IV SA/Wa 1136/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Groński, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. R. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt IV SA/Wa1136 /14 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 169, poz. 1071 ze zm. ) – dalej k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) – dalej zwaną ustawą meldunkową, po rozpatrzeniu odwołania M.R., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. W. z dnia [...] grudnia 21013 r. orzekającą o wymeldowaniu M.R. z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest jedynym warunkiem niezbędnym do orzeczenia o wymeldowaniu. W ocenie organu odwoławczego ustalony w sprawie stan faktyczny jednoznacznie wskazuje, iż M.R. opuścił miejsce stałego pobytu dobrowolnie i trwale bez obowiązku wymeldowania się. Organ podał, iż z akt sprawy wynika, że Wydział Zasobów Lokalowych w Dzielnicy [...] pismem z dnia 12 sierpnia 2013 r. poinformował, że lokal nr [...] przy ul. [...] został jednostronnie przejęty przez Administrację Domów Komunalnych nr [...] i od dnia 23 lipca 2013 r. stanowi pustostan. Zgodnie z oświadczeniem najemcy z dnia 7 października 2004 r. w lokalu tym zamieszkiwały 2 osoby – Z.R., która zmarła [...] sierpnia 2008 r. i W.R. Wskazał, iż wyrokiem zaocznym z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla W. I Wydział Cywilny nakazał W.R. opróżnienie i opuszczenie lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. Wyrok ten został wykonany w trybie egzekucji komorniczej w dniu [...] października 2012 r. Komornik wprowadził wówczas wierzyciela w posiadanie lokalu w stanie wolnym od osób. W chwili przejęcia lokal wyglądał na zamieszkały, a znajdujące się w nim rzeczy zostały objęte dozorem. Organ podkreślił, że skarżący dopiero w dniu 20 listopada 2013 r. podczas składania wniosku o wydanie nowego dowodu osobistego dowiedział się o prowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. W pisemnym oświadczeniu podał, że w związku z przejęciem lokalu i wymianą zamków w drzwiach nie może w nim zamieszkiwać, a z powodu konfliktu z ojcem nie wiedział o podejmowanych przez niego działaniach, w szczególności o złożonym w dniu 7 października 2004 r. oświadczeniu dotyczącym ilości osób zamieszkujących w którym nie został uwzględniony. Zaznaczył, iż przedmiotowe mieszkanie obecnie zostało przydzielone nowym najemcom. Wskazał, że w toku postępowania zwrócił się do pełnomocnika skarżącego o udzielenie wyjaśnienia czy podejmował on działania prawne, które świadczyłyby o braku dobrowolności w opuszczeniu miejsca pobytu stałego bądź umożliwiłyby mu powrót i ponowne z nim zamieszkanie. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z 3 marca 2014 r. wyjaśnił, że M.R. z powodu choroby i konfliktu z ojcem nie mógł podejmować żadnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania przywróconego lokalu. W ocenie organu odwoławczego ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala na stwierdzenie, że M.R. nie mieszka w przedmiotowym lokalu, co bezspornie wynika ze zgromadzonych dokumentów, w szczególności informacji przekazanych przez ZGM w Dzielnicy [...] oraz protokołu z przeprowadzonej przez komornika eksmisji. Podkreślił, iż faktu tego nie neguje także sam zainteresowany, który oświadczył, że na skutek przejęcia lokalu i wymiany zamków w drzwiach wejściowych utracił do niego dostęp. Wojewoda stwierdził, że opuszczenie przez odwołującego dotychczasowego miejsca pobytu stałego wyczerpuje przesłanki trwałości i dobrowolności. Wskazał, że jakkolwiek kwestionuje strona przyjętą przez organ I instancji datę opuszczenia lokalu, tj. II połowę 2004 r., to w chwili obecnej kwestia ta nie ma znaczenia, bowiem zainteresowany stwierdził, że utracił dostęp do mieszkania w dniu, w którym komornik sądowy przeprowadził eksmisję W.R. i przekazał lokal do dyspozycji wierzyciela, który wymienił zamki w drzwiach wejściowych. Ponadto organ odwoławczy zaznaczył, że od dnia wymiany zamków w drzwiach wejściowych, M.R. nie podjął próby odzyskania możliwości zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Wskazał, iż z ustaleń organu odwoławczego wynika, że omawiane mieszkanie zasiedlają nowi najemcy i okoliczność ta pozbawia odwołującego możliwości realizacji zamiaru powrotu do miejsca stałego pobytu. Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego przesłuchania świadków na okoliczność zamieszkiwania jego w miejscu pobytu stałego, organ odwoławczy podał, że odstąpił od jego uwzględnienia, uznając, iż dowód ten nie wpłynie na treść rozstrzygnięcia. W skardze na powyższą decyzję, M.R. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazał na naruszenie: - art. 5 w zw. z art. 6 oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; - przepisów postępowania w szczególności art. 7, art. 11, 12 § 1 k.p.a. oraz art. 5 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegało z jednej strony na niepodjęciu niezbędnych kroków w celu dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zaniechaniu zgromadzenia dowodów w postaci przesłuchań świadków, dokumentacji fotograficznej z dokonanych oględzin lokalu (co miało swoje uzasadnienie w tym, że dokumentacja taka nie potwierdziłaby twierdzeń organu zawartych w protokóle oględzin) – z całkowitym pominięciem słusznego interesu strony, nieuwzględnieniu wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków oraz powołaniu bezzasadnych twierdzeń i argumentów w uzasadnieniu decyzji, niedopuszczenie i nieprzeprowadzeniu wszystkich dowodów mogących przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, skutkujące niewyczerpującym zebraniem materiału dowodowego i braku ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, a z drugiej strony na pominięciu lub dokonaniu całkowicie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wyciągnięciu z niego sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i zasadami doświadczenia życiowego wniosków, co skutkowało błędami w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i bezzasadnym przyjęciu jakoby zachodziły przesłanki do wydania takiego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: - uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie – uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż organ odwoławczy niemal w całości powtórzył treść uzasadnienia decyzji organu I instancji, który oparł się wyłącznie na własnym, nieudowodnionym i swobodnie wykreowanym stanie faktycznym. Nie wyjaśniono występujących w sprawie niejasności oraz wątpliwości, a z dowolnie wybranych faktów, bez uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy organ wyciągnął dowolne wnioski, ustalając w taki sposób fakty istotne dla sprawy i tylko te, które mogłyby uzasadniać wydaną decyzję. Organ natomiast zignorował fakty świadczące przeciwnie. Nie odniósł się chociażby do rozbieżności pomiędzy oświadczeniem najemcy z 7 października 2004 r. o ilości zamieszkujących osób, które zdaniem organu miało dowodzić faktu niezamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu, a jego wyjaśnieniami, z których wynika, iż nie wiedział o poczynaniach ojca, a już w szczególności o takim zgłoszeniu. Organ nie odniósł się również do faktu, że oświadczenie z 7 października 2004 r. jest podpisane przez ojca, chociaż najemcą była matka skarżącego, która zmarła w 2008 r. Skarżący wskazał, że organy także w całości zignorowały fakt, iż w chwili zajęcia mieszkania przez komornika znajdowały się tam rzeczy osobiste M.R., w tym odzież, dokumenty, m.in. dokumenty z 2012 r. świadczące o tym, że skarżący zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. Wśród tych dokumentów znajdowało się zaświadczenie lekarskie potwierdzające jego chorobę oraz książeczka wojskowa, książeczka zdrowia, zaświadczenia ze szpitala, dokumenty dotyczące pracy, itd. Dokumenty te nie zostały ujęte w protokóle sporządzony przez komornika, zaś okoliczności te nie zostały w żaden sposób zweryfikowany i wyjaśnione przez organy w postępowaniu. Organ nie ustalił, co faktycznie znajduje się w depozycie u komornika, a tym samym zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób rzetelny i wyczerpujący. Nie został przesłuchany żaden świadek z administracji, który wyjaśniłby kto fatycznie zajmował się sprawami mieszkania i kto w nim zamieszkiwał. Skarżący podkreślił, iż mimo zawnioskowania w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji dowodów przesłuchania świadków, organ nie przeprowadził tych dowodów, pomimo, iż w ocenie strony były one kluczowe dla rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Skarżący podkreślił, że eksmisja ojca była zaskoczeniem dla rodziny, ponieważ nikogo nie informował o takim zagrożeniu. Skarżący podniósł, że od 1998 r. cierpi na zdiagnozowany klasterowy ból głowy objawiający się napadami bardzo silnego bólu głowy oraz depresję. W trakcie takich napadów nie jest w stanie funkcjonować, a zażywane leki przeciwbólowe powodują, iż traci on kontakt z rzeczywistością na okres nawet kilkudziesięciu dni. Kiedy okazało się, że lokal w którym zamieszkiwał został zamknięty nie był w stanie zająć się wyjaśnieniem sprawy. Wskazał, że w czasie zajęcia lokalu przez komornika był w trakcie ataku choroby i ze względu na stan zdrowia nie był w stanie samodzielnie załatwiać spraw urzędowych. Wyjaśnił, iż nie podjął próby dostania się do mieszkania, gdyż jego trudna sytuacja zdrowotna zbiegła się z przeprowadzanym remontem budynku i czasowym przesiedlaniem najemców do lokali zastępczych. Uznał, że powrót do mieszkania będzie możliwo po zakończeniu remontu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd w pierwszej kolejności bada, czy w postępowaniu administracyjnym przed organami administracji publicznej nie naruszono przepisów proceduralnych, bowiem to one gwarantują czynny udział i skuteczną ochronę praw stron w tym postępowaniu. Jedną z fundamentalnych zasad, jakie organy winny mieć na względzie w toku prowadzonego postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, która nakłada obowiązek podejmowania przez organy, z urzędu lub na wniosek, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy - art. 7 k.p.a. Jej rozwinięciem są regulacje zawarte w Rozdziale 4 k.p.a. zatytułowanym "Dowody", normujące postępowanie dowodowe, a szczególne znaczenia ma tutaj art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Badając legalność zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Wojewody [...] z dnia 7 marca 2014 r. Sąd doszedł do przekonania, że została ona wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że po raz drugi rozpatrując sprawę, organ odwoławczy zobowiązany jest oczywiście uwzględnić zasady wynikające z przepisów art. 7 i 8 k.p.a., oraz przepisów Rozdziału 4, regulujących zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz oceny dowodów w sprawie zgromadzonych. Te bowiem przepisy gwarantują stronom postępowania wyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, czyli jej "załatwienia", o którym mowa w art. 104 k.p.a. Oznacza to, że obowiązkiem organu odwoławczego jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, i w tym celu organ ten może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, stosownie do art. 136 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję Postawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w danej sprawie jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy meldunkowej stanowiący, że organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia opuszczenia lokalu bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Istotne są tu przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne. Rozpatrując sprawę w świetle wyżej wskazanych kryteriów ustalenia w sprawie wymagało, czy skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce dotychczasowego pobytu w przedmiotowym lokalu w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Ustalenie, że opuszczenie przez skarżącego objętego postępowaniem mieszkania ma charakter trwały Wojewoda oparł na tym, że przedmiotowy lokal został przydzielony nowym najemcom po uprzednim przeprowadzeniu przez komornika eksmisji ojca skarżącego – W.R. Tymczasem w świetle treści art. 15 ust. 1 i 2 ustawy okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia. O trwałości opuszczenia mieszkania decyduje bowiem również wola osoby w nim zameldowanej. W tym zakresie organ odwoławczy nie dokonał żadnych ustaleń. Zaznaczyć należy, że zamiar opuszczenia lokalu na stałe jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka życiowych interesów. W sprawie niniejszej organy nie wykazały, ażeby M.R. stworzył w nowym miejscu swoje centrum życiowe. Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że jak wynika z akt sprawy, orzeczona wyrokiem zaocznym z dnia [...] września 2011 r. Sądu Rejonowego dla W. [...]- sygn. akt [...] eksmisja dotyczyła wyłącznie W.R. W wyroku tym brak bowiem rozstrzygnięcia co do osób trzecich. Analiza akt administracyjnych sprawy przedstawionych przez organ potwierdza zarzut skargi niewyjaśnienia wątpliwości, jak również zignorowania faktu, że – według skarżącego – w chwili zajęcia mieszkania przez komornika, znajdowały się tam rzeczy osobiste M.R., w tym odzież, dokumenty m.in. z 2012 roku, takie jak: zaświadczenia lekarskie potwierdzające chorobę skarżącego, zaświadczenia ze szpitala, dokumenty pracy. Ustalenie, czy w przedmiotowym lokalu znajdowały się wskazywane przez skarżącego rzeczy w dniu [...] października 2012 r. jest kwestią istotą, zwłaszcza w kontekście wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. Skarżący oświadczył, że w lokalu przy ul. [...] zamieszkiwał do września 2012 r. Zauważyć należy, że w protokole Komornika Sądowego wydania nieruchomości – opróżnienia lokalu z dnia [...] października 2012 r. brak informacji dotyczących ruchomości usuniętych z lokalu, jednakże jest wzmianka o ustanowieniu dozorcy ruchomości, a zatem istnieje możliwość przeprowadzenia czynności sprawdzających, czy wśród usuniętych z mieszkania rzeczy znajdowały się dokumenty M.R. pochodzące z 2012 r. Sąd nie podzielił stanowiska Wojewody, że przeprowadzenie dowodów w postaci przesłuchania świadków zawnioskowanych przez skarżącego w odwołaniu na okoliczność jego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, nie wpłynie na treść rozstrzygnięcia. W świetle dowodów powołanych przez organy, jak również stanowiska strony skarżącej przeprowadzenie dowodu zawnioskowanego przez stronę jest niewątpliwie wskazane. Przypomnieć raz jeszcze wypada, że zachowanie wymagań wynikających z treści art. art. 7, art. 77, jest bezwzględnym obowiązkiem organu. Nie przesądzając kierunku i zasadności merytorycznego rozstrzygnięcia naruszenie przez organy uprawnień procesowych strony w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy obligowało Sąd do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego jako zapadłych z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego. Reasumując stwierdzić należy, iż wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przedwczesne było badanie zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 p. p. s. a. orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania zapadło w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p. p. s. a. Przy ponownym rozpoznaniu odwołania Wojewoda dokona ustaleń co do opuszczenia przez skarżącego objętego postępowaniem mieszkania przy uwzględnieniu przedstawionych wyżej rozważań Sądu.