie w tym przedmiocie, powinno nastąpić w trybie wydania odrębnej decyzji a źródłem roszczenia jest treść art. 35 K.p.a. określającego terminy załatwiania spraw. W ocenie skarżących postanowienie z dnia [...] kwietnia 2004 r. o wszczęciu postępowania w związku z ich wnioskiem potwierdza, iż organ uznawał zasadność ich roszczeń. Zwrócono uwagę, iż ewentualnym źródłem powstania roszczeń odszkodowawczych wynikających z K.c. w związku z przewlekłością postępowania może być ewentualnie art. 4171 § 3 nie zaś błędnie przywołany w decyzji art. 4171 § 4. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd oddalił skargę, gdyż nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W świetle art. 6 K.p.a. podstawą działania organów administracji są przepisy prawa (tak samo art. 7 Konstytucji). Przepis ten wyznacza także granice orzekania przez organy władzy publicznej w drodze decyzji administracyjnej. Podstawą orzekania w formie władczej (w drodze decyzji) musi być konkretny przepis przyznający organowi kompetencję w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, w kwestii roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa, związanych z bezprawnym przejęciem Przedsiębiorstwa, względem spadkobierców dawnych właścicieli orzeczono decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. Jednocześnie przepisy prawa materialnego nie przyznają organom administracji samodzielnego uprawnienia do orzekania w przedmiocie odszkodowania w związku z przewlekłością postępowania. Roszczenia w tym zakresie mogą być dochodzone wyłącznie przed sądami powszechnymi na podstawie art. 4171 K.c. (przed nowelizacją art. 417 i 418 K.c., do czasu utraty mocy). W okresie obowiązywania art. 160 K.p.a. podstawą powstania roszczeń z tytułu przewlekłości postępowania mogła być np. przewlekłość postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności określonej decyzji, co mogło przyczynić się do zwiększenia szkód. Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie podstawa żądania odszkodowania przez Skarżących była przewlekłość w orzekaniu w przedmiocie szkody nie zaś w przedmiocie stwierdzenia nieważności wadliwego orzeczenia o nacjonalizacji. W tak zarysowanym stanie faktycznym wniosek skarżących z dnia 29 października 1997 r., z uwagi na jego treść tj. odniesienie się do treści ostatecznej decyzji w przedmiocie odszkodowania za rzeczywistą szkodę oraz przywołanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt. K 20/02 opubl. dnia 30 września 2003 r., uwzględniając jednocześnie termin jego wniesienia wymagany art. 145a § 2 K.p.a., trafnie organy zakwalifikowały, jako żądanie zmodyfikowania decyzji w przedmiocie odszkodowania, jako nie obejmującej szkód w zakresie utraconych korzyści, na zasadzie wznowienia postępowania, w związku z treścią art. 145a § 1 K.p.a. W przywołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji, umożliwić dochodzenia roszczeń z tytułu utraconych korzyści, od dnia wejścia w życie Konstytucji R.P. tj. od dnia 17 października 1997 r. Wyraz wskazanej kwalifikacji wniosku dał organ wydając postanowienie o wznowieniu postępowania, w myśl art. 149 § 1 K.p.a. Wobec przywołania w treści wniosku Skarżących podstaw wznowieniowych, organ zobligowany był do wznowienia postępowania, w ramach którego rozpoznawane są co do meritum kwestie faktycznego istnienia przesłanek wznowienia, jak i ewentualnie następstw stwierdzenia tych przesłanek (art. 149 § 2 K.p.a.). Dopiero stwierdzenie istnienia podstaw wznowienia może stanowić podstawę uchylenia decyzji i ponownego orzeczenia w sprawie (art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.), o ile nie zachodzą przeszkody do uchylenia decyzji dotkniętej wadliwością (art. 146 K.p.a.). W tej sytuacji, błędnie w skardze wywodzono z faktu wznowienia postępowania, jakoby organ uznał roszczenia za słuszne. Wznowienie postępowania stanowiło w pierwszym rzędzie podstawę do oceny, czy występują przesłanki wznowienia wskazane w art. 145a § 1 K.p.a. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący w toku postępowania (do etapu składowania wniosku o powtórne rozpatrzenie sprawy) nie kwestionowali kwalifikacji wniosku, jako żądania wznowienia postępowania, w pełni aprobując ocenę wniosku dokonaną przez organ administracji (patrz ich pismo z dnia 20 maja 2004 r.). Jednocześnie, jeżeli chodzi o fakty istotne dla orzekania w niniejszej sprawie, to są one pomiędzy stronami bezsporne. Różnica odnosi jedynie do oceny uwarunkowań formalnoprawnych orzekania w niniejszej sprawie. W tej sytuacji nie trafny jest zarzut skargi naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy. Trafnie także w organ uznał, czego nie kwestionowano w skardze, iż brak było w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 20/02. W rozpoznawanej sprawie, dochodzone szkody skarżących, w zakresie utraconych korzyści od dnia wejścia w życie Konstytucji R.P. z 1997 r. (należne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego), nie pozostają w związku przyczynowym z wydaniem wadliwego orzeczenia o nacjonalizacji, którego nieważność zastała stwierdzona decyzją z 1994 r. Szkoda ta może wynikać ewentualnie z przewlekłości postępowania w przedmiocie orzeczenia o należnym odszkodowaniu, na podstawie obowiązującego wówczas art. 160 K.p.a. W tej sytuacji treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jako nie dotycząca stanu faktycznego sprawy, nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania na podstawie art. 145a § 1 K.p.a., co musiało prowadzić do odmowy uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. Jednocześnie trzeba ponownie podkreślić, iż poza możliwością rozważenia istnienia przesłanek wznowienia postępowania w związku z wnioskiem skarżących, organ administracji nie miał kompetencji do orzekania w przedmiocie ich żądania poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Uwzględniając powyższe uwarunkowania należy stwierdzić, iż organ nie naruszył prawa procesowego rozpoznając wniosek skarżących poprzez wydanie kwestionowanej decyzji. Ewentualne uwzględnienie przez organ orzekający zmiany stanowiska skarżących na etapie złożenia wniosku o powtórne rozpatrzenie sprawy, kiedy to zakwestionowali oni, jakoby żądali wyeliminowania z obrotu dotychczasowej decyzji w przedmiocie odszkodowania (do czego może prowadzić postępowanie w przedmiocie wznowienia), musiałoby prowadzić do uchylenia uprzedniej decyzji (z dnia [...] lutego 2006 r.) i umorzenia postępowania, z uwagi na wskazany wcześniej brak odrębnych podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie odszkodowania za przewlekłość postępowania. Nie zmieniłoby to sytuacji procesowej Skarżących w tym sensie, iż ich roszczenie nie zostałyby i tak zaspokojone poprzez orzekanie w drodze decyzji administracyjnej, jak tego żądają w skardze. Nie trafne są zarzuty skargi, iż organ nie wskazał podstaw prawnych orzekania (naruszenie art. 107 § 3 K.p.a). Minister w swoich orzeczeniach szczegółowo wyjaśnił przesłanki prawne, jakie legły u podstaw wydania orzeczenia kwestionowanego przez Skarżących. Skarżący natomiast trafnie wskazują, iż w kwestionowanej decyzji wadliwie przywołano treść art. 4171 § 4 K.c. zamiast § 3 tego przepisu, jako ewentualną podstawę dochodzenia roszczeń z tytułu przewlekłości postępowania. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, a więc jego stwierdzenie nie mogło prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd, co wynika a contrario z art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.