IV SA/Wa 1198/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi R. O. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania. 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego R. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej "Wojewoda"), wydanym po rozpatrzeniu zażalenia R. O. (dalej "skarżącego") od postanowienia Prezydenta W. (dalej "Prezydenta") z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], orzekającym o zawieszeniu postępowania w sprawie wymeldowania M. O. (dalej "uczestniczki") z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. (dalej "wymeldowania ze spornego lokalu"), utrzymał postanowienie Prezydenta w mocy. Zaskarżone postanowienie Wojewody z dnia [...] czerwca 2011 r. zapadło w następującym stanie faktycznym: Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Prezydent zawiesił na podstawie art. 97§1 pkt 4 k.p.a. postępowanie w sprawie wymeldowania uczestniczki ze spornego lokalu. Uzasadniając własne rozstrzygnięcie Prezydent wskazał, że zagadnieniem wstępnym, od rozstrzygnięcia którego uzależnione jest orzeczenie w przedmiocie wymeldowania uczestniczki jest rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego dla W. w przedmiocie aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu w sprawie znęcania się fizycznego i psychicznego nad uczestniczką, tj. o czyn z art. 207§1 k.k. Skarżący wniósł do Wojewody, za pośrednictwem Prezydenta, zażalenie na postanowienie pierwszoinstancyjne. Rozpatrzywszy wniesione zażalenie, Wojewoda nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, utrzymując postanowienie Prezydenta w mocy. W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje: Skarżący wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie uczestniczki ze spornego lokalu, uzasadniając powyższe tym, że uczestniczka opuściła lokal w dniu [...] września 2010 r. Dnia [...] grudnia 2010 roku uczestniczka przedłożyła organowi I instancji kopię zawiadomienia o wszczęciu dochodzenia o przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. Sygn. akt IV SA/Wa 1198/11 Następnie dnia [...] marca 2011 roku uczestniczka dołączyła do akt sprawy kopię zawiadomienia Prokuratury Rejonowej W. o przesłaniu do Sądu Rejonowego dla W. aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu. Skoro więc wymieniona skorzystała ze środka prawnego zmierzającego do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, a spowodowane jej staraniami postępowanie sądowe nie zostało jeszcze zakończone, organ I instancji słusznie zawiesił na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. postępowanie w omawianej sprawie. Zgodnie z powołanym przepisem organ prowadzący postępowanie zobligowany jest wstrzymać się z rozstrzygnięciem własnym i zawiesić postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się natomiast sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Skierowanie do Sądu Rejonowego dla W. aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu stanowi zagadnienie wstępne w sprawie o wymeldowanie i w konsekwencji wiąże organ administracyjny. Wynik postępowania karnego o popełnienie przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., będzie miał bowiem wpływ na ocenę spełnienia bądź nie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez uczestniczkę, a poprzez to na merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego jeśli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - do czasu zakończenia postępowania sądowego lub przygotowawczego (wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 roku sygn. akt V SA 108/00, wyrok NSA z 7 czerwca 1991 roku, sygn. akt SA/Wr 302/91). Skarżący wniósł do Sądu skargę na postanowienie Wojewody, zarzucając orzeczeniu w szczególności: Naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające Sygn. akt IV SA/Wa 1198/11 na zawieszeniu postępowania w przedmiocie wymeldowania uczestniczki ze spornego lokalu, Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zmianami), z którego jednoznacznie wynika obowiązek wymeldowania osoby z pobytu stałego, gdy opuściła ona miejsce pobytu stałego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd rozpoznał skargę na postanowienie Wojewody [...] na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia kończące postępowanie administracyjne (art.3§2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270-zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżone postanowienie Wojewody oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta wydano z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z racji wystąpienia powyższego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego postanowienia organów obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. Niezasadnie przyjęły organy obu instancji, że w postępowaniu o wymeldowanie uczestniczki ze spornego lokalu wystąpiła kwestia wstępna, stanowiąca przesłankę do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sygn. akt IV SA/Wa 1198/11 Wbrew ocenie organów nie było zatem podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Niezasadne jest twierdzenie, że rozpoznanie przez organ administracji sprawy o wymeldowanie można uzależnić od uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sprawy karnej o znęcanie się nad osobą, przeciwko której postępowanie o wymeldowanie zostało wszczęte. Rozstrzygnięcie sądu powszechnego miałoby w tej sytuacji służyć organowi administracyjnemu jako podstawa do oceny, czy opuszczenie lokalu przez osobę wymeldowywaną miało charakter niedobrowolny, tj. wywołany nielegalnym działaniem innej osoby. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w sprawie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. W przepisie tym chodzi o kwestie, których rozstrzygnięcie nie mieści się w kompetencji organu prowadzącego postępowanie administracyjne w danej sprawie. W nauce i judykaturze przyjmuje się, że zagadnienie wstępne to przede wszystkim zagadnienie materialnoprawne, którego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne (B. Gralczyk "O niektórych zagadnieniach prejudycjalności w orzecznictwie administracyjnym" Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego, Nauki Humanistyczno - Społeczne, seria I, 1965, nr 38, s. 91-92). W literaturze prawa administracyjnego podkreśla się, że zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, gdyż należy to wyłącznie do obowiązków organu prowadzącego postępowanie administracyjne w danej sprawie (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz"., Wyd. II, Zakamycze 2005, s. 573). Zasadnym jest w tej sytuacji zwrócenie uwagi na charakter przesłanek wydania decyzji o wymeldowaniu wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W myśl tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sygn. akt IV SA/Wa 1198/11 W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest więc ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są zatem wyłącznie okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Ewidencja ludności słu2:y bowiem -jedynie rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Poczynienie ustaleń faktycznych, niezbędnych do oceny, czy dana osoba opuściła lokal w rozumieniu art.15 ust. 2 ustawy (z uwzględnieniem wskazanych wyżej wytycznych sformułowanych w orzecznictwie), w którym jest zameldowana, czy też go nie opuściła, pozostaje zatem wyłącznie w gestii organów administracji. W tym celu organy zobowiązane są przeprowadzić niezbędne postępowanie dowodowe, regulowane w szczególności przepisami art. 75 - 88a k.p.a. Zebrany przez organ materiał dowodowy podlega ocenia zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 80 k.p.a. W tej sytuacji rozstrzygnięcie przez sąd karny sprawy o znęcanie się przez skarżącego nad uczestniczką nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej o wymeldowanie uczestniczki ze spornego lokalu. Organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymeldowania uczestniczki ze spornego lokalu winny zatem dokonać samodzielnej oceny, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy uczestniczka opuściła lokal niedobrowolnie, czy też nie, bez konieczności oczekiwania na wynik postępowania karnego. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Prezydent rozpozna sprawę z uwzględnieniem wytycznych wskazanych powyżej. Zaznaczyć należy, że o ile przed wydaniem przez Prezydenta ponownego orzeczenia w niniejszej sprawie, sprawa karna przeciwko skarżącemu zostanie Sygn. akt IV SA/Wa 1198/11 rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem, to w oczywisty sposób wyrok ten będzie mógł stanowić w świetle art. 75 § 1 k.p.a. dowód w postępowaniu o wymeldowanie uczestniczki. Jednakże w konsekwencji wcześniejszych wywodów stwierdzi należy, że nie jest to dowód niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie, z czego wynika, że w braku prawomocnego zakończenia sprawy karnej przed wydaniem przez Prezydenta ponownego orzeczenia w sprawie, organ ten zobowiązany będzie dokonać oceny stanu faktycznego sprawy w oparciu o samodzielnie zebrany materiał dowodowy. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 ust.1 lit. c i art. 200 p.p.s.a.