IV SA/Wa 1111/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Tomiło-Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego R. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lutego 1986 r., nr [...] Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1983 r., nr [...] uchylającej poprzednią decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1983r. oraz decyzję Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] grudnia 1982 r. uchylającą w trybie wznowienia postępowania: 1) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany M.S. na nieruchomość o pow. 1,3075 ha, położoną w M., 2) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany J.M. na nieruchomość o pow. 0,3349 ha, położoną w M., 3) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany J.M. na nieruchomość o pow. 0,9228 ha, położona w M. oraz 4) akt własności ziemi z dnia [...] czerwca 1981 r., nr [...] wydany W.M. na nieruchomość o pow. 1,1601 ha, położoną w M.. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. J.M. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lutego 1986 r., nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lutego 1986 r., nr [...] powołując się przy tym na treść art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1187). Zgodnie z ww. przepisem do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. J.M. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w treści wniosku podnosząc, iż nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lutego 1986 r. wynikających z regulacji art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. Przepis ten zdaniem strony odnosi się wyłącznie do aktów własności ziemi wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nie ma on zastosowania do innych decyzji, które owe akty własności ziemi eliminowały z obrotu prawnego, były bowiem wydawane na innej podstawie prawnej, a kwestionowana decyzja Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej wydana została na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący powołał się przy tym na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2011 r., sygn. akt ll OSK 969/10. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 oraz art. 61 a k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wskazano, iż od dnia 1 stycznia 1992 r., tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa na podstawie art. 63 ust. 2 powyższej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Regulacja ta oznacza, iż od dnia wejścia w życie tego przepisu nie ma prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi wydanych na podstawie wspomnianej wyżej ustawy z dnia 26 października 1971 r., które jako decyzje administracyjne uzyskały przymiot ostateczności. Przy czym brak możliwości kontroli dotyczy również decyzji wydanych w trybie nadzwyczajnym w sprawie decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. Dlatego też złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, która nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego ze względu na regulację zawartą w cyt. wyżej art. 63 ust. 2 ustawy uzasadnia odmowę wszczęcia tego postępowania. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. J.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie aktu własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r. nr [...] i aktu własności ziemi z dnia [...] lipca 1980r. nr [...]. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie że nie jest dopuszczalne stwierdzenie nieważności decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji; - art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie że nie może być wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o stwierdzeniu nieważności aktu własności ziemi: - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty podnosząc, iż w jego ocenie art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność decyzji. Zdaniem skarżącego, przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do aktów własności ziemi, nie natomiast decyzji, które akty te uchylały czy tez stwierdzały ich nieważność. Skarżący powołał orzecznictwo sądów administracyjnych mające popierać powyższe twierdzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., koncentrują się na kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] lutego 1986 r., nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1983 r., nr [...] uchylającej poprzednią decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1983 r. oraz decyzję Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] grudnia 1982 r. uchylającą w trybie wznowienia postępowania: 1) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany M.J. na nieruchomość o pow. 1,3075 ha, położoną w M., 2) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany J.M. na nieruchomość o pow. 0,3349 ha, położoną w M., 3) akt własności ziemi z dnia [...] lipca 1980 r., nr [...] wydany J.M. na nieruchomość o pow. 0,9228 ha, położona w M. oraz 4) akt własności ziemi z dnia [...] czerwca 1981 r., nr [...] wydany W.M. na nieruchomość o pow. 1,1601 ha, położoną w M.. Na wstępie podkreślić, należy, iż ustawa z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych( Dz. U Nr 27 poz.250) miała na celu uporządkowanie własności gospodarstw rolnych przez zalegalizowanie nieformalnego obrotu nieruchomościami i uwzględnienie stosownego okresu posiadania nieruchomości. Okazało się jednak, że z różnych przyczyn, często trudnych do akceptowania, wydane już akty własności ziemi były podważane przez zainteresowane strony. W tej sytuacji po 20 latach zdecydowano się na zakończenie porządkowania spraw własnościowych przez wprowadzenie w art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1187) - zakazu wzruszania ostatecznych decyzji uwłaszczeniowych po to, aby zapewnić tak ważną w gospodarowaniu nieruchomościami stabilność ich własności. Od dnia 1 stycznia 1992 r. organy administracji publicznej nie mogą zajmować się oceną legalności ostatecznych decyzji uwłaszczeniowych, natomiast toczące się w tym dniu lub wszczęte później postępowanie dotyczące wzruszenia takich decyzji w jednym ze znanych k.p.a. trybów nadzwyczajnych, musi być umorzone. Również i sąd administracyjny jest związany regulacją zamieszczoną w art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. Dlatego też stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiające wszczęcia postępowania jest prawidłowe, albowiem w związku z brzmieniem art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, organy administracji państwowej nie są uprawnione do stwierdzania nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych - aktów własności ziemi - wydawanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z 1971 r. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie jest również możliwe w świetle powołanej regulacji poddanie kontroli administracyjnej i sądowej decyzji, których treścią było uchylenie po wznowieniu postępowania czy też stwierdzenie nieważności decyzji (aktów własności ziemi) wydanych na gruncie ustawy z 1971 r. Albowiem ewentualne wzruszenie tych decyzji spowodowałoby uaktualnienie decyzji pierwotnej tj. aktu własności ziemi, która na gruncie art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie może być już przedmiotem orzekania we wskazanych w tym przepisie trybach kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe stanowisko jest zgodne z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.06.03 II SA 515/98 LEX nr 41764; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.09.11 II SA 627/98 LEX nr 41779; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.09.15 II SA 708/98 LEX nr 41781, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2011.06.07 II OSK 969/10). W tym miejscu należy również odwołać się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 22 lutego 2000r. SK 13/99 OTK 2000/1/5 w którym Trybunał stwierdził, iż przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie narusza wynikających z art. 2 i art. 64 Konstytucji RP zasad ochrony prawnej własności oraz demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, iż przepisy umożliwiające podważanie decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstw rolnych w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia do końca 1991 r. wprowadzają wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możności skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny podnosi w cyt. wyroku, iż przyjęcie zaskarżonego rozwiązania prawnego uzasadniało dążenie ustawodawcy do zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych nabytych na drodze określonej ustawą z 26 października 1971 r. i pewności obrotu prawnego tymi nieruchomościami (podobnie wyrok TK z dnia15 maja 2000r. OTK 2000/4/110). Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 490).