IV SA/Wa 1164/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2017 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. O. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium" lub "SKO") z [...] marca 2017 r. znak: [...] (dalej "zaskarżona decyzja"). Decyzją tą Kolegium, po rozpoznaniu odwołania M. O. (dalej: "skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") nr [...] z [...] lutego 2016 r. (znak: [...]) o umorzeniu postępowania w sprawie zorganizowania opróżniania zbiornika bezodpływowego z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. II.1. Pismem z [...] listopada 2012 r. M. O. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o wyjaśnienie niezgodnego z prawem pozbywania się nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], wskutek czego na terenie działki nr [...] tworzą się zastoiska nieczystości ciekłych uniemożliwiające prawidłowe z niej korzystanie. II.2. Decyzją nr [...] z [...] lipca 2014 r. Wójt Gminy [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie niezgodnego z prawem pozbywania się nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. O., zarzucając organowi I instancji brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w sprawie. II.3. Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Kolegium uchyliło decyzję Wójta z [...] lipca 2014 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Wójt nie uwzględnił podnoszonych w toku postępowania zarzutów, a także nie podjął wystarczającej próby ustalenia, czy właściciele posesji położonej przy ul. [...] w [...] nie pozbywali się nieczystości ciekłych z jej terenu w sposób sprzeczny z przepisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (aktualny t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1289; dalej: "Ustawa z 1996 r."). Z załączonych przez skarżącego zdjęć wynika, że do zbiornika znajdującego się na posesji przy ul. [...] w [...] podłączone zostało urządzenie elektryczne oraz wąż odprowadzający płyny. Ze zdjęć tych wynika także, że posesja skarżącego przy granicy z posesją przy ul. [...] jest zalana. Ponadto ze zdjęć z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2014 r. wynika, że zbiornik jest pełny, zaś właściciele posesji przedstawili fakturę za wywóz nieczystości z dnia [...] czerwca 2014 r. (z faktury wynika, że był to dzień wykonania usługi). Wójt nie odniósł się do powyższych okoliczności nakazujących poddać w wątpliwość twierdzenia właścicieli posesji przy ul. [...], co do prawidłowości gospodarowania nieczystościami płynnymi. Kolegium wskazało na konieczność dokonania oględzin posesji przy ul. [...] w celu ustalenia, czy na jej terenie znajduje się faktycznie jeden zbiornik na nieczystości płynne, a także wyjaśnić okoliczności podłączenia do tegoż zbiornika węży ogrodowych i urządzeń elektrycznych i ustalić, gdyż z pewnością nie są to czynności podejmowane przez właścicieli posesji należycie gospodarujących nieczystościami ciekłymi. Ponadto w ocenie Kolegium organ pierwszej instancji winien ustalić, czy do straży miejskiej wpływały zawiadomienia dotyczące usuwania przez właścicieli posesji przy ul. [...] nieczystości ciekłych na teren nieruchomości skarżącego bądź innych posesji. II.4. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] z [...] lutego 2016 r. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zorganizowania opróżniania zbiornika bezodpływowego z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że nieruchomość położona przy ul. [...] w [...] została podłączona do sieci kanalizacyjnej w czerwcu 2015 r., a zatem postępowanie stało się bezprzedmiotowe. II.5 Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący zarzucając organowi pierwszej instancji brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w sprawie, wskazując, że w jego ocenie właściciele nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] pozbywali się nieczystości płynnych w sposób niezgodny z prawem, a być może trwa to nadal, co potwierdzają liczne zdjęcia, do których w żaden sposób nie odniósł się organ pierwszej instancji. II.6. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Kolegium przywołało m. in. art. 5 ust. 1 pkt 3a oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz stwierdziło, że nie budzi wątpliwości, że wystarczającą przesłanką nałożenia na właściciela nieruchomości w drodze decyzji obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego jest fakt korzystania z tego zbiornika i fakt niezawarcia z uprawnionym podmiotem umowy o opróżnianie zbiornika. Z akt sprawy wynika, że [...] czerwca 2015 r. pomiędzy [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] a właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], zawarta została umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. W związku z powyższym podnieść należy, że brak jest podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 6 ust. 7 Ustawy z 1996 r., co przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego przez organ pierwszej instancji. Pamiętać bowiem należy, że niniejsze postępowanie toczyło się w związku z pismem skarżącego z dnia [...] listopada 2012 r., o wyjaśnienie niezgodnego z prawem pozbywania się nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], wskutek czego na terenie działki nr [...] tworzą się zastoiska nieczystości ciekłych uniemożliwiające prawidłowe z niej korzystanie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego wyjaśnić należy, że z ww. umowy z dnia [...] czerwca 2015 r. wynika, że określa ona warunki dostarczania wody oraz odprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz zasady rozliczania należności za świadczenia będące jej przedmiotem w odniesieniu do nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] oznaczonej jako działka nr [...]. W aktach sprawy brak jest mapy ewidencyjnej oraz wypisów z ewidencji gruntów, niemniej według danych dostępnych w systemie IGEOMAP (www.igeomap.pl), działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...], przy czym obie działki zabudowane są budynkami mieszkalnymi. Dokonując analizy akt sprawy, w tym dokumentacji fotograficznej, skład orzekający doszedł do przekonania, że zarzuty skarżącego w zakresie pozbywania się nieczystości ciekłych na teren jego nieruchomości nie są zasadne. Analiza akt sprawy dowodzi, że na terenie posesji przy ul. [...] znajduje się zbiornik na nieczystości ciekłe oraz studzienki - przedstawione na zdjęciach załączonych do akt sprawy. Studzienki te przykryte są kratami ażurowymi umożliwiającymi swobodny napływ wody z powierzchni nieruchomości i z dachów budynków położonych na działce nr [...]. Z załączonych do akt sprawy zdjęć jednoznacznie wynika, że studzienka, z której wypompowywana była woda jest zbiornikiem wód opadowych z uwagi na jej lokalizację. Dodatkowo ze zdjęć wynika, że jedna z rur spustowych odprowadzających wodę z dachu skierowana jest wprost do tejże studzienki, a do drugiej studzienki poprowadzony jest rynsztok. Nie sposób uznać zatem, że jest to zbiornik na nieczystości ciekłe, bowiem brak jest do niego jakiegokolwiek dostępu dla pojazdów asenizacyjnych, a z akt sprawy wynika, że właściciele nieruchomości zawarli umowę na wywóz nieczystości i przedstawili faktury za ich wywóz. Odnosząc się do zarzutów odwołania w kwestii zalewania nieruchomości skarżącego wodami odprowadzanymi przez właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...], wskazać należy, że kwestie te uregulowane są przepisami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t. jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.). W związku z powyższym w ocenie składu orzekającego, wobec podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w trybie przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, a kwestia zalewania nieruchomości skarżącego winna zostać rozpatrzona w odrębnym postępowaniu. III.1. Skargę na wskazaną wyżej decyzję wniósł M. O. wnosząc o jej uchylenie (w piśmie z [...] września 2017 r. skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania). W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że organ II instancji wysnuł błędne wnioski z informacji zawartych w aktach sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji. Posesja pod adresem [...] składa się z kilku działek ([...], [...] oraz [...]) i zabudowana jest dwoma budynkami mieszkalnymi oraz budynkami gospodarczymi. Wizja lokalna przeprowadzona przez organ I instancji [...] czerwca 2014 r. dotyczyła zbiornika na nieczystości ciekłe, który znajduje się niedaleko od granicy z działką skarżącego o numerze ew. [...]. Zbiornik ten jako zbiornik na szambo został podczas wizji [...] czerwca 2014 r. wskazany przez jednego ze współwłaścicieli. Na jednym ze zdjęć wykonanych podczas oględzin widać badanie dna zbiornika. Zbiornik ten znajduje się za drugim budynkiem mieszkalnym w kierunku granicy z nieruchomością skarżącego. Ta sytuacja została dostrzeżona w pierwszej decyzji SKO z [...] sierpnia 2015 r. wydanej w tej sprawie . Natomiast organ II instancji stwierdza teraz, że niemożliwe byłoby uznać zbiornik ten jako zbiornik na nieczystości ze względu na brak dostępu dla pojazdów asenizacyjnych zaprzeczając w ten sposób swoim własnym wcześniejszym twierdzeniom . To w takim przypadku jakiego zbiornika dotyczą rachunki przedstawione przez właścicieli za wywóz nieczystości płynnych, skoro do omawianego zbiornika brak jest dostępu. Brak jest dostępu do wspomnianego zbiornika i dlatego jego zawartość była opróżniana w sposób nielegalny o czym informuję od początku postępowania . Sprawa ta nie została wyjaśniona szczegółowo. Dodatkowo organ I instancji do dnia dzisiejszego nie wyjaśnił jaka ilość zbiorników na nieczystości płynne znajduje się na terenie posesji [...] (dz. [...], [...] i [...]), organ oparł się tylko na oświadczeniu jednego ze współwłaścicieli, że jest tylko jeden zbiornik co przy zabudowie dwoma odrębnymi budynkami jest mało prawdopodobne. Ponadto z akt sprawy wynika, że w czerwcu 2015 r. została zawarta umowa pomiędzy właścicielem działki nr ew. [...] a [...] o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Nie ma natomiast informacji co do działki [...]. Zdaniem skarżącego, nie zostało jednoznacznie sprecyzowane, czy do kanalizacji zostały podłączone wszystkie budynki znajdujące się pod adresem [...], czy tylko jeden. III.2. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem stan faktyczny sprawy nie został przez orzekające organy ustalony w stopniu pozwalającym sformułować jednoznaczne oceny co do zasadności umorzenia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a.). IV.2. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3a i 3b ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach , właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych oraz pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. W myśl zaś art. 6 ust. 1 powołanej ustawy właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, oraz właściciele nieruchomości, którzy nie są obowiązani do ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rzecz gminy, wykonując obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 3b, są obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez: 1) gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych lub 2) gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, wpisanego do rejestru działalności regulowanej, o którym mowa w art. 9b ust. 2 - przez okazanie takich umów i dowodów uiszczania opłat za te usługi. Stosownie do art. 6 ust. 7-10 Ustawy z 1996 r., wójt, burmistrz, prezydent miasta wydaje z urzędu decyzję, w której ustala: 1) obowiązek uiszczania opłat za odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnianie zbiorników bezodpływowych; 2) wysokość opłat wyliczonych z zastosowaniem stawek, o których mowa w ust. 2; 3) terminy uiszczania opłat, o których mowa w pkt 1; 4) sposób i terminy udostępniania pojemników lub zbiorników w celu ich opróżnienia. Decyzja jest wydana na okres 1 roku i nadaje jej się rygor natychmiastowej wykonalności. Decyzja ulega przedłużeniu w drodze decyzji wydawanej z urzędu, na kolejny okres, jeżeli właściciel nieruchomości nie przedstawi, na co najmniej 3 miesiące przed upływem daty obowiązywania decyzji, umowy, w której termin rozpoczęcia wykonywania usługi nie jest późniejszy niż data utraty mocy obowiązującej decyzji. Decyzja taka jest wydawana przez wójta, burmistrza, lub prezydenta miasta z urzędu w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości nie zawarł umowy o opróżnianie zbiornika bezodpływowego, znajdującego się na jego nieruchomości (art. 6 ust. 7 w zw. z ust. 6). W świetle orzecznictwa nie budzi wątpliwości, że wystarczającą przesłanką nałożenia na właściciela nieruchomości w drodze decyzji obowiązku uiszczania opłat za opróżnianie zbiornika bezodpływowego jest fakt korzystania z tego zbiornika i fakt niezawarcia z uprawnionym podmiotem umowy o opróżnianie zbiornika (por. np. wyroki NSA 6 listopada 2015 r., II OSK 788/14 oraz z 24 marca 2011 r., II OSK 521/10 – CBOSA). Trafnie przyjęły orzekające w sprawie organy, że podłączenie nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej czyni zasadniczo bezprzedmiotowym prowadzenie postępowania w sprawie nałożenia obowiązków określonych w art. 6 ust. 7 Ustawy z 1996 r. W takiej bowiem sytuacji ścieki bytowe nie są (a ściślej rzecz ujmując – nie powinny być) oprowadzane do zbiornika bezodpływowego, a do sieci kanalizacji sanitarnej. Rzecz jednak w tym, że zebrany w sprawie materiał nie pozwala na poczynienie jednoznacznych ustaleń co do tego, czy rzeczone podłączenie do sieci dotyczy obu budynków mieszkalnych znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości, czy tylko jednego, tj. tego na działce nr [...] zlokalizowanej przy ul. [...] (jak twierdzi skarżący). Otóż Kolegium ustaliło w oparciu o portal IGEOMAP, że doszło do podziału działki [...] na dwie działki nr [...] i nr [...] i obie te działki są zabudowane budynkami mieszkalnymi. Kolegium nie udokumentowało tych ustaleń wydrukiem z rzeczonego portalu. Na rozprawie [...] września 2017 r. Sąd z urzędu przeprowadził dowód z map wydrukowanych z portali geoportal oraz e-mapa na okoliczność istnienia dwóch budynków na nieruchomości przy ul. [...] w [...] oraz podziału działki nr ew. [...]. W świetle tych dokumentów uprawdopodobnione jest twierdzenie skarżącego, że na działce [...] i działce [...] znajdują się dwa odrębne budynki mieszkalne. Tymczasem z załączonej do akt umowy z [...] czerwca 2015 r. o zaopatrzenie w wodę i odprowadzenie ścieków wynika, że dotyczy ona działki ew. nr [...] (k. 117 akt administracyjnych). Na działce tej zlokalizowany jest budynek bezpośrednio przy ul. [...]. Z umowy tej nie wynika jednak, czy do sieci kanalizacji podłączony jest również budynek zlokalizowany na działce ew. nr [...]. Z kolei z umowy z [...] grudnia 2014 r. o zastępstwo inwestorskie w zakresie budowy przyłącza kanalizacyjnego do sieci kanalizacyjnej wynika, że dotyczy ona wybudowania przyłącza od granicy nieruchomości (na długości około [...] m) oraz studni w odniesieniu do "nieruchomości we wsi [...] ul. [...] dz. nr [...]", czyli działki położonej w dalszej odległości od ul. [...]. Porównanie długości wykonywanego przyłącza ([...] m) oraz odległości do budynku zlokalizowanego mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...], a także definicji przyłącza (art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków) czyni co najmniej wątpliwym przyjęcie, że umowa ta dotyczy w rzeczywistości działki [...], a nie położonej bliżej sieci działki [...] (która to działka została następnie wskazana jako jedyna w umowie o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków). W takim stanie akt sprawy nie można uznać, że kwestia podłączenia obu budynków mieszkalnych do sieci kanalizacji sanitarnej została jednoznacznie wykazana. Warto zauważyć, że w aktach sprawy brak jest map przedstawiających aktualną sieć uzbrojenia terenu w rozumieniu art. 2 pkt 11art. 27 i n. ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 ze zm.). Uzupełniająco należy dodać, że oświadczenie strony (tj. A. K.) złożone do protokołu w czasie oględzin jest ogólne (strona ta mówi o "podłączeniu posesji sieci kanalizacji"), a nadto nie ma waloru dowodu w postaci zeznań strony składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 86 k.p.a.). IV.3. Podobnie akta sprawy nie pozwalają na poczynienie jednoznacznych ustaleń co do tego, czy na nieruchomości przy ul. [...] (obejmującej m. in. działki [...] i [...]) jest tylko jeden czy też dwa zbiorniki na nieczystości płynne. Trudno odmówić waloru racjonalności argumentacji Kolegium, że zbiornik między budynkami nie jest szambem a zbiornikiem na deszczówkę skoro nie ma do niego odpowiedniego dojazdu dla pojazdu asenizacyjnego. Rzecz jednak w tym, że skarżący podnosi od początku niniejszego postępowania administracyjnego, że właśnie z tego zbiornika dochodziło do procederu przepompowywania ścieków na grunt rolny skarżącego (zob. też zdjęcia załączonego do pism strony z [...] listopada 2012 r. i [...] czerwca 2014 r.). W świetle licznych zdjęć zebranych w aktach sprawy (pochodzących zarówno od skarżącego, jak i w trakcie wizji lokalnej) nie można poczynić jednoznacznego ustalenia, czy ów zbiornik między budynkami nie jest tym samym, co do którego sprawdzano szczelność podczas wizji lokalnej [...] czerwca 2014 r. (k. 53 i 124-125). IV.4. W świetle powyższego zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta (art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. i 78 Konstytucji RP). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest poczynienie jednoznacznych i mających oparcie w aktach sprawy ustaleń faktycznych dotyczących dwóch omówionych wyżej spornych kwestii. Wójt winien przede wszystkim zebrać w aktach sprawy materiały z geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu w odniesieniu od obu budynków zlokalizowanych przy ul. [...]. Wójt winien ustalić jednoznacznie (oraz w sposób pozwalający na skontrolowanie prawidłowości tych ustaleń przez SKO i ewentualnie przez Sąd), czy również budynek na działce [...] jest podłączony do gminnej sieci kanalizacji sanitarnej. Wójt winien również przeprowadzić kolejne oględziny przedmiotowej nieruchomości celem poczynienia jednoznacznych ustaleń co do charakteru zbiornika, który według twierdzeń skarżącego jest zbiornikiem na nieczystości płynne. W interesie skarżącego jest uczestniczenie w tych oględzinach i wskazywanie na istotne dla sprawy okoliczności. Jeżeli Wójt dojdzie następnie do wniosku, że po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, winien rozważyć czy nie zachodzi konieczność przesłuchania w charakterze stron współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] (art. 86 k.p.a.). Raz jeszcze wypada podkreślić, że oświadczenia stron składane do protokołu oględzin nie mają charakteru dowodu z zeznań tych stron. Z kolei w razie ustalenia, że właściciele nieruchomości przy ul. [...] gromadzą nieczystości ciekłe w zbiorniku bezodpływowym, Wójt winien przed wydaniem decyzji wyznaczyć tym osobom termin na przedłożenie umowy i dowodów uiszczenia opłat, o których mowa w art. 6 ust. 1 Ustawy z 1996 r. IV.5. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w kwocie [...] zł. IV.6. Z powyższych powodów orzeczono, jak w sentencji.