IV SA/Wa 1104/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, sędzia WSA Beata Sobocha, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie - oddala skargę - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] o pozbawieniu T. K. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że tak z akt kombatanckich Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, jak i kwerendy Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że zmarły T. K. pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego i w latach 1946-1948 brał udział w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej, związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, m. in. z Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi czy Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość". Fakt ten potwierdził sam T. K. w deklaracji członkowskiej ZBoWiD, w której wskazał, że brał udział w walkach z ugrupowaniami "Burego" i "Młota". Kierownik Urzędu stwierdził, że skoro zaistniały przesłanki do pozbawienia zmarłego T. K. uprawnień kombatanckich, to również tych uprawnień, jako pochodnych, należy pozbawić także T. K. jako wdowy po kombatancie, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400 z późn. zm.). Na powyższą decyzję T. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu podniosła, że jej mąż został wcielony do służby wojskowej, w czasie której podlegał rozkazom. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie pod kątem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie celowości czy słuszności lub sprawiedliwości społecznej i z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, pozbawiająca wdowy uprawnień po kombatancie, odpowiada prawu. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy administracji w sposób wyczerpujący i rzetelny zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały prawidłowej jego oceny pod względem zastosowania przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2012 r., poz. 400 z późn. zm.), a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i prawidłowo orzekły o pozbawieniu skarżącej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Uprawnienia przysługujące wdowom pozostałym po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Z istoty praw pochodnych wynika, że nie mogą one istnieć bez uprawnień pierwotnych i nie może istnieć prawo pochodne, jeżeli istnieją przesłanki do pozbawienia prawa pierwotnego. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne byłaby pozbawiona uprawnień pierwotnych, to także istnieją przesłanki do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienie pochodne. Uprawnienia te w żadnym wypadku nie podlegają dziedziczeniu. Zgodnie z brzmieniem art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle zaś art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy osoba, której dotyczy powołany przepis nie może uzyskać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu, nawet gdyby okoliczności faktyczne, które legły u podstaw wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zostały należycie udokumentowane. Z materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie jednoznacznie wynika, że T. K. pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Tymczasem Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego i był formacją wojskową powołaną w 1945 r. do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego i podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego do 1954 r. (por uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91, LEX nr 13232). Fakt udziału w walkach z niepodległościowym podziemiem – w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego – nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej powoduje – z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. W takiej sytuacji przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy o kombatantach (...) stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień nie tylko samego kombatanta, ale także daje podstawę do pozbawienia uprawnień osób, które wywodzą swoje prawa wyłącznie z istnienia uprawnień kombatanta. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień ze względu na to, że wyłączną podstawą ich nabycia było "uczestniczenie w walkach o utrwalenie władzy ludowej", daje więc także podstawę do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego. Wniosek taki należy wyprowadzić także z funkcjonalnej i systemowej wykładni całokształtu przepisów ustawy o kombatantach. W szczególności z preambuły tej ustawy wynika, że jest ona wyrazem uznania szczególnych zasług dla Polski tych wszystkich obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny. Przyznane tą ustawą uprawnienia mają więc charakter szczególnych przywilejów nadanych osobom, których działalność uznana została za wyjątkową zasługę dla Ojczyzny. Wynika z tego oczywisty wniosek, że szczególne przywileje nie powinny być przyznane osobom, które nie spełniają przesłanek ustawy, a powinny być ich pozbawione osoby, których działalność ustawa ocenia negatywnie z punktu widzenia celów jakie realizuje. Podkreślenia wymaga, że pozbawienie uprawnień kombatanckich nie jest oznaką dyskryminacji, lecz odmową przyznania szczególnych przywilejów, czyli powrotem do statusu "zwykłego obywatela" [por. art. 26 ustawy o kombatantach, czy uzasadnienie powołanej już wcześniej uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r., sygn. akt II UZP 7/91 i wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r., sygn. akt III ARN 9/95 (LEX nr 9452) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r., sygn. akt III AZP 32/95 (LEX nr 24687)]. Rozumowanie to dotyczy także osób powołujących się na uprawnienia pochodne. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem z materiału aktowego sprawy wynika, że mąż skarżącej T. K. pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, podczas której wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, walcząc z ugrupowaniami "Burego" i "Młota". Zatem zaistnienie podstaw do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach (...) stanowi przeszkodę w zachowaniu bądź uzyskaniu uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Skoro więc zaistniały przesłanki do pozbawienia zmarłego T. K. uprawnień kombatanckich, to również tych uprawnień, jako pochodnych, należy pozbawić także T. K. jako wdowy po kombatancie, albowiem uprawnienia te mogą istnieć tylko wówczas, jeżeli uprawnienia kombatanckie będące w tej sytuacji uprawnieniami pierwotnymi przysługiwały zmarłemu T. K. i uprawnienia te T. K. utrzymałby, gdyby obecnie żył. Tym samym, jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienia pochodne została pozbawiona uprawnień kombatanckich, względnie, gdy zachodzą przesłanki do pozbawienia uprawnień, to w rezultacie istnieją również podstawy do pozbawienia uprawnień osoby powołującej się jedynie na uprawnienia pochodne. Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącą zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji, bowiem w rozpoznawanej sprawie, organy wydając zaskarżone decyzje, podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.