IV SA/Wa 1169/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku G. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji własnej Szefa Urzędu z dnia [...] kwietnia 2021 r., Nr [...] odmawiającej skarżącej statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych - utrzymał ww decyzję w mocy. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. Szef Urzędu decyzją z dnia [...]listopada 2015 r. potwierdził stronie status działacza opozycji antykomunistycznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych — dalej jako ustawa o działaczach. W dniu 19 lutego 2019 r. strona wystąpiła o zmianę decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Następnie, skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zmianę powyższej decyzji i przyznanie jej statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych Decyzją z dnia [...] września 2019 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 9 października 2019 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił zmiany decyzji własnej z dnia 3 listopada 2015 r., a tym samym potwierdzenia statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Powyższe rozstrzygnięcie zostało poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2020 r.w sprawie o sygn akt IV SA/Wa 2879/19 uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 października 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 września 2019 r. wskazując, iż organ błędnie zakwalifikował pismo strony jako wniosek o zmianę decyzji. Mając na uwadze stanowisko zawarte w powyższym wyroku Szef Urzędu rozpoznał sprawę zgodnie z wytycznymi Sądu i decyzją z dnia 12 kwietnia 2021 r. odmówił skarżącej potwierdzenia statusu osoby represjonowanej. Szef Urzędu wskazał, iż kluczowym w niniejszej sprawie jest ustalenie podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących odniesionych przez nią represji. Jako podstawę do uzyskania przedmiotowego uprawnienia skarżąca podniosła okoliczności związane z pozbawieniem jej możliwości wykonywania swojego zawodu, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na skutek działania organów bezpieczeństwa państwa w wyniku jej udziału w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności a także, sam fakt inwigilacji jej osoby przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ podniósł, iż przewidziane w art. 3 ww ustawy przesłanki wskazujące za za-sadnością przyznania skarżącej wnioskowanego statusu (osoby represjonowanej z po-wodów politycznych) nie zostały przez nią wykazane. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku rozpoznania którego Szef Urzędu wydał zaskarżoną do Sądu decyzję, podtrzymując dotychczasowe swoje stanowisko. W tych okolicznościach G. O. wystąpiła ze skargą do tut. Sądu, wnosząc o: – uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, – zobowiązanie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do wy-dania decyzji potwierdzającej wnioskowany status, jako osoby represjonowanej z po-wodów politycznych; – zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Materialnoprawną podstawę rozpoznania złożonego przez skarżącą wniosku z dnia 29 lipca 2019 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319). Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia, zaś przedmiotowy wniosek dotyczył jednej z tych kategorii tj. uzyskania statusu osoby represjonowanej. Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Osobie zainteresowanej, zgodnie z powołaną ustawą, może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ww. ustawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 października 2019 r., II SA/Łd 427/19, LEX nr 2741081). Przechodząc do okoliczności przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu, Szef Urzędu właściwie zinterpretował powyższe przepisy i adekwatnie je zastosował do stanu faktycznego sprawy. O ile bowiem skarżąca bez żadnych wątpliwości wykazała, iż jest osobą, która brała czynny udział w działaniach antykomunistycznych, co zostało potwierdzone przyznaniem jej przez ww organ statusu działacza opozycji antykomunistycznej (ww decyzja z dnia [...] listopada 2015 r.), o tyle w niniejszej sprawie brak jest podstaw, aby zgodnie z wnioskiem skarżącej z dnia 19 lutego 2019 r., była możliwość przyznania jej statusu osoby represjonowanej. Należy bowiem wskazać, iż status działacza opozycji jak i osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w ww art. 2 i art. 3 powołanej ustawy. Kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 u.o.d., stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990 r.: Zgodnie z przepisem art. 3 ww ustawy: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie prze-stępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycz- nych praw człowieka w Polsce. Odnosząc się zatem do kwestii represji, o których mowa w powołanej ustawie, należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w świetle normy art. 3 ust. 2 u.o.d. (przesłanki z art. 3 ust 1 ww ustawy w ogóle nie były przez stronę podnoszone), organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 u.o.d. wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W złożonym wniosku i pismach uzupełniających skarżąca twierdziła, że spełnia wymogi ustawy do uznania jej za osobę represjonowaną wskazując, że była poddawana inwigilacji przez organy bezpieczeństwa, podczas nieobecności jej męża w jej mieszkaniu miały miejsce liczne przeszukania. Skarżąca wskazywała na raporty SB, zatrzymywanie jej na ulicy i spisywanie, telefony z pogróżkami, które miała otrzymywać, straszenie wypadkiem czy zwolnieniem z pracy a także przenoszenie jej na coraz gorsze warunki płacowe, pozbawienie awansu. Finalnie wręcz pozbawienie możliwości wykonywania pracy. Jak podniosła, pracowała w [...] na pełnym etacie, gdzie początkowo pełniła funkcję kierownika sekcji administracyjno-socjalnej (k.114 akt adm. pismo - 1 lipca 1980 r.). Wyjaśniła, iż w późniejszym okresie z powodu dyskryminacji, zdegradowania do niższego stanowiska w połączeniu z coraz gorszymi warunkami płacowymi, zmuszona była do rezygnacji. Jednocześnie jednak wskazała, iż opuściła dotychczasowy zakład pracy z przyczyn ekonomicznych, gdyż pensje jej i męża były niewystarczające do utrzymania wielodzietnej rodziny (troje dzieci). Stąd też założyła działalność gospodarczą polegającą na praniu dywanów, wykładzin, dzięki prowadzeniu której jej dochody miesięcznie były kilkukrotnie wyższe. Następnie zaś, co wynika z pisma skarżącej z dnia 8 sierpnia 2019 r., z chwilą wprowadzania stanu wojennego (13 grudnia 1981 r.) firma nie przynosiła żadnych dochodów z powodu internowania męża, który przed zatrzymaniem znacząco pomagał skarżącej w wykonywanych pracach. Po jego zwolnieniu z ww odosobnienia w dniu 30 listopada 1982 r. przez szereg tygodni mąż skarżącej przebywał w szpitalu gdzie przeszedł bardzo ciężką operację, po czym przebywał na zasiłku chorobowym do listopada 1983 r. Po tym zaś okresie został skierowany na rentę inwalidzką. Dlatego też w zaistniałej sytuacji, z uwagi na brak pomocy męża i konieczności sprawowania nad nim opieki jak i nad trójką małych dzieci, nie miała żadnej możliwości świadczenia usług tym bardziej, iż również miały miejsce ograniczenia w reglamentacji środków czyszczących. Z powyższej relacji opisującej bardzo trudną sytuację rodzinną skarżącej, w ocenie Sądu, nie można jednak wywieść, iż strona spełniła obligatoryjne przesłanki do uzyskania przedmiotowego statusu. Oczywiście, skarżąca niewątpliwie brała udział w wystąpieniach antypaństwowych, w demonstracjach antyrządowych, jednak uczestnictwo w nich nie wystarcza do uzyskania powyższego statusu. Przepis art. 3 ust. 2 w tym zakresie bowiem wyraźnie statuuje, iż o ile strona brała czynny udział w wystąpieniu wolnościowym to w związku z tym musiały jednocześnie wystąpić enumeratywnie wskazane w tym przepisie zdarzenia. Natomiast, zdaniem Sądu, skarżąca takich okoliczności nie wykazała. Na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa nie poniosła szkody na życiu lub zdrowiu - brak dowodów. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych wiąże bowiem powyższe wystąpienia z inwigilacją, w wyniku której podjęto wobec takiej osoby bezprawnego działanie polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia o czym stanowi art. 3 ust. 3 lit. b (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 17.11.2016 r. sygn. akt IISA/Lu 733/16). Sąd także nie doszukał się żadnych dowodów przemawiających za doznaniem przez skarżącą uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni (jedyne zaświadczenie lekarskie znajdujące się w aktach adm- k.110). G. O. wbrew jej stanowisku, nie została także pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu - nie została zwolniona z pracy z powodu działań na niekorzyść ówczesnego ustroju Państwa, a nawet jeśli miała miejsce degradacja, czego jednak skarżąca nie wykazała, to jednak nadal pozostawała w stosunku pracy, z której dobrowolnie zrezygnowała z przyczyn finansowych. Należy w tym miejscu także podkreślić, iż skarżąca nie przedstawiła jakiego zawodu de facto została pozbawiona. Nie wykonywała ona bowiem wyuczonego zawodu, w szczególności jak np. lekarz, prawnik, inżynier, aktor etc., których to uprawnień ówczesne władze mogły pozbawić osobę dla nich "niewygodną", lecz była pracownikiem administracyjnym, którą to funkcję mogła podjąć również w innym dowolnym miejscu. Stąd też Sąd nie dostrzega żadnej degradacji zawodowej skarżącej. To samo odnosi się także do prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Skarżąca ani nie otrzymała zakazu wykonywania ww działalności ani nie została pozbawiona uprawień potrzebnych do jej prowadzenia. Sama zrezygnowała z dalszego jej prowadzenia (k.113 akt. adm.). Jak sama podniosła, to sytuacja rodzinna w jakiej znalazła się strona po dniu 13 grudnia 1981 r., związana z trudną sytuacją zdrowotną jej męża, spowodowała brak możliwości dalszego prowadzenia ww działalności. A także szczególna reglamentacja środków czystości, która jednak, co oczywiste, obejmowała całe społeczeństwo. Powyższe okoliczności nie mogą zatem przemawiać za spełnieniem przesłanek potwierdzających uzyskanie przez skarżącą przedmiotowego statusu. Podobnie Sąd stwierdza, iż w kontrolowanej sprawie, nie miały miejsce także pozostałe zdarzenia przewidziane ww przepisem art. 3 cyt. ustawy, a które wskazywałyby na zasadność przedmiotowego wniosku. Sąd oczywiście nie kwestionuje traumatycznych zdarzeń, przeżyć strony, w wyniku podjętych przez organy bezpieczeństwa państwa działań, jednak sam fakt ich wystąpienia nie jest wystarczający do uzyskania statusu osoby represjonowanej. Powołany przepis zawęża okoliczności, które mogą być podstawą ubiegania się przedmiotowego statusu. Reasumując, analiza powołanej regulacji prawnej prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała ustawą przewidzianych przesłanek, których przedstawienie niewątpliwie ciąży na wnioskodawcy - obowiązek przedłożenia stosownych dowodów potwierdzających spełnienie warunków dla uzyskania wnioskowanego statusu. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania w tym zakresie z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Oczywiście zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie przy tym do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie, art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle zaś art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu jednak, poza przedstawionymi dokumentami, skarżąca nic ponad nie do akt sprawy nie przedłożyła, a także nie zgłosiła w postępowaniu administracyjnym dowodów z przesłuchania świadków, który to dowód mógłby powyższe, przedstawione we wniosku okoliczności, potwierdzić. Jednocześnie Sąd stwierdza, iż Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w żaden sposób nie uchybił w prowadzeniu postępowania dowodowego, tym samym nie naruszył przepisów zarówno postępowania administracyjnego jak i przepisów prawa materialnego — ww ustawy. Mając zatem powyższe na uwadze, w oparciu o przepis art. 151 ppsa, orzeczono jak w sentencji wyroku.