IV SA/Wa 1112/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.),, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agnieszka Foks -Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2005 r. sprawy ze skargi " K." Sp. z o.o. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego 1/ Uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2004r. 2/ zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz " K." Sp. z.o. o kwotę 500 ( pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy, na zasadzie art. 138 §. 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., swoją decyzje z dnia [...] sierpnia 2004 r., która to decyzją odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1950 roku o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad firmą "K." wraz z należącymi do niej stacjami hodowlanymi, a także stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1958 r. o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność państwa. W przedmiocie stwierdzenia nieważności powyższych decyzji organ administracji orzekał kolejny raz. Poprzednie orzeczenia w tym przedmiocie zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2003 r. (sygn. akt IV SA 2783/03). W wyroku tym Sąd, wskazał, iż rozstrzygając w przedmiocie nieważności organ administracji powinien rozważyć, czy zachodziły przesłanki wymagane przez dekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U. z 1918 r. Nr 21 poz. 67 ze zm.) do ustanowienia przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem. Sąd wskazał także, iż występująca w sprawie Spółka - "K." Sp. z o.o. - ma legitymację do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności obu ww. decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazano, iż decyzja z dnia [...] listopada 1950 r. nie narusza w sposób rażący prawa. Posiadłości ziemskie, które znajdowały się we władaniu Spółki na dzień wydania kwestionowanej decyzji, stanowiły własność Państwa a pozostawały w jej zarządzie wyłącznie na mocy umów zawartych z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych. Spółka zajmowała się hodowlą nasion na dużej powierzchni a więc zabezpieczenie przez nią produkcji leżało w interesie państwa, co przesądzało o spełnieniu, wskazanych w dekrecie w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, przesłanek objęcia tym zarządem. Przemawiała za tym także okoliczność, iż firma zajmowała się równocześnie obrotem nasionami na terenie całego kraju poprzez swoją centralę w W.. Odnosząc się do zarzutów odwołania, w zakresie nieuwzględnienia wyroku sygn. akt. IV SA 2783/03, Minister wskazał, iż są one nietrafne gdyż wziął pod uwagę wynikające z niego skutki prawne poprzez uznanie legitymacji Spółki do występowania w sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji. Minister uznał także, iż ocenił, czy nie zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji. Odnośnie kwestii stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 1958 r. organ podniósł, iż jest ona konsekwencją decyzji z 1950 roku. Ponieważ nie zachodziły przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z 1950 roku nie jest dotknięta wadą nieważności także późniejsza decyzja (z 1958 roku). W skardze Spółka - "K." wniosła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskazano, iż zaskarżona decyzja została wydana bez uwzględnienia wskazówek wynikających z wyroku sygn. akt IV S.A. 2783/03. W szczególności nie wyjaśniono, czy na gruncie obowiązujących wówczas regulacji istniały przesłanki do ustanowienia państwowego zarządu nad mieniem spółki. W ocenie skarżącej Spółki nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w art. 1 pkt 3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Powinny one natomiast występować łącznie, jako konieczna przesłanka ustanowienia przymusowego zarządu państwowego. Wskazano, iż przede wszystkim zarząd nie został ustanowiony nad "przedsiębiorstwem przemysłowym" w rozumieniu dekretu, gdyż przedmiotem działalności Spółki nie była działalność przemysłowa. Po drugie, ruch przedsiębiorstwa nie był zagrożony. Funkcjonowało ono dobrze, co potwierdzają protokoły zdawczo odbiorcze sporządzane w związku z objęciem zarządu państwowego. Nie wykazano także żadnych szczególnych przesłanek, które uzasadniałyby twierdzenie, że zabezpieczenie ruchu przedsiębiorstwa leży w interesie państwa. Spółka wniosła także o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Trafny jest zarzut skargi iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana z naruszeniem normy art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), w świetle której ocena prawna wyrażona w określonej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny przed dniem 1. stycznia 2004 r. wiąże organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W świetle zapadłego w sprawie wyroku (sygn. akt IV SA 2783/03) organ orzekający w sprawie zobligowany był do zbadania czy zachodziły ustawowe przesłanki objęcia mienia spółki w przymusowy zarząd państwowy. Minister nie wyjaśnił jednak, wbrew wskazaniom zawartym w orzeczeniu, czy objecie w zarząd państwa nie zostało dokonane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 §. 1 pkt 2 K.p.a. w szczególności, co od występowania ustawowych przesłanek objęcia w zarząd państwowy. W świetle art. 1 pkt 3 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, który został przywołany, jako podstawa prawna ustanawiania zarządu w decyzji z 1950 roku, noszącej miano zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 8 listopada1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad firmą "K." w W. (opubl. M.P. z 1951 r. Nr B-7 poz. 24), przejęciu pod zarząd państwowy mogły podlegać przede wszystkim jedynie przedsiębiorstwa przemysłowe, ewentualnie posiadłości ziemskie. W rozpoznawanej sprawie organ orzekający stał na stanowisku, iż zarządzane prze Spółkę posiadłości ziemskie nie stanowiły jej własności lecz wyłącznie były od Państwa dzierżawione na podstawie odnośnych umów cywilnoprawnych zawartych pomiędzy skarżącą Spółką a Ministrem Rolnictwa. W tej sytuacji, skoro chodziło o ustanowienie zarządu nad posiadłościami stanowiącymi własność Państwa, trudno przypuścić, aby w rozpatrywanym przypadku uprawnione było ustanawianie zarządu w szczególnym trybie dopuszczanym ustawą, gdy generalnie władztwo nad nieruchomościami mogło być przywrócone w drodze czynności cywilnoprawnych - rozwiązania umowy. W szczególności organ orzekający w sprawie nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń. Równocześnie z trzeci decyzji z 1950 roku wynika, iż zarządem objęto nie tylko poszczególne posiadłości ziemskie lecz także całą firmą, łącznie z nieruchomościami (§. 1 zarządzenia). Ocenę taką potwierdza treść § 2 decyzji, noszącej miano zarządzenia, w którym wskazuje się wprost, iż zarząd jest przejmowany nad "przedsiębiorstwem". Powyższe uwarunkowania wskazują, iż w decyzji ustanowiono przymusowy zarząd państwowy z powołaniem na przepisy, które dopuszczały jego ustanawianie nad przedsiębiorstwem, nie zaś w przypadku posiadłości ziemskich. Z kolei wskazany art. 1 pkt 3 dekretu dopuszczał jedynie ustanowienie przymusowego zarządu nad "przedsiębiorstwem przemysłowym". Proste zestawienie treści tego przepisu z art. 1 pkt 2 tego dekretu, w którym wprost obok "przedsiębiorstw przemysłowych" wymienia się "przedsiębiorstwa handlowe" wskazuje, iż niedopuszczalne byłoby rozciągniecie stosowania tej regulacji na przedsiębiorstwa o charakterze handlowym. Pozostawałoby to w rażącej sprzeczności z treścią regulacji normatywnej. Objaśniając pojęcie przedsiębiorstwa przemysłowego trzeba mieć także na względzie treść rozporządzenia Prezydenta z dnia 7 czerwca 1927 r. - Prawo przemysłowe (Dz.U. Nr 53 poz. 468 ze zm. ), które wyłączało z pojęcia przemysłu m.in. rolnictwo i ogrodnictwo (art. 2 pkt 1). Jak wynika z wyciągu z rejestru handlowego, przedmiotem przedsiębiorstwa "K." jest "Hodowla, produkcja, kupno i sprzedaż w kraju i zagranicą wszelkich nasion rolnych i ogrodowych oraz handel wszelkimi ziemiopłodami i artykułami przydatnymi do gospodarstw rolnych, ogrodniczych i sadowniczych". Minister badając legalność decyzji z 1950 roku nie ustalił, aby faktyczny przedmiot działalności Spółki był szerszy niż wskazany w rejestrze, w szczególności aby działalność ta obejmowała określoną działalność przemysłową. Przesądzenie kwestii, czy przedsiębiorstwo objęte zarządem państwowym na podstawie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, było przedsiębiorstwem przemysłowym ma w sprawie podstawowe znaczenie, gdyż okoliczność ta przesądza, czy przepisy tego dekretu mogły znaleźć zastawanie, jako podstawa wydania kwestionowanej decyzji z 1950 roku. Nie wyjaśnienie tej kwestii stanowi naruszenie art. 7 i 77 i może mieć wpływ na wynik sprawy, co prowadzi do uchylenia obu decyzji wydanych w przedmiocie nieważności. Nie rozważenie przez organ orzekający w sprawie kwestii, czy przedsiębiorstwo, z uwagi na swój rodzaj, mogło podlegać pod działanie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego powoduje, iż przedwczesne jest rozważanie kwestii, czy z materiału dowodowego wynika także wydanie decyzji z 1950 roku z rażącym naruszeniem prawa z innych przyczyn, w szczególności czy rażące naruszenie prawa stanowiło przyjęcie w konkretnej sprawie, iż w przypadku przedmiotowego przedsiębiorstwa w interesie Państwa leżało utrzymanie go w ruchu lub puszczenie w ruch (pozostałe przesłanki wskazane w art. 1 pkt 3 dekretu). Z kolei ocena legalności decyzji z 1958 roku w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa "K." pozostawała w zaskarżonej decyzji w bezpośrednim związku z legalnością decyzji z 1950 roku w przedmiocie objęcia przymusowym zarządem państwowym. Istotnie, w świetle art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37) na własność Państwa przechodziły przedsiębiorstwa objęte zarządem w trybie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Przepis ten został również przywołany, jako podstawa prawna, w decyzji z 1958 roku. Organ orzekający w sprawie nie rozważył natomiast, że ustawa przewidywała także przejęcie na rzecz Państwa przedsiębiorstw zarządzanych bez tytułu prawnego (art. 17 pkt 2 lit. a ustawy), jednak przy spełnieniu wskazanych ustawą warunków. Orzeczenie w przedmiocie nieważności decyzji z 1958 roku powinno nastąpić po wyjaśnieniu kwestii nieważności decyzji z 1950 roku, jednak z uwzględnieniem stanu formalnoprawnego wynikającego z całokształtu regulacji ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uwzględniając wskazówki zawarte w niniejszym wyroku, rozważy, czy przedsiębiorstwo "K." mogło podlegać pod działanie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W przypadku orzekania o nieważności decyzji z 1958 roku Minister uprzednio wyjaśni, w jakim zakresie decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawnej w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a.