IV SA/Wa 1160/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi E. H., H. A., W. W. i K. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących E. H., H. A., W. W. i K. H. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia (...) marca 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpoznaniu wniosku E. H., H. A., K. H. vel H. i W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) listopada 2006 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 30 lipca 2007 r., sygn. akt IVSA/Wa 776/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) listopada 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że orzekający ponownie organ nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 28 maja 2004 r. ( sygn. akt IVSA 1997/03). Dalej Sąd zwrócił uwagę na fakt, iż wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia (...) października 1947 r. został uznany przepadek czwartej części jego mienia, tj. 4,48 ha, pozostałość zaś z 12,66 ha, tj. 8,18 ha stanowiła własność J. i N. H. Sam fakt przejęcia jako mienie poniemieckie części spornej nieruchomości prowadzi do uznania, iż w tym zakresie kontrolowane w postępowaniu nieważnosciowym orzeczenie, jako rozstrzygające ponownie o przejęciu na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości ( bez uwzględnienia okoliczności, iż jej część została już wcześniej przejęta) narusza prawo w stopniu rażącym. Rozpatrując ponownie sprawę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) marca 2008 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 158 § 1 Kpa stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r. uzasadniając, iż rażąco narusza ono prawo. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia (...) czerwca 2008 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) marca 2008 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, iż jedyną decyzją administracyjną, która orzeka o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa jest w niniejszej sprawie orzeczenie z dnia (...) grudnia 1956 r., a nie powołana przez pełnomocnika skarżących decyzja z dnia (...) października 1946 r., Sygn. akt IVSA/Wa 1160/08 która nie rozstrzygała o przejęciu spornej nieruchomości, lecz o jej rozdysponowaniu jako poniemieckiej, przejętej po Niemcu- M. H. W konsekwencji przy ocenie legalności kwestionowanego orzeczenia, zdaniem organu, nie mógł znaleźć zastosowania art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, mimo że przedmiotowe orzeczenie rozstrzygało o przejęciu nieruchomości J. uprzednio przejętej na rzecz Państwa jako poniemieckiej. Przejecie spornej nieruchomości jako poniemieckiej nastąpiło bowiem z mocy prawa, a nie w drodze decyzji ostatecznej organu. Ponadto podniesiono, że ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, iż sporna nieruchomość o pow. 12,66 ha położona w J. została wcześniej przejęta z mocy prawa jako poniemiecka w oparciu o przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a nie badanym w niniejszym postępowaniu orzeczeniem Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r. W ocenie organu zatem nie ulega wątpliwości, że kontrolowane orzeczenie z dnia (...) grudnia 1956 r. w sposób rażący narusza prawo, bowiem nie została spełniona przesłanka stanowiąca podstawę jego wydania, a ponadto rozstrzygało ponownie o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa, która została już wcześniej przejęta z mocy prawa. W zaskarżonej decyzji organ odstąpił od orzekania o nieodwracalnych skutkach prawnych, gdyż w jego ocenie nie stanowią one konsekwencji orzeczenia, którego nieważność stwierdził. Nawiązując natomiast do zarzutu pełnomocnika skarżących dotyczącego nieodniesienia się przez organ do kwestii prawidłowości przejęcia spornej nieruchomości jako poniemieckiej wskazano na związanie organu zakresem wniosku oraz wyjaśniono, iż ocena legalności przejęcia spornej nieruchomości na rzecz Państwa jako poniemieckiej w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN pozostaje we właściwości rzeczowej sądów powszechnych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył pełnomocnik E. H., H. A., K. H. vel H. i W. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2008 r. W uzasadnieniu skargi wskazano na naruszenie przez organ art. 156 § 2 Kpa poprzez pominięcie w zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że kwestionowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie z (...) grudnia 1956 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne. W ocenie pełnomocnika stron orzekający w niniejszej sprawie organ uchylił się jednocześnie od rozważenia, czy przejęcie nieruchomość J i N. Sygn. akt IVSA/Wa 1160/08 H. w 1946 r. na własność Skarbu Państwa z mocy prawa nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Ustalenie natomiast tej kwestii w przedmiotowej sprawie było istotne. Wydając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) marca 2008 r. naruszono również art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), bowiem rozpoznając ponownie sprawę nie zastosowano się do wiążących wskazań sądu administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy mieć na uwadze, że stosownie do treści art. 153 cyt. ustawy, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. W przedmiotowej sprawie orzekał już sąd administracyjny, który wyrokiem z dnia 30 lipca 2007 r., sygn. akt IVSA/Wa 776/07 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) listopada 2006 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r., orzekającego o przejęciu na rzecz Państwa gruntu o pow. 12,66 ha położonego w J., gm. C., stanowiącego własność J. i N. H. W ocenie orzekającego uprzednio Sądu z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia (...) października 1947 r. wynika, iż przejęciu jako mienie poniemieckie podlegała jedynie część spornej nieruchomości (4,48 ha). Z faktu tego Sąd wywiódł konieczność uznania, że w tym zakresie kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r. narusza prawo w stopniu rażącym. Rozstrzyga ono bowiem ponownie o przejęciu na własność Państwa części Sygn. akt IVSA/Wa 1160/08 nieruchomości, nie uwzględniając okoliczności, że została ona już wcześniej przejęta z mocy prawa. Powyższe wskazania i ocena prawna wyrażona w wyroku wiązały rozpoznający ponownie sprawę organ jak i niniejszy skład orzekający. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wziął jednak pod uwagę wiążących w tym zakresie wytycznych Sądu, czym naruszył treść art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżona decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia Prezydium (...) Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) grudnia 1956 r. rozstrzygała, iż nieruchomość o pow. 12,66 ha została przejęta na rzecz Państwa wcześniej niż badanym w niniejszym postępowaniu orzeczeniem. Stwierdzenie to wskazuje jednoznacznie, iż przy ponownym rozpoznawaniu sprawy nie uwzględniono wiążących wskazań Sądu, iż tylko część spornej nieruchomości ( tj. 4, 48 ha), jako mienie poniemieckie, przejęta została z mocy prawa. Pozostała zaś część nieruchomości J., stanowiąca własność N. i J. H., takiemu przejęciu nie podlegała. Ustalenia zatem organu, iż kwestionowane orzeczenie rażąco narusza prawo, bowiem rozstrzyga ponownie o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa, mimo, że nieruchomość ta jako poniemiecka została już wcześniej przejęta z mocy prawa, w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia. W konsekwencji stwierdzenie, iż orzeczenie to nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych co do spornej nieruchomości, bowiem nie stanowiło podstawy jej przejęcia z uwagi na to, że przedmiotowa nieruchomość została wcześniej przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa, mając na uwadze wiążące w tym zakresie wytyczne Sądu, należy uznać również za nieuzasadnione. W ocenie zatem składu orzekającego w niniejszej sprawie rozważania organu co do przejęcia spornej nieruchomość w całości jako poniemieckiej nie uwzględniają oceny wyrażonej przez Sąd w prawomocnym orzeczeniu, iż tylko część spornej nieruchomości, tj. należąca do M. H., jako mienie poniemieckie przejęta została na własność Państwa. W tym stanie rzeczy należy również stwierdzić, że stanowisko organu, iż brak w niniejszej sprawie podstaw do stwierdzenia nieodwracalnych skutków prawnych w stosunku do nieruchomości o pow. 12,66 ha jest przedwczesne, bowiem tylko w tej części która przejęta została w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, kontrolowane orzeczenie z 1956 r. nie mogło wywołać takich skutków. Pozostałą natomiast część, Sygn. akt IVSA/Wa 1160/08 co do której nie orzeczono przepadku, należało poddać stosownej ocenie, czy rzeczywiście sporne orzeczenie takich skutków nie wywołało. W tym zakresie natomiast orzekający organ kwestii tej nie rozważył. Trafnie organ podniósł, że co do zasady spory odnośnie podpadania nieruchomości poniemieckich pod działanie dekretu PKWN z dnia 16 września 1944 r. stanowią sprawy cywilne, rozstrzygane przez sądy powszechne. Jednak w rozpatrywanej sprawie zarówno organ administracji jaki i niniejszy Sąd związani są oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 30 lipca 2007 r., sygn. akt IVSA/Wa 776/07, tj. iż jako mienie poniemieckie przejęciu podlegała część nieruchomości. Należy zatem zgodzić się z zarzutami skarżących, że rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył prawo nie stosując się do wytycznych wskazanych w wyroku Sądu z dnia 30 lipca 2007 r. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 cyt. ustawy. Jednocześnie w oparciu o przepis art. 152 ustawy Sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien wziąć pod uwagę okoliczności wskazane w niniejszym wyroku.