IV SA/Wa 1175/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2005 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...]marca 2000 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżona decyzję i poprzedzającą ją decyzje Ministra Finansów z dnia [...]lutego 2000 r., nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Minister Finansów decyzją z dnia [...]lutego 2000 r., wydaną na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], należącej do F. G. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr [...], na podstawie wniosku zarejestrowanego w tej Komisji pod nr [...]– na mocy Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r.- przyznała L. G. – spadkobiercy F. G. odszkodowanie. Odszkodowanie to zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z ograniczeniem prawa użytkowania i korzystania z prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w K., wynikającym z objęcia tej nieruchomości przepisami ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 10, poz. 59). W toku postępowania administracyjnego ustalono, że L. G., w dniu 7 stycznia 1966 r., złożył przed Komisją Amerykańską do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych "zrzeczenie" następującej treści "... niniejszym przekazuję, zrzekam się i przenoszę na Rząd Polski całe moje prawo, tytuł własności i udział w tych pozycjach mienia, na których opiera się orzeczenie zgodnie z treścią §7b lub 7c (...) Protokołu (...)." Wymieniony Protokół, podpisany dnia 29 listopada 1960 r. stanowił załącznik do Układu podpisanego dnia 16 lipca 1960 r. i dotyczył realizacji postanowień art. Vc Układu. Wobec faktu, że księdze wieczystej urządzonej dla nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. prawo własności wpisano na rzecz F. G., zaś L.G. jest jego spadkobiercą, na podstawie art. IV Układu oraz art. 1, art. 2 i art. 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, położonej w K. przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...], o powierzchni [...]ha. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła B. G. – spadkobierczyni L. G., zarzucając, że odszkodowanie przysługiwało za pozbawienie możliwości dysponowania nieruchomością i decydowania o jej przeznaczeniu a nie za pozbawienie własności, czego przepisy ustawy Prawo lokalowe w ogóle nie przewidywały. Nadto podniosła, że jej mąż L. G. nie otrzymał odszkodowania. Minister Finansów decyzją z dnia [...] marca 2000 r., wydaną na podstawie art. 127§3 k.p.a. w związku z art. 138§1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2000 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe istotnie nie zmieniła stosunków własnościowych, a wprowadziła jedynie ograniczenia w zakresie swobody zawierania umów najmu lokali oraz ustalania wysokości czynszu, co mogło oznaczać utratę używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia w rozumieniu art. II lit. b Układu z dnia 16 lipca 1960 r. Komisja uznała, że nastąpił przypadek utraty a nie ograniczenia użytkowania nieruchomości i traktując tę utratę jako ostateczną i całkowitą przyznała z tego tytułu odszkodowanie równoważne wartości udziału wnioskodawcy w przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Ministra Finansów w sprawie doszło do przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa albowiem w świetle postanowień Układu rozstrzygające znaczenie ma to, że L. G. powołując się na Układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych i takie odszkodowanie otrzymał. Kolejnym argumentem przemawiającym za przejściem nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa jest, zdaniem organu orzekającego, zrzeczenie się i przeniesienie na Rząd Polski "całego prawa, tytułu własności i udziału w takich pozycjach mienia, na których opiera się orzeczenie". Z oświadczenie tego w sposób jednoznaczny wynika, że L. G. występując o przyznanie odszkodowania oraz przyjmując przyznane odszkodowanie uznał, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez Państwo Polskie. Skargę na powyższą decyzję wniosła B. G. zarzucając naruszenie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych oraz art. 6, 7, 8, 77 i 28 k.p.a. Zdaniem skarżącej w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, ponieważ nie wykonano wszystkich postanowień Układu z dnia 16 lipca 1960 r., w szczególności L. G. nie otrzymał należnego odszkodowania. Ponadto zakwestionowała stanowisko Ministra Finansów, iż przyznanie odszkodowania było związane z utratą własności nieruchomości, gdyż Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych przyznała je w związku z ograniczeniem prawa używania i korzystania z prawa własności nieruchomości przy ul. [...] w K. Skarżąca podniosła, że organ orzekający w sprawie nie ustalił kręgu spadkobierców F. G. i L. G. Wyjaśniła, że poza nią L. G. pozostawił także dwoje dzieci, lecz osoby te nie były stronami postępowania administracyjnego. Wskazując na powyższe B. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2000 r. Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu nie ustalenia wszystkich stron postępowania administracyjnego Minister Finansów poddał pod rozwagę, czy spadkobiercy osoby, która zrzekła się praw do nieruchomości są stronami postępowania, skoro ten składnik majątkowy nie wszedł do masy spadkowej. Ponadto zauważył, że w toku postępowania administracyjnego ani skarżąca ani jej pełnomocnik nie sygnalizowały istnienia innych spadkobierców po L. G. Minister Finansów mógłby rozważyć możliwość wznowienia postępowania administracyjnego, lecz strony pominięte w postępowaniu nie złożyły stosownego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W związku z tym stwierdzić należy, że w postępowaniu prowadzonym w trybie określonym w ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) stroną postępowania, jest niewątpliwie ujawniony w księdze wieczystej właściciel lub jego spadkobiercy. Celem tego postępowania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały przesłanki wydania deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Mając na uwadze, że oświadczenia złożone w myśl postanowień umowy międzynarodowej, o przeniesieniu na rzecz Rządu Polskiego tytułu własności, nie powodowała skutków na gruncie prawa polskiego dotychczasowy właściciel lub jego następcy prawni mają przymiot strony w tym postępowaniu, gdyż dotyczy ono ich interesu prawnego. Ochrona interesu prawnego tych osób wymaga, by brały one udział w tym postępowaniu jako strony. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że po zgłoszeniu się skarżącej jako spadkobierczyni L.G. Minister Finansów nie podjął żadnych środków zmierzających do wyjaśnienia, czy jest ona jedynym następcą prawnym L. G. Podkreślić należy, że także B. G. nie ujawniła, że jej mąż pozostawił także innych spadkobierców. Nie ulega jednak wątpliwości, że na organie orzekającym w sprawie, ciąży wynikający z art. 61§4 k.p.a. obowiązek, ustalenia wszystkich stron postępowania i nie zawiadomienia ich o jego wszczęciu. Należy także zauważyć, że Minister Finansów z naruszeniem, określonej w art. 10 k.p.a., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, nie zapewnił tym stronom udziału w każdym stadium postępowania. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w wypadku, gdy strona bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu, zachodzi podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145§1 pkt 4 k.p.a. Stwierdzenie przez Sąd naruszenia prawa, w tym wypadku art. 28, art. 10 i art. 61§4 k.p.a., dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), bez względu na to, czy naruszenie prawa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy obowiązkiem organu orzekającego będzie ustalenie wszystkich osób mających w postępowaniu przymiot strony i zapewnienie im czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi należy stwierdzić, że są one niezasadne. W myśl postanowień Układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej podpisanego w dniu 16 lipca 1960 r., rozstrzygające znaczenie przy wydawaniu decyzji, o których mowa w art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych, powołując się na Układ wystąpił o odszkodowanie do Rządu Stanów Zjednoczonych o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie zostało mu przyznane w związku z przejęciem jego mienia przez Państwo Polskie. W sprawie niniejszej L. G. – następca prawny F. G., powołując się na Układ wystąpił do właściwego organu o odszkodowanie za przejętą przez Państwo Polskie nieruchomość położoną w K. przy ul. [...] i zostało ono mu przyznane. Strona skarżąca utrzymuje, iż odszkodowanie nie miało związku z odjęciem prawa własności, lecz z ograniczeniem w korzystaniu z niej na skutek zastosowania przepisów ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 10, poz. 59). Stanowiska skarżącej nie można zaakceptować, albowiem z oświadczenia L. G. , w którym zrzeka się on i przenosi na Rząd Polski całe swoje prawo tytuł własności i udział w wymienionym mieniu jednoznacznie wynika, że nie chodziło o ograniczenie w korzystaniu z mienia, lecz o przeniesienie własności na rzecz Państwa Polskiego w zamian za przyznane odszkodowanie. Dodać przy tym należy, że nieratyfikowany i niepublikowany Układ z dnia 14 lipca 1960 r. nie mógł stanowić podstawy prawnej przeniesienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz skarbu Państwa. Także oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń nie przeniosło prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. W związku z tym uregulowanie kwestii dotyczących własności nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie na mocy umów międzynarodowych wypłaciło odszkodowanie nastąpiło w powołanej ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r. Przewidziano w niej, w art. 2, wydanie przez Ministra Finansów decyzji "stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw". Należy zaznaczyć, że okoliczność, iż L. G. nie wypłacono pełnej kwoty przyznanego odszkodowania nie podważa legalności decyzji Ministra Finansów. Podkreślenia wymaga, że Polska wypłaciła Stanom Zjednoczonym ustaloną w Układzie kwotę 40 mln USD na pokrycie odszkodowań dla obywateli Stanów Zjednoczonych oraz to, że w związku z przyznaniem przez Komisję Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych odszkodowań w wysokości przekraczającej globalną kwotę przeznaczoną na odszkodowania osoby uprawnione otrzymały jedynie ich część. Z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji decydujące znaczenie ma bowiem to, za co i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane L. G. oraz zrzeczenie się przez niego w związku z tym wszelkich roszczeń z tytułu przejętego mienia, a nie to w jakim stopniu decyzja o przyznaniu odszkodowania została wykonana przez Stany Zjednoczone. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku.