IV SA/Wa 1145/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2008 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia (...) stycznia 2008 roku numer (...); 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej T. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IVSA/Wa 1145/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) kwietnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia (...) stycznia 2008 r. odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Gminy J. z dnia (...) października 1976 r. o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha, położonego w M., stanowiącego własność T. D. W uzasadnieniu organ podał, iż decyzja Naczelnika Gminy J. z dnia (...) października 1976 r. została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Pismem z dnia 16 października 2006 r. T. D. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania i o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Organ podał także, iż Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) grudnia 1976 r. utrzymał w mocy powołaną powyżej decyzję Naczelnika Gminy J., natomiast Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia (...) stycznia 1992 r. odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wymienionych orzeczeń. Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1992 r., sygn. akt II SA 265/95 oddalił skargę T. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) stycznia 1992 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż skarżąca T. D. wystąpiła z żądaniem wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 k.p.a., tj. wznowienia postępowania w sytuacji, gdy dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe. Organ podał, iż skarżąca w złożonym wniosku o wznowienie postępowania podniosła, że notatka agronoma służby rolnej gminy J., która przyczyniła się do wydania decyzji o przejęciu opisanego gospodarstwa rolnego na własność Państwa - okazała się sfałszowana. Ponadto, według skarżącej - do skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia (...) stycznia 1992 r. , skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego dołączone zostały oświadczenia świadków, którzy potwierdzili, że gospodarstwo rolne zostało przejęte niezgodnie z przepisami prawa, jednak - jak wskazał organ - tego rodzaju dokumentów brak jest w aktach sprawy. W tym zakresie organ powołał się na postanowienie Prokuratury Rejonowej w W. z dnia (...) stycznia 2007 r., sygn. akt (...) o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie zniknięcia oświadczeń załączonych do skargi w sprawie zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż z uzasadnienia decyzji Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych wynika, że podstawą odmowy wznowienia postępowania było złożenie wniosku po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. Organ wskazał, iż okoliczności, które mogły być podstawą do wznowienia postępowania skarżąca podniosła już podczas postępowania odwoławczego w 1976 r. przed Wojewodą (...), aż do postępowania toczącego się w 1992 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zatem z uwagi na fakt, że wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu, należało na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmówić wznowienia postępowania. Ponadto organ stwierdził, iż brak jest możliwości ponownego badania sprawy w trybie nadzoru, bowiem w sprawie zapadł już prawomocny wyrok, którym związany jest organ administracji publicznej. W ocenie Ministra organ nie może również stwierdzić, że skarżąca nadal jest właścicielką przedmiotowego gospodarstwa rolnego, gdyż w obrocie prawnym ciągle funkcjonuje decyzja Naczelnika Gminy J., którą przejęto gospodarstwo na własność Państwa. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) kwietnia 2008 r. T. D. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi, celem wydania decyzji unieważniającej decyzję Naczelnika Gminy J. z dnia (...) października 1976 r., wydaną w oparciu o fałszywe dowody. Skarżąca wniosła również o uznanie za wiarygodne jej uzasadnienia, co spowodowałoby unieważnieniem wszystkich wydanych w sprawie decyzji. Ponadto wniosła o zwrócenie się do Sądu Rejonowego dla W. o wypożyczenie aktll (...). W uzasadnieniu skarżąca powołała się na okoliczności, które - w jej ocenie -świadczą o wydaniu decyzji w oparciu o fałszywe dowody. Oprócz zarzutów dotyczących wymienionych w skardze osób fizycznych , skarżąca wskazała, iż w akcie własności ziemi powinno być napisane nie (...) ha, ale (...) ha. Skarżąca wskazała, iż decyzje były rozpatrywane wyłącznie w aspekcie tego, czy jej wniosek dotyczy wznowienia postępowania, czy też stwierdzenia nieważności, a nie oceny merytorycznej - tj. faktu, że należy jej zwrócić przedmiotowe gospodarstwo. Skarżąca zarzuciła, iż nie powinno mieć znaczenie nazewnictwo wniosku, ale jego treść. W dalszej części skarżąca podniosła okoliczności, które świadczą o tym, że zajmowała się opisanym gospodarstwem rolnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. /, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. /, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga jest zasadna, chociaż z innych przyczyn niż w niej wskazano. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie administracyjne, będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania jako instytucja procesowa, ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończona została decyzją ostateczną i w stosunku, do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 kpa okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania. Wniosek o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie dotyczył postępowania administracyjnego, w wyniku którego doszło do przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni (...) ha, położonego w M., stanowiącego własność T. D. Decyzja pierwszoinstancyjna dotycząca przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w/w gospodarstwa rolnego została wydana przez Naczelnika Gminy w J. w dniu (...) października 1976r. za numerem (...). Od decyzji tej odwołanie wniosła T. D. W wyniku rozpatrzenia odwołania, organ drugoinstancyjny, tj. Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) grudnia 1976r. nr (...) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Z powyższego wynika, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone przez organy dwóch instancji i zostało zakończone ostateczną decyzją wydaną przez organ drugoinstancyjny, tj. Wojewodę (...). Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony - art. 147 kpa. Zgodnie z art. 148 § 1 i 2 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Jeżeli natomiast podstawą wznowienia jest art. 145 § 1 pkt 4 kpa termin do złożenia podania o wznowienie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia - art. 149 § 1 kpa. Stosownie zaś z art. 149 § 2 kpa przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych w art. 145 § 1 kpa oraz - w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Natomiast odmowa wznowienia postępowania jest możliwa tylko w razie, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne oraz gdy strona złożyła żądanie wznowienia postępowania z uchybieniem ustawowego terminu, a nie ma podstaw do jego przywrócenia. Wówczas organ na podstawie art. 149 § 3 kpa wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania. Właściwość organu do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania uregulowana została w art. 150 kpa. Należy dokonać rozróżnienia na organ, do którego wnosi się podanie o wznowienie postępowania i organ rozpatrujący sprawę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 148 § 1 kpa podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji. Natomiast według art. 150 § 1 kpa organem właściwym do wznowienia postępowania, odmowy wznowienia postępowania oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Wynika z tego, że ustawodawca kompetencje do wznowienia postępowania przekazał organowi, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Jedyny wyjątek od tej reguły przewiduje art. 150 § 2 kpa. Przepis ten przewiduje, że jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działalność organu, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznaczy organ właściwy do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania, co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Należy zatem dokonać wyraźnego rozróżnienia na organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji, do którego wnosi się podanie o wznowienie postępowania i na organ, który podjął w sprawie decyzję w ostatniej instancji, który posiada kompetencje do rozpatrzenia sprawy w toku postępowania wznowieniowego. W praktyce może być tak, że te dwa organy mogą być różnymi podmiotami, ale może być także, że organ, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji i organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji to ten sam podmiot. Jeżeli natomiast żądanie wznowienia postępowania dotyczy sprawy zakończonej decyzją organu odwoławczego to organ pierwszej instancji uprawniony jest jedynie do przekazania akt sprawy do organu odwoławczego, który orzeknie o wznowieniu postępowania, bądź o odmowie jego wznowienia, jak również przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Odnosząc powyższe reguły do przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że przedmiotem weryfikacji w ramach postępowania wznowieniowego powinna być ostateczna decyzja Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1976r. wydana w ramach postępowania odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Gminy J. z dnia (...) października 1976r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni (...) ha, położonego w M., stanowiącego własność T. D. Fakt, że postępowanie zwykłe zostało przeprowadzone przez organy dwóch instancji przesądza, iż organem właściwym do wznowienia takiego postępowania, bądź odmowy jego wznowienia będzie organ, który orzekał w drugiej instancji wydając ostateczną decyzję. Przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie zwykłym nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r., który stanowił, że o przejęciu gospodarstwa rolnego opuszczonego przez właściciela orzeka prezydium powiatowej rady narodowej (a od dnia 1 czerwca 1975 r. naczelnik gminy). Obecny system prawny nie zawiera przepisów prawnych, zgodnie z którymi możliwe byłoby przejęcie na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego jako opuszczonego . Powstała zatem kwestia właściwości organu do orzekania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawach, które w obecnie obowiązującym porządku prawnym nie znajdują się w kompetencji organów administracji publicznej. Zatem jaki organ władny jest orzec w przedmiocie wznowienia postępowania, które wcześniej należało do właściwości organów administracji, a obecnie żaden organ administracji publicznej takich kompetencji w swojej właściwości nie posiada. W tej sytuacji zgodzić się należy ze stanowiskiem organów zaprezentowanym w przedmiotowej sprawie, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdza jednoznacznie, że sprawy dotyczące decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszły od 1992r. do właściwości Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych) i obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych byłaby organem orzekającym w pierwszej instancji o takim przejęciu, a organem wyższego stopnia w stosunku do w/w Agencji jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Stanowisko takie można wyprowadzić na zasadzie analogii z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowanego między innymi w postanowieniach: z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt OW 98/04; z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt I OW 226/05 i I OW 236/05 oraz z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt I OW 269/05 i z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt I OW 8/06, w których prezentowany jest jednolity pogląd, że organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161), jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wobec powyższego należy uznać, że skoro sprawa przejęcia opuszczonego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, należącego do T. D., rozpatrywana była w trybie zwykłym przez organy dwóch instancji i ostateczną decyzją w przedmiocie tego przejęcia jest decyzja organu odwoławczego, to obecnie rozpoznając wniosek o wznowienie tego postępowania organem właściwym do jego rozpatrzenia jest organ drugoinstancyjny, a więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Natomiast w przedmiotowej sprawie, z naruszeniem zasad wynikających z art. 150 § 1 kpa, w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania w pierwszej instancji orzekła Agencja Nieruchomości Rolnych, która jako odpowiednik ówczesnego organu pierwszoinstancyjnego, który nie wydał decyzji ostatecznej nie była właściwa do rozpatrywania wniosku o wznowienie postępowania. Organem właściwym do rozpatrzenia tego wniosku jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy.