IV SA/Wa 1173/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2012 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę W piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. S.M. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1974 r. nr [...], którą to decyzją Minister Rolnictwa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1973 r. nr [...] oraz uchylił powołaną wyżej decyzję i przywrócił moc prawną decyzji Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia we W. z dnia [...] maja 1973 r. nr [...] wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w ww. sprawie. W piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. (uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r.) S.M. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenia sprawy, podnosząc w szczególności, że decyzja Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia we W. z dnia [...] maja 1973 r. nr [...] była wydana niezgodnie z prawem, na mocy której wnioskodawca pozbawiony został swojej własności. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 oraz art. 61 a k.p.a. po rozpatrzeniu wniosku S.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2012 r. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu Minister wskazł, iż od dnia 1 stycznia 1992 r., tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 107, poz. 464 ze zm.) na podstawie art. 63 ust 2 tej ustawy do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz.U. nr 27, poz. 250 z późn. zm. ) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Regulacja ta oznacza, iż od dnia wejścia w życie tego przepisu nie ma prawnej możliwości wzruszenia aktów własności ziemi wydawanych na podstawie wspomnianej ustawy z 26 października 1971 r., które jako decyzje administracyjne uzyskały przymiot ostateczności. Przy czym brak możliwości kontroli dotyczy również decyzji, stwierdzającej nieważność aktu własności ziemi wydanego na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. Niespornym jest, że w przedmiotowej sprawie Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] kwietnia 1974 r. orzekał w sprawie decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. Mając na uwadze dyspozycję art. 63 ust 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości kontroli przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ww. decyzji oraz nie może być stosowany administracyjny tryb dochodzenia roszczeń do nieruchomości. Minister wskazał, iż zgodnie z art. 61 a 1 k.p.a., gdy postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanką wydania orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest między innymi istnienie przeszkód prawnych ustanowionych w ustawach odrębnych. Jedną z takich przeszkód jest właśnie unormowanie art. 63 § 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. S.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art, 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012.r poz. 270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymujące w mocy własne postanowienie, którym odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1974 r. nr [...]. Jak wynika z akt sprawy na mocy aktu własności ziemi z dnia [...] lutego 1973 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 1,5 i 12 ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250) stwierdzono nabycie przez C.S. własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami położonej we wsi S. Odwołanie od powyższego aktu własności ziemi wniósł S.M. Po rozpoznaniu odwołania Wojewódzka Komisja do Spraw Uwłaszczenia we W. decyzją z dnia [...] maja 1973 r. orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonego aktu własności ziemi. Decyzją z dnia [...] grudnia 1973r. Minister Rolnictwa uchylił decyzję Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia we W. z dnia [...] maja 1973 r. oraz akt własności ziemi z dnia [...] lutego 1973r. nr [...] poświadczający nabycie przez C.S. własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami położonej we wsi S. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z materiału dowodowego, w tym z postanowienia spadkowego po J.M. i A.F. wynika, iż sporna nieruchomość przypada S.M. Kolejną decyzją wydaną w sprawie z dnia [...] kwietnia 1974r. nr [...] której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, Minister Rolnictwa działając na podstawie art. 127 § 1 pkt 5 k.p.a. po rozpoznaniu skargi S.C. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1973 r. uchylającą decyzję Wojewódzkiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia we W. z dnia [...] maja 1973 r. oraz akt własności ziemi z dnia [...] lutego 1973r. nr [...] poświadczający nabycie przez C.S. własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami położonej we wsi S. W ocenie Sądu Minister nie naruszył prawa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1974r. Na wstępie podkreślić, należy, iż ustawa z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała na celu uporządkowanie własności gospodarstw rolnych przez zalegalizowanie nieformalnego obrotu nieruchomościami i uwzględnienie stosownego okresu posiadania nieruchomości. Okazało się jednak, że z różnych przyczyn, często trudnych do akceptowania, wydane już akty własności ziemi były podważane przez zainteresowane strony. W tej sytuacji po 20 latach zdecydowano się na zakończenie porządkowania spraw własnościowych przez wprowadzenie w art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) - zakazu wzruszania ostatecznych decyzji uwłaszczeniowych po to, aby zapewnić tak ważną w gospodarowaniu nieruchomościami stabilność ich własności. Od dnia 1 stycznia 1992 r. organy administracji publicznej nie mogą zajmować się oceną legalności ostatecznych decyzji uwłaszczeniowych, natomiast toczące się w tym dniu lub wszczęte później postępowanie dotyczące wzruszenia takich decyzji w jednym ze znanych k.p.a. trybów nadzwyczajnych, musi być umorzone. Również i sąd administracyjny jest związany regulacją zamieszczoną w art. 63 ustawy z 19 października 1991 r. Dlatego też obecne stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 24 kwietnia 1974r. jest prawidłowe. Jak trafnie wskazały to w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć organy obu instancji, w związku z brzmieniem art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, organy administracji państwowej nie są uprawnione do stwierdzania nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych - aktów własności ziemi - wydawanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z 1971 r. Obecnie właściwymi do orzekania w sprawach spornych związanych z ewentualnie wadliwie wydanymi decyzjami - aktami własności ziemi - są wyłącznie sądy powszechne. Decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący orzekała w przedmiocie wydanego w sprawie aktu własności ziemi, który na mocy tej decyzji poprzez uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1973 r. ponownie wprowadzony został do obrotu prawnego. W tej sytuacji orzekanie w tym przedmiocie przez organy administracji było niedopuszczalne. Powyższe stanowisko jest zgodne z ugruntowanym juz orzecznictwem sądów administracyjnych ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.06.03 II SA 515/98 LEX nr 41764; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.09.11 II SA 627/98 LEX nr 41779; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1998.09.15 II SA 708/98 LEX nr 41781). W tym miejscu należy również odwołać się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 22 lutego 2000r. SK 13/99 OTK 2000/1/5 w którym Trybunał stwierdził, iż przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie narusza wynikających z art. 2 i art. 64 Konstytucji RP zasad ochrony prawnej własności oraz demokratycznego państwa prawnego. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, iż przepisy umożliwiające podważanie decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstw rolnych w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia do końca 1991 r. wprowadzają wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możności skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny podnosi w cyt. wyroku, iż przyjęcie zaskarżonego rozwiązania prawnego uzasadniało dążenie ustawodawcy do zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych nabytych na drodze określonej ustawą z 26 października 1971 r. i pewności obrotu prawnego tymi nieruchomościami (podobnie wyrok TK z dniał 5 maja 2000r. OTK 2000/4/110). Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.