IV SA/Wa 1132/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1978 r. nr [...] o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego, położonego w A., obejmującego działki o nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu decyzji podano, iż J. K. dobrowolnie zrzekł się gospodarstwa o łącznej powierzchni [...] ha położonego w A., stanowiącego jego własność na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia [...] kwietnia 1976 r. W dniu 25 października 1978 r. wystąpił z wnioskiem o przejęcie tego gospodarstwa, podając, iż z powodu inwalidztwa swojego, jak i matki nie jest w stanie należycie uprawiać gruntów. Naczelnik Miasta i Gminy w O. uwzględnił wniosek J. K. i decyzją z dnia [...] listopada 1978r. na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz. 140) orzekł o przejęciu na rzecz Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, składającego się z działek ew. o nr [...] i [...], położonego w A.. W dniu 25 października 2008r. były właściciel ww. gospodarstwa J. K. wystąpił o stwierdzenie nieważności opisanej wyżej ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1978 r. Organ naczelny stwierdził, iż stan faktyczny i prawny sprawy w dacie podjęcia decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, udokumentowany aktami sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, że ostateczna decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Powołany wyżej art. 45 ustawy stanowi, że w razie braku następców prawnych lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Z akt sprawy wynika, że J. K. dobrowolnie zrzekł się przedmiotowego gospodarstwa, we wniosku o przejęcie gospodarstwa za rentę podał, że ze względu na inwalidztwo swoje oraz matki gospodarstwo pozostanie bez opieki. We wniosku nie wskazano, czy istnieli następcy prawni uprawnieni do przejęcia gospodarstwa. Z uzasadnienia kontrolowanej decyzji z dnia [...] listopada 1978r. wyraźnie wynika, że J. K. nie miał następców prawnych. Skarżący okoliczności tej nie podważał zarówno w oświadczeniu z dnia 20 listopada 1978 r., jak i we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, zaś we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że związek małżeński zawarł w 1980 r., a więc po przejęciu gospodarstwa przez Państwo, z którego dopiero później zrodziły się dzieci. Organ naczelny stwierdził, że wobec tego należało przyjąć, że w chwili przejęcia gospodarstwa J. K. nie posiadał następców prawnych w myśl ww. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zatem zostały spełnione wszystkie przesłanki kwalifikujące przedmiotowe gospodarstwo do przejęcia na rzecz Państwa, w związku z czym kontrolowana ostateczna decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa. Organ nadto dodał, że obecnie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa oznaczone są jako działki o nr ew. [...], [...], [...] i [...]. W odniesieniu do zarzutów skarżącego dotyczącego obecnie niskich świadczeń rentowych za przekazane gospodarstwo, organ stwierdził, że fakt ten nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. K., domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa jest krzywdząca i wywołuje u skarżącego poczucie rażącej niesprawiedliwości. Organ rozpatrując sprawę nie wziął pod uwagę uwarunkowań wynikających z sytuacji osobistej skarżącego. W ocenie skarżącego argumenty, na które powołał się organ w uzasadnieniu, że jego matka, jak i on byli schorowani i zachodziła obawa zaprzestania uprawy nie są rzetelne. Matka skarżącego z racji wieku i zrujnowania zdrowia w obozie koncentracyjnym była w takiej samej sytuacji zaraz po wojnie, jak i w dacie przejęcia gospodarstwa. Natomiast skarżący nie miał co uprawiać, gdyż ziemię rolną stanowiły tereny leśne i las. W dacie przekazania ziemi użytkowość była znikoma i nie dawała żadnej szansy utrzymania, zaś dzisiaj użytkowość lasu może być źródłem wyjątkowej zamożności. Nie może dziwić, że z ziemi której nie dało się uprawiać nie mógł utrzymać siebie i matki, nie mógł również założyć rodziny. Dopiero po śmierci matki ożenił się, mając 44 lata. W miejscu gdzie mieszka energię elektryczną doprowadzono w 2001 roku, a zatem w dacie przekazania gospodarstwa żył w trudnych warunkach socjalnych i społecznego wykluczenia. Skarżący podniósł, że posiada następców prawnych - dwoje dorosłych dzieci, którzy aspirują do beneficjum w postaci majątku po poprzednikach prawnych i dlatego kwestionuje praktykę decyzyjną, że brak następcy prawnego w dacie przekazania gospodarstwa całkowicie wyklucza następców prawnych od ubiegania się o przejęcie nieruchomości, jak też nie przewiduje się rewizji decyzji, gdy następcy prawni pojawili się po wydaniu decyzji. Zdaniem skarżącego nie do zaakceptowania jest stan, w którym w obrocie prawnym pozostaje decyzja naruszająca podstawową zasadę, że prawa majątkowe przechodzą na następców prawnych, wbrew woli posiadającego tytuł prawny, którego go pozbawiono w szczególnych warunkach funkcjonowania państwa niebędącego państwem prawa. Ponadto w skardze podniesiono, że skarżący w dacie przekazania gospodarstwa posiadał świadczenia z ubezpieczenia społecznego z tytułu inwalidztwa, a zatem nie można mówić o istnieniu jakiejkolwiek ekwiwalentności w zamian za przekazanie nieruchomości, jak również o proporcjonalności świadczenia. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sądowa kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć jest przy tym sprawowana w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a). Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy wskazać, że postępowanie administracyjne prowadzone w powyższym trybie jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkowym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnej. Za takim stanowiskiem, co do nadzwyczajnego charakteru tego postępowania przemawia ustanowiona w art. 16 zdanie 1 kpa zasada stabilności decyzji ostatecznych, a także wyrażona w zdaniu 2 tego przepisu reguła, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest ustalenie, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, przy czym z takim naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję administracyjną w takim stopniu, że niezbędne jest jej wyeliminowanie z obrotu prawnego w taki sposób, jak gdyby nigdy nie została wydana. W orzecznictwie NSA i SN powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, które nigdy nie można usprawiedliwić ( por. wyrok NSA z 4.07.1996r. II SA1621/95, wyrok SN z 22.10.1987r. IIICRN 314/87 publik. OSP z. 1 poz. 4 z 1989r.). Przy tak zdefiniowanym pojęciu " rażącego naruszenia prawa" brak zdaniem sądu podstaw do zakwestionowania oceny organu, że nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia - w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1978 r. Dodać należy, iż obowiązkiem organu nadzoru jest zbadanie, czy poddana kontroli ostateczna decyzja administracyjna narusza konkretny przepis prawa obowiązujący w dacie jej wydania, przy stanie faktycznym sprawy z dnia jej wydania, i jeżeli stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa, to musi ocenić czy naruszenie to miało charakter rażący, czy też takiego charakteru nie miało ( por. wyrok NSA z dnia 21 października 1992r., V SA 86/92 i 436-466, ONSA 1993, nr 1, poz. 23). Sąd podziela w całości ustalenia oraz argumentację organu nadzoru prezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny wskazuje, że kwestionowana decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] listopada 1978 r. orzekająca o przejęciu należącego do J. K. gospodarstwa rolnego na własność Państwa w zamian za rentę, została wydana w związku ze złożonym w tej sprawie wnioskiem z dnia 25 października 1978r. i w pełni spełniała żądanie wniosku. Ponad wszelką wątpliwość Naczelnik Miasta i Gminy w O. był upoważniony do wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 45 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ( Dz. U. Nr 32, poz. 40). Na podstawie powołanego art. 45 przejęcie gospodarstwa na własność Państwa następowało na wniosek rolnika jeżeli nie miał on następców prawnych lub gdy następca prawny nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że skarżący nie posiadał następców prawnych, w przejętym gospodarstwie mieszkał z matką i jak stwierdził w swoim wniosku z dnia 25 października 1978 r. nie byli w stanie prowadzić gospodarstwa ze względu na stan zdrowia i inwalidztwo. Skarżący nie zaprzeczył tym okolicznościom w późniejszych pismach, a wręcz przeciwnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 24 lipca 2008 r. wyraźnie podał, że następcy prawni pojawili się po przejęciu gospodarstwa. Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu [...] grudnia 1980 r. zawarł z M. K. związek małżeński, z którego zrodziło się dwoje dzieci, syn R. - urodzony w dniu [...] maja 1979 r. oraz córka M. urodzona w dniu [...] września 1982 r. W związku z powyższym trafnie przyjęto, że kwestionowana decyzja z 1978 roku, wobec treści złożonego wniosku skarżącego o przejęcie gospodarstwa rolnego oraz braku następców prawnych w dniu jej wydania, nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu pkt 2 art. 156 § 1 kpa. W wydanej w 1978 roku decyzji nie można dopatrzeć się też innych podstaw stwierdzenia jej nieważności przewidzianych w art. 156 § 1 kpa. W konsekwencji zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenić należało jako pozostającą w zgodzie z prawem. Oceny tej nie mogą zmienić podnoszone w skardze okoliczności, że skarżący obecnie posiada następców prawnych chętnych do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa, że renta przyznana za przejęcie gospodarstwa jest niska, że grunty leśne, wchodzące w skład tego gospodarstwa przekazane Lasom Państwowym obecnie mogą stanowić źródło zamożności, a to dlatego, że ocena ostatecznej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] listopada 1978r., jak już powiedziano, powyżej dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu jej wydania. Oznacza to, że wszelkie zdarzenia faktyczne i prawne jakie zaszły po dniu [...] listopada 1978r. - w dacie wydania kwestionowanej przez skarżącego ww. decyzji - nie mogły być brane pod uwagę przez organ nadzoru, ani przez sąd administracyjny. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.