IV SA/Wa 1198/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 26 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. z siedzibą w K. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. G. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, opisane w sentencji niniejszego postanowienia. W toku postępowania w tej sprawie Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku, statutu Towarzystwa oraz nadesłanych na wezwanie wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 19 września 2014r., uchwały określającej wysokość składek członkowskich, listy członków Towarzystwa, a także dodatkowego oświadczenia z 17 września 2014r. wynika, że strona skarżąca jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym, które posiada osobowość prawną. Jej celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Aktualnie Towarzystwo liczy 29 członków. Maksymalna składka członkowska wynosi 5 zł. miesięcznie (lub 50 zł. rocznie) Realne dochody Towarzystwa z tytułu składek powinny wynieść ok. 1.300 zł. rocznie. Saldo rachunku bankowego skarżącego na koniec okresu ujętego w nadesłanym wyciągu wyniosło 1,81 zł. Stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi (referendarzowi) prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Referendarz podkreśla, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Trzeba jednocześnie podnieść, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy mieć na uwadze, że Towarzystwo w statucie wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Cele te są realizowane m. in. przez "występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 8 pkt 8 statutu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W § 25 pkt 2 określono, że źródłami powstania majątku Towarzystwa są składki członkowskie, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały, lokaty. Jak wynika z informacji nadesłanych przez skarżącego składki członkowskie wynoszą miesięcznie: 5 zł (w przypadku osób pracujących), 3 zł (studenci, uczniowie), 1,50 zł (emeryci, renciści, osoby bezrobotne, a także inne osoby pozostające w trudnej sytuacji życiowej). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Towarzystwo uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Towarzystwo pobiera niskie składki członkowskie nie można wywodzić, że należy uwzględnić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. W tej sytuacji uznano, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.