IV SA/Wa 1085/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Marek Wroczyński, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. W. R. pismem z [...] lutego 2005r. wniósł do Wojewody [...] o wydanie decyzji administracyjnej - w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - zwanego dalej: rozporządzeniem wykonawczym do dekretu PKWN (Dz. U. nr 10, poz. 51, ze zm.) - stwierdzającej, że działki nr [...] położone w obrębie S., gm. D. nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - zwanego dalej: dekretem PKWN (Dz.U. nr 4, poz. 17, ze zm.). Wojewoda [...]i decyzją z [...] sierpnia 2005r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia, że wnioskowane działki, wchodzące w skład majątku "S.", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Stwierdził, iż w sprawach dotyczących zespołów pałacowo - parkowych lub innych wydzielonych części nieruchomości ziemskiej nie można stosować § 5 cytowanego rozporządzenia. Oznacza to, iż w tego rodzaju sprawach droga administracyjna jest niedopuszczalna. Zwrotu przedmiotowych działek strona winna dochodzić na drodze cywilnej przed sądem powszechnym. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez W. R. od powyższej decyzji - decyzją z [...] kwietnia 2006r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] sierpnia 2005r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż nieruchomość ziemska "S." o powierzchni [...] ha została przejęta na własność Skarbu Państwa jako podpadająca pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Zgodnie z art. 19 K.p.a. organy administracji państwowej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Z przepisu tego wynika, że organ w każdym stadium postępowania ma obowiązek wnikliwego badania właściwości. Artykuł 20 K.p.a. wskazuje, że właściwość rzeczową organu ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Przepisem określającym zakres działania Wojewody w tym przypadku był § 5 i związany z nim § 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN. Przepis § 6 umożliwiał złożenie wniosku o uznanie, iż dana nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Przedmiotem wyłączenia miały być nieruchomości z uwagi na ich powierzchnię, nie zaś z uwagi na funkcję jaką pełniły i stosownie do § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN wniosek w tym zakresie rozpatrywany miał być na drodze administracyjnej, a rozstrzygnięcie o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej czy też nie, zapadało w formie decyzji administracyjnej. Organem właściwym do podejmowania takich decyzji był wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda). Organ odwoławczy - na podstawie przedstawionej wykładni wymienionych przepisów i zgodnej z orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (np. wyrok z 12.08.2005r., sygn. akt IV SA/Wa 776/05) - stwierdził, iż decyzja administracyjna w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN dotyczyć może danej nieruchomości wyłącznie z uwagi na wielkość jej areału. Brak jest w omawianych przepisach podstaw do orzekania o sporach dotyczących ustalania, czy dana nieruchomość ze względu na swój charakter nie miała związku z gospodarstwem rolnym, tym samym nie podpadała pod działanie dekretu PKWN. Właściwą drogą dla rozstrzygania przedmiotowego sporu będzie postępowanie przed sądem powszechnym w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej, windykacyjnego, czy o ustalenie prawa. W tym stanie rzeczy organ uznał umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem W. R. za zasadne. W. R. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2006r. Zarzucił rażące naruszenie prawa, w szczególności § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN przez błędne przyjęcie, że jego postanowienia mogą być stosowane jedynie co do przejęcia przez Skarb Państwa całej nieruchomości ziemskiej. Zaś w sytuacji gdy strona domaga się uznania, że część nieruchomość ziemskiej przejętej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN nie podlegała postanowieniom tegoż dekretu winna wystąpić na drogę sądową, pomimo że postanowienia § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN nakazują w tym zakresie wystąpienie do organów ziemskich (obecnie właściwego wojewody). Sąd Najwyższy w wyroku z 28.07.2004r.; sygn. akt III CK 296/03 wyraźnie podkreślił, że w zakresie żądania skarżącego obowiązuje droga administracyjna. Podobnie stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24.07.2003r., sygn. akt: IV SA 3193/01. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będący jednak związanym - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - wnioskami i zarzutami skargi, uznał skargę za zasadną, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2006r. i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z [...] sierpnia 2005r., naruszają prawo w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego. Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy skarżący wniósł o wydanie - w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN - decyzji administracyjnej stwierdzającej o niepodpadaniu działek nr [...] należących do majątku "S." pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Skarżący formułując takiej treści żądanie trafnie wskazał w skardze, iż decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie umarzające postępowanie administracyjne w tejże sprawie została wydana z naruszeniem § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN, a co za tym idzie także art. 105 K.p.a. Organy - rozpoznające sprawę - stanęły na stanowisku, iż do rozstrzygania w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu PKWN danych nieruchomości właściwa jest droga postępowania cywilnego przed sądem powszechnym i umorzyły postępowanie administracyjne. W tym miejscu należy zauważyć, iż niewątpliwie odnośnie możliwości orzekania przez organ administracji publicznej o podpadaniu pod działanie dekretu PKWN części nieruchomości wystąpiła rozbieżność orzecznictwa w sądach administracyjnych. W ostatnim czasie w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a w ślad nim właściwych organów administracji publicznej, pojawił się pogląd, iż prawidłową w tego rodzaju sprawach jest droga postępowania cywilnego, nie zaś administracyjnego. Jednakże 5 czerwca 2006r. Naczelny Sąd Administracyjny w składu siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt OPS 2/06), w której stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż norma prawna zawarta w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu winna być odczytana w następujący sposób: "na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jednocześnie określa zakres przedmiotowy w jakim powinny orzekać na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN wojewódzkie urzędy ziemskie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. Oznacza to, że organ administracji publicznej w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - podziela stanowisko zajęte przez NSA w prezentowanej uchwale, co z kolei oznacza, iż decyzje organów orzekających w niniejszej sprawie są niezgodne z prawem. Zatem załatwienie żądania skarżącego winno nastąpić na drodze postępowania administracyjnego, a nie powództwa do sądu powszechnego. W postępowaniu tym organ winien ustalić przeznaczenie (charakter) poszczególnych nieruchomości objętych wnioskiem i rozpoznać ów wniosek w trybie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN, a więc rozstrzygnąć czy działki wskazane przez skarżącego podpadały pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Organ pierwszej instancji - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy -uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wynikające z treści niniejszego orzeczenia. W tym w pierwszej kolejności wskaże ówczesnego właściciela nieruchomości i ustali w sposób nienasuwający wątpliwości, czy skarżący jest jego następcą prawnym oraz zapewni - stosownie do art. 61 § 4 K.p.a. - udział w postępowaniu wszystkim ewentualnym podmiotom, legitymującym się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 K.p.a. W zależności od wyniku poczynionych ustaleń przystąpi do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego, tj. orzeczenia na zasadzie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu PKWN w przedmiocie podpadania wnioskowanych nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, naruszają prawo i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.