IV SA/Wa 1097/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Kółka Rolniczego w O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Kółka Rolniczego w O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Kółko Rolnicze w O. pismem z dnia 17 czerwca 2010 r. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r., którą organ administracji utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r. o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1976 r., zatwierdzającej projekt wymiany gruntów we wsi O. Zarządzeniem z dnia 17 września 2010 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi w kwocie 200 (dwustu) złotych. W dniu 30 września 2010 r. (data stempla pocztowego) skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uchwalonego [...] lipca 2005 r. statutu Kółka Rolniczego w O. wynika, że jest ono dobrowolną, niezależną i samorządną społeczno-zawodową organizacją rolników indywidualnych, działającą na rzecz zwiększenia produktywności gospodarstw rolnych oraz poprawy materialnego i kulturalnego poziomu życia na wsi (§ 1 ust. 1). Jego celami są: 1. ochrona własności i prawa dziedziczenia indywidualnych gospodarstw rolnych, 2. równoprawne traktowanie zawodu rolnika z innymi grupami zawodowymi, 3. obrona praw i interesów zawodowych, materialnych, socjalnych i kulturalnych rolników indywidualnych oraz ich rodzin, 4. rozwój indywidualnych gospodarstw rolnych i wzrost ich produktywności, 5. zapewnienie opłacalności produkcji rolnej i niezależnego wyposażenia rolnictwa w środki produkcji, a także 6. poprawa materialnych, socjalnych i oświatowo-kulturalnych warunków pracy i życia ludności rolniczej (§ 4). Do zakresu działań Kółka Rolniczego należy w szczególności reprezentowanie potrzeb oraz interesów zawodowych i społecznych rolników indywidualnych wobec organów administracji państwowej i samorządowej działających na rzecz rolnictwa i wsi (§ 6 ust. 1). W przypadku, gdy interes rolnika tego wymaga, Kółko Rolnicze może wystąpić na zasadach zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego w określonej sprawie indywidualnej (§ 6 ust. 3). Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 30 września 2010 r., oświadczenia z dnia 22 października 2010 r. oraz zaświadczenia Banku Spółdzielczego w P. z dnia [...] września 2010 r. wynika, że Kółko Rolnicze w O. liczy obecnie jedenastu członków. Nie prowadzi żadnej działalności. Nie ustaliło wysokości składki członkowskiej, ani nie podejmuje jakichkolwiek innych działań, mających na celu gromadzenie środków finansowych na realizację celów określonych w statucie. Kontynuację działań statutowych uzależnia od odzyskania nieruchomości, której dotyczy postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji lub uzyskania odszkodowania za tę nieruchomość. Skarżący nie posiada majtku, ani środków na rachunku bankowym. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku w pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217 ze zm.), do organizacji takich należą m.in. kółka rolnicze, które zgodnie z art. 18 ust. 1 i 3 powołanej ustawy nabywają osobowość prawną z chwilą rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Kółka rolnicze - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania kółka rolniczego, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Jak wskazano powyżej, zgodnie ze statutem Kółka Rolniczego w O. jego celami są m.in. ochrona własności i prawa dziedziczenia indywidualnych gospodarstw rolnych, a także obrona praw i interesów zawodowych, materialnych, socjalnych i kulturalnych rolników indywidualnych i ich rodzin. Z kolei do zakresu działań skarżącego należy w szczególności reprezentowanie potrzeb oraz interesów zawodowych i społecznych rolników indywidualnych wobec organów administracji państwowej i samorządowej działających na rzecz rolnictwa i wsi. W przypadku, gdy interes rolnika tego wymaga, Kółko Rolnicze może wystąpić na zasadach zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego z żądaniem wszczęcia postępowania w określonej sprawie indywidualnej. Chcąc realizować działalność statutową, Kółko Rolnicze w O. musi się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego - także kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, których właściwość obejmuje m.in. kontrolę wydawanych w trybie zwykłym i nadzwyczajnym decyzji administracyjnych dotyczących scalania i wymiany gruntów. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie w sytuacji, gdy Kółko Rolnicze wykazałoby, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 ppsa) lub, gdy wykazałoby, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ppsa), można byłoby przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest zatem wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Przepis art. 16 ustawy o społeczno-zawodowych organizacjach rolników wskazuje, że statut kółka rolniczego powinien określać m.in. zakres i przedmiot działalności gospodarczej (pkt 4), sposób ustanawiania składek członkowskich (pkt 7) oraz majątek kółka oraz sposób dysponowania tym majątkiem (pkt 12). Przepis art. 12 ust. 1 tej ustawy wprost dopuszcza organizowanie i prowadzenie przez organizacje rolników - w tym kółka rolnicze - działalności gospodarczej i socjalnej w zakresie określonym w statutach, na zasadach przewidzianych w odrębnych przepisach. W przyjętym w 2005 roku statucie Kółka Rolniczego w O., określając cele i formy funkcjonowania skarżącego, przewidziano źródła finansowania jego działalności. W § 28 ust. 1 statutu postanowiono, że majątek Kółka Rolniczego powstaje: ze składek członkowskich, z wkładów członkowskich, z dotacji, fundacji i darowizn, z dochodów z działalności gospodarczej oraz z innych wpływów. W § 20 ust. 1 upoważniono Walne Zebranie Kółka Rolniczego m.in. do ustalenia wysokości składek członkowskich oraz zasad wnoszenia udziałów i wkładów (lit. d), uchwalania budżetu i najwyższej sumy zobowiązań Kółka Rolniczego oraz dokonywania podziału nadwyżki lub sposobu pokrycia strat w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej (lit. e), a także do dysponowania majątkiem Kółka Rolniczego (lit. g). Zarządzenie majątkiem Kółka Rolniczego w zakresie ustalonym Uchwałą Walnego Zebrania oraz gospodarowanie funduszami Kółka Rolniczego powierzono Zarządowi. W § 9 ust. 2 statutu przewidziano, że Kółko Rolnicze może prowadzić działalność gospodarczą według zasad rozrachunku gospodarczego. Członkowie Kółka Rolniczego, realizując cele statutowe, powinni - zwłaszcza w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej - podjąć odpowiednie czynności w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Powinni wykorzystać wskazane wyżej źródła finansowania, np. poprzez ustalenie wysokości składki członkowskiej na niezbędnym poziomie. Wobec argumentacji przedstawionej w przedmiotowym wniosku należy stwierdzić, że zaniechanie jakichkolwiek form aktywności statutowej, brak zapewnienia stałego źródła dochodów oraz uzależnienie kontynuacji działalności od odzyskania nieruchomości, której skarżący został - w swojej ocenie - bezprawnie pozbawiony, w sytuacji, gdy statut Kółka Rolniczego przewiduje różnorodne formy finansowania jego działalności, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W takiej bowiem sytuacji, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, rodziłoby ten skutek, że faktycznie działalność strony finansowana byłaby ze środków publicznych, a to zaprzeczyłoby zasadzie, że kółko rolnicze prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Kółko rolnicze, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w organizacje społeczno-zawodowe rolników, jednakże nie gwarantuje wszystkim tego typu zrzeszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Przy wielkości Kółka Rolniczego w O. (jedenastu członków) podjęcie uchwały określającej wysokość składki członkowskiej na poziomie pozwalającym zgromadzić środki na uiszczenie 200 zł wpisu od skargi i pozostałych, ewentualnie należnych opłat sądowych, nie powinno łączyć się nadmiernymi trudnościami. Statut skarżącego przewiduje możliwość zwołania przez Zarząd Nadzwyczajnego Walnego Zebrania (§ 19 ust. 1), które mogłoby podjąć odpowiednią uchwałę. Jak wynika z uzasadnienia skargi oraz oświadczenia z dnia 22 października 2010 r., w ocenie strony postępowanie wszczęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości, zmierzać ma do odzyskania bezprawnie utraconego majątku. Przy takim założeniu, rozpoznanie sprawy ze skargi na decyzję organu nadzoru, którą utrzymano w mocy decyzję umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem Kółka Rolniczego, niewątpliwie leży w jego interesie. Nie podejmując działań w celu pozyskania środków na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, władze Kółka Rolniczego muszą się więc liczyć z negatywnymi skutkami swojego zaniechania. Zwolnienie skarżącego od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy sam pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.