IV SA/Wa 1085/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej I. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie wymierzenia S.K. administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 39 sztuk drzewa z gatunku olsza, z terenu działki nr [...]położonej w miejscowości K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku A.K., która podała, że na ww nieruchomości zostały wycięte drzewa bez zezwolenia przez S.K. - ojca I.O. (z d. I.K.) jednej ze współwłaścicieli nieruchomości. Organ podniósł, że zgodnie z utrwalonymi poglądami w doktrynie i orzecznictwie karę pieniężną za usuniecie drzew bez wymaganego zezwolenia organ wymierza posiadaczowi nieruchomości, ponieważ on tylko może wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew (art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Dz.U. z 2009 r., nr 151, poz. 1220). W związku z tym, że S.K. nie jest właścicielem ani posiadaczem nieruchomości (swój udział w działce przekazał aktem notarialnym w dniu [...] grudnia 2007 r. córce I.K.- obecnie I.K.) nie mógł wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew i co za tym idzie nie może mu być wymierzona kara za usunięcie drzew bez zezwolenia w świetle ustawy o ochronie przyrody. Powyższe czyni sprawę bezprzedmiotową. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożyły I.W., E.J., A.G. i A.K., podnosząc, że o charakterze władztwa S.K. nad nieruchomością nr [...] powinny przemawiać obiektywne okoliczności, czyli działania jakie podejmował on w związku z tą działką. W ocenie strony S.K. włada częścią niniejsze działki jako posiadacz samoistny - bez uzgodnienia z właścicielami. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. po rozpoznaniu odwołania I.W., E.J., A.G. i A.K. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2012 r. umarzającej postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 39 sztuk drzewa z gatunku olsza, z terenu działki nr [...] położonej w miejscowości K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawe organu I instancji. Wskazał, że karę pieniężną za usunięcie drzew można wymierzyć posiadaczowi nieruchomości, natomiast nie ma podstaw do wymierzenia takiej kary osobie trzeciej, gdyż nie jest ona zobowiązana do utrzymywania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości. Natomiast osoba trzecia, która dokonała wycięcia drzew i krzewów z cudzej nieruchomości bez zgody właściciela, użytkownika wieczystego lub posiadacza ponosi odpowiedzialność karną za występek lub wykroczenie i odpowiedzialność cywilną z tytułu czynu niedozwolonego. Z wypisu z ewidencji gruntów wynika, że współwłaścicielami nieruchomości są A.G. (udział 1/12), E.J. (udział 1/12), A.K. (udział 1/12), I.O. (udział 1/3), E.R. (udział 1/3) oraz I.w. (udział 1/12). S.K.w dacie wycięcia drzew nie był właścicielem (współwłaścicielem), użytkownikiem, ani posiadaczem działki nr [...] położonej w miejscowości K., dlatego nie można w tym przypadku mówić o zastosowaniu sankcji określonej w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium w S. wniosła I.W., domagając się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca podniosła, że S.K. nie jest właścicielem nieruchomości z której usunął drzewa, ale włada nią (jej częścią) jako posiadacz. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem 2 Sygn. akt IV SA/Wa 1085/12 zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Podstawą uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną (postanowienie) jest naruszenie przez organ wydający zaskarżony akt określonych przepisów prawa. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może uchylić w całości lub w części zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach oraz stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.). Dokonując kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem przy wydaniu organy administracji naruszyły przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 105 § 1 k.p.a., stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Postępowanie może się stać się bezprzedmiotowe z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Pierwszy przypadek będzie miał miejsce wtedy, gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej lub, że nie ma okoliczności faktycznych 3 Sygn. akt IV SA/Wa 1085/12 uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. Innymi słowy organ wtedy uprawniony jest do podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości, gdy stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że wydanie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego było przedwczesne, bez należytego zebrania materiału dowodowego oraz bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. Stosownie do treści art. 83 ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U.z 2009, nr 151, poz. 1220) usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. W myśl art. 88 ust. 1 ustawy właściwy organ wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Przepis ten wprost nie wskazuje adresata nakazu. W orzecznictwie i doktrynie jednolicie przyjmuje się, że wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia może odpowiadać wyłącznie osoba, która mogła uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, czyli właściciel, użytkownik wieczysty i posiadacz. W związku z tym w pierwszej kolejności organ administracji powinien dokonać ustaleń czy podmiot, który usunął drzewa lub krzewy, mógłby uzyskać zezwolenie na ich usunięcie, a zatem czy jest posiadaczem nieruchomości, na której one rosły. Tylko bowiem taki podmiot może ponosić odpowiedzialność za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia. Skoro bowiem nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, to oczywiście również nikt inny nie może ponosić odpowiedzialności za ich usunięcie bez zezwolenia (W. Radecki, Opłaty i kary pieniężne w ochronie środowiska, J. Sommer (red.), Wrocław 1993, s. 28). Odpowiedzialność w tym zakresie została zobiektywizowana, a do jej ponoszenia wystarczy samo wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew lub krzewów. Podkreślenia również wymaga, że decyzje w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia mają charakter decyzji związanych, tzn. w przypadku wystąpienia przesłanek do wymierzenia kary, wydanie przez organ decyzji staje się obligatoryjne. 4 Sygn. akt IV SA/Wa 1085/12 Orzekające w niniejszej sprawie organy przyjęły, że S.K., który dokonał wycięcia 39 sztuk drzewa gatunku olsza nie jest ani współwłaścicielem ani posiadaczem nieruchomości nr [...] położonej w miejscowości K.. W uzasadnieniu decyzji nie wskazano w oparciu o jakie dowody ustalenia tego dokonano. Tymczasem zadaniem organu było ustalenie odpowiednich faktów i dopiero na ich podstawie wyciągnięcie wynikających z nich wniosków. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym wyżej kierunku oraz przede wszystkim ustalenie, czy S.K., który wyciął drzewa rosnące na działce [...] w miejscowości K. przysługiwał przymiot posiadacza tej nieruchomości. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody nie określa wprost, kogo należy rozumieć pod pojęciem posiadacza nieruchomości, nie wyjaśniono tego także w definicjach legalnych zawartych w art. 5 tej ustawy. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, właściwe w tej materii będzie sięgniecie i posiłkowanie się treścią przepisów kodeksu cywilnego, w szczególności art. 336 k.c. Według kodeksu cywilnego posiadanie jest stanem faktycznym, polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Przepis art. 336 k.c. rozróżnia posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadanie samoistne cechuje wykonywanie władztwa nad rzeczą przez jej posiadacza w takim zakresie w jakim czyni to właściciel. Natomiast istotą posiadania zależnego jest władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu, innemu niż własność, które posiadacz wykonuje. W rozumieniu tego przepisu na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animuś). Najogólniej rzecz ujmując corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa. Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo (por. J. Ignatowicz (w.) Komentarz, t. I, 1972, s. 768 i n., A. Kunicki (w:) System Prawa Cywilnego, t. II, 1977, s. 830). Przepis art. 83 ust.1 ustawy o ochronie przyrody dotyczy tak posiadania samoistnego, jak i zależnego. 5 Sygn. akt IV SA/Wa 1085/12 W tym kontekście organy ustalą, czy S.K. jest posiadaczem nieruchomości. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1) lit c) p.p.s.a. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję w razie stwierdzenia naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przyczyn wskazanych wyżej uznać należy, że przesłanka ta została spełniona. Dlatego też, na podstawie powołanego przepisu oraz art.135 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. 6