IV SA/Wa 111/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia del. SO Aleksandra Westra po rozpoznaniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego z 6 czerwca 2018 r. dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy M. S. (Skarżąca) wiosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wskazaną w sentencji decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2000 zł, Skarżąca zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 26 marca 2018 r. podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Jest współwłaścicielką (w ½) wraz z A. R. domu mieszkalnego w stanie surowym i działki o pow. 23 a. Jest także współwłaścicielką (wraz z mężem) mieszkania własnościowego o pow. 51,2 m2 o wartości ok. 360 000 zł. Podała, że z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości ok. 4200 zł netto miesięcznie, zaś jej mąż otrzymuje rentę I grupy w wysokości 988,19 zł. Wymieniła następujące wydatki miesięczne: czynsz – 310 zł, media – ok. 270 zł, rata leasingowa – 2.446,93 zł, ubezpieczenie mieszkania – 41,25 zł, koszty leczenia – 150 zł, koszty wizyt lekarskich – 350 zł, podatek od nieruchomości – 120 zł, koszty transportu – 600 zł, wyżywienie i ubranie – 900 zł. Zarządzeniem z 9 kwietnia 2018 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i firmowych) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 2) odpisów zeznań podatkowych skarżącej za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 3) kopii deklaracji podatkowych dla podatku VAT-7 złożonych przez skarżącą w 2017 r.; 4) udokumentowania wydatków związanych z eksploatacją domu i innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem; 5) kopii umowy leasingowej, na której konieczność spłaty skarżąca wskazuje we wniosku (rubryka nr 11 formularza PPF); 6) oświadczenia czy skarżącej zostało wypłacone odszkodowanie (lub jego część), o którym mowa w zaskarżonej decyzji; 7) złożenie wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które w ocenie skarżącej mogą mieć wpływ na ocenę jej możliwości finansowych (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.). Zakreślono skarżącej 14-dniowy termin na wykonanie wezwania. Zostało ono doręczone 26 kwietnia 2018 r. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na nie i nie nadesłała wskazanych dokumentów. Postanowieniem z 6 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, argumentując, że wobec nienadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej, nie było możliwe pełne i rzetelne rozpoznanie złożonego wniosku. Referendarz nie mógł zatem ustalić, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, ze złożyła stosowne oświadczenie we wniosku – pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto stwierdziła, że żądane przez referendarza dokumenty obejmowały znaczny okres czasu, co stoi jej zdaniem w sprzeczności z zasadą aktualności orzeczenia. Ponownie zaznaczyła, że wobec jej męża został orzeczona niepełnosprawność o znacznym stopniu, a stosowne zaświadczenie w tej materii zostało załączone do wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" ; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Jednocześnie należy pamiętać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Wnioski o przyznanie prawa pomocy nie mogą być automatycznie uwzględniane wyłącznie na podstawie subiektywnego przekonania skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Dokonując w świetle powyższych rozważań do oceny postanowienia referendarza sądowego z 6 czerwca 2018 r. Sąd zauważa, że odmowa zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania nastąpiła z uwagi na niewystarczające dane i niedostatecznie udokumentowanie okoliczności, na jakie powoływała się Skarżąca, uzasadniając swój wniosek. Niedostatki te wynikły z braku odpowiedzi Skarżącej na skierowane doń wezwanie referendarza sądowego. Wezwanie to miało na celu zebranie dokumentacji dla dokonania oceny sytuacji majątkowej i stwierdzenia, czy w istocie Skarżąca spełnia przesłanki przyznania zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania. Brak udostępnienia informacji na temat swojego stanu majątkowego – do czego wnioskująca była zobowiązana ma mocy art. 255 p.p.s.a. – spowodował, że referendarz nie miał możliwości dokonania oceny faktycznej sytuacji skarżącego. Odnosząc się do podniesionych w sprzeciwie kwestii Sąd zauważa, że podstawą przyznania prawa pomocy w jakiejkolwiek formie musi być rzetelna ocena stanu majątkowego wnioskodawcy, dokonana w oparciu o udokumentowany stan majątkowy. Kwestionowany przez Skarżącą zakres żądanych dokumentów – zarówno jeśli chodzi o ich rodzaj i treść, jak i o czas, jakiego dotyczyły – miał służyć właśnie dokonaniu możliwie pełnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego Skarżącej, pozwalającej wykluczyć incydentalne zdarzenia mogące mieć pozytywny lub negatywny wpływ na jej możliwości płatnicze. Skarżąca natomiast, wbrew swoim twierdzeniom, uchyliła się całkowicie przed pełnym wykazaniem swojej sytuacji majątkowej i nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie referendarza. Sąd nie neguje przy tym, że sytuacja życiowa rodziny Skarżącej, z uwagi na chorobę męża, może być trudniejsza. Jednakże nie można przyjąć tezy o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania wyłącznie na tej okoliczności. Bezpośredniego znaczenia dla kwestii przyznania lub nie prawa pomocy nie ma także fakt składania oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej. W zaistniałym stanie faktycznym, orzeczenie referendarza należy uznać za prawidłowe. Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, ograniczając się jedynie do złożenia oświadczeń dotyczących swoich przychodów oraz wydatków, nie popierając tego jednocześnie żadnymi weryfikowalnymi danymi. W świetle wszystkich powyższych okoliczności, Sąd podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.