IV SA/Wa 1200/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Teresa Zyglewska Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o wyłączenie sędziów A. G., K. N. i A. S. w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] kwietnia 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: - oddalić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 grudnia 2010 r. oddalił skargę R. M. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] kwietnia 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok ogłoszono po zamknięciu rozprawy, na której rozpoznano skargę i naradzie sędziów składu orzekającego. Po ogłoszeniu wyroku skarżący wniósł "o wyłączenie całego Sądu" (zob. protokół posiedzenia Sądu w dniu 29 grudnia 2010 r. - k. 124-125 akt sprawy). Wskazał, że Sąd działa w porozumieniu z Panią Prokurator W., która zmierzać ma do zapobieżenia zaskarżenia orzeczeń wydawanych w stosunku do skarżącego. R. M. podniósł, że chce złożyć zawiadomienie do Prokuratora Generalnego o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa i nagłośnić sprawę w mediach. Zażądał uchylenia wyroku ustnie w niezwłocznym trybie. Stwierdził, że wyrok wydano w wyniku przestępstwa i polecenia osoby kierującej przestępczością zorganizowaną. W piśmie z dnia 3 stycznia 2011 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku złożonego w dniu 29 grudnia 2010 r. skarżący sprecyzował, że żąda wyłączenia składu sędziowskiego od dalszego zajmowania stanowiska w przedmiotowej sprawie oraz uchylenia w całości ustnego orzeczenia. Oświadczył, że "zdemaskowana" została stronniczość Sądu na rzecz Prokurator I. W. W dalszej części wskazanego pisma skarżący wywiódł, że w dniu 29 grudnia 2010 r. w oparciu o nowe istotne okoliczności wyrażone w jego piśmie z dnia 20 grudnia 2010 r. doniósł Sądowi o wydaniu kwestionowanych przez siebie decyzji w wyniku popełnienia przestępstw. Następnie R. M. przedstawił szereg okoliczności, mających świadczyć o niezgodności z prawem czynności podejmowanych w jego sprawie przez organy administracji i wskazanego prokuratora. Wskazał, że domagał się od Sądu wnikliwego rozpoznania sprawy pod kątem okoliczności przedstawianych w toku postępowania, mających jego zdaniem potwierdzać kryminalny charakter działań organów administracji i prokuratora. Jak ocenił skarżący, Sąd uznał podniesione przez niego okoliczności za istotne i zarządził przerwę w celu podjęcia decyzji, "(...) czy meritum sprawy rozpoznawać w dniu 29.12.2010 r. czy też w innym terminie [...]. Po przerwie Sąd w podstępny sposób dokonał obejścia naruszonego prawa materialnego oraz karnego (...) i wbrew obietnicy, (...), w oparciu o dowolność, bez rozpoznawania sprawy, ustnie zaczął orzekać sprawę, czym zdemaskował swoją stronniczość na rzecz P. I. W. Prokurator j.w. [...]". R. M. stwierdził, że zasadnie złożył wniosek o wyłączenie składu sędziowskiego od dalszego orzekania i zajmowania stanowiska w jego sprawie oraz o uchylenie w całości ustnego orzeczenia bez uzasadnienia. Jego zdaniem zachodzi nieważności postępowania w dniu 29 grudnia 2010 r. "[...] Od samego początku postępowania Sąd wiedział, że jest stronniczy i szukał stosownej okazji żeby wydać upatrzone orzeczenie [...]". Skarżący miał być natomiast w gorszej sytuacji, "(...), ponieważ przez Sąd zastosowany podstęp (...) musiał rozpoznać i odpowiednio zareagować [...]". W ocenie skarżącego, nie jest za późno na wniosek o wyłączenie składu sędziowskiego z dalszego zajmowania stanowiska, ponieważ postępowanie nie jest zakończone prawidłowo. Jego zdaniem, Sąd ma obowiązek uchylić w całości wydane orzeczenie i wyłączyć się z dalszego prowadzenia jego sprawy. To skarżący znać ma "(...) prawidłowe znaczenie materiału dowodowego i przepisy postępowania, które zostały naruszone (...)" na jego szkodę. Jego zdaniem, nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu w dniu 29 grudnia 2010 r. Sąd był stronniczy na rzecz P. I. W. i opierał się o fałszywe dokumenty. Ponieważ wnioskującego pozbawiono swobody wypowiedzi, nie mógł on "(...) odeprzeć fałszywych dowodów, z których korzystał Sąd [...]". Skarżący wniósł o "[...] Niezwłoczne zaterminowanie rozprawy przez nowy skład sędziowski na okoliczność wznowienia postępowania w sprawie [...] [...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 2 i § 3 ppsa). Stosownie natomiast do treści art. 19 ppsa, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa). Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana (art. 20 § 2 ppsa). Instytucja wyłączenia sędziego ma gwarantować realizację konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowiącej prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W art. 18 pspa zawarty został wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Art. 19 ppsa wskazuje natomiast tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zarówno w przypadku bezwzględnych, jak i względnych przyczyn wyłączenia sędziego zasadniczym celem przyjętych regulacji jest zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Instytucja wyłączenia sędziego służy zatem realizacji powołanej wyżej zasady konstytucyjnej w zakresie sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Na gruncie postępowania przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi ma więc gwarantować, że kontrola legalności zaskarżanych do tych sądów aktów organów administracji będzie dokonywana z poszanowaniem zasady konstytucyjnej - przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Cel instytucji wyłączenia sędziego przemawia za tym, że wniosek w tym przedmiocie, co do zasady, powinien być zgłoszony przed przystąpieniem do rozprawy lub innego posiedzenia merytorycznego w sprawie. Po przystąpieniu do rozprawy wniosek może być złożony jedynie w przypadku późniejszego powstania przyczyny wyłączenia lub też późniejszego powzięcia wiadomości o istniejącej już uprzednio przyczynie wyłączenia sędziego, o czym stanowi art. 20 § 2 ustawy ppsa. Przyjmuje się, że wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony do momentu zamknięcia rozprawy i ogłoszenia orzeczenia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 sygn. akt I OSK 1133/10. Niepublikowane.). Okoliczności ustalone na podstawie akt niniejszej sprawy, a w szczególności na podstawie treści protokołu posiedzenia z dnia 29 grudnia 2010 r. i pisma skarżącego z dnia 3 stycznia 2011 r. wskazują, że R. M. złożył przedmiotowy wniosek po zamknięciu rozprawy i ogłoszeniu w dniu 29 grudnia 2010 r. wyroku oddalającego jego skargę. Twierdzenia skarżącego, zarówno wypowiedziane bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku, jak i zawarte w piśmie z dnia 29 grudnia 3 stycznia 2011 r., których fragmenty zacytowano w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, w oczywisty sposób wskazują, że przedmiotowy wniosek o wyłączenie Sędziów składu orzekającego na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku z dnia 29 grudnia 2010 r. jest reakcją na negatywne dla strony zakończenie sprawy wszczętej jej skargą. Żądanie skarżącego jest wyrazem niezadowolenia z wydanego i ogłoszonego orzeczenia i efektem subiektywnego przekonania wnioskującego o powodach oddalenia skargi. Wniosek ten jest w istocie niedopuszczalną formą kwestionowania wyroku Sądu, który w myśl art. 144 ppsa jest nim związany od chwili ogłoszenia, co miało miejsce po zamknięciu rozprawy w dniu 29 grudnia 2010 r. Zasadniczo mylne jest więc twierdzenie R. M., jakoby jego wniosek o wyłączenie składu sędziowskiego nie był złożony zbyt późno, ponieważ postępowanie nie zostało zakończone prawidłowo, a Sąd ma obowiązek uchylić w całości wydane "ustnie" orzeczenie i wyłączyć się od dalszego prowadzenia jego sprawy. Wniosek o wyłączenie sędziów składu orzekającego Sądu, który wydał wyrok oddalający skargę, złożony po zamknięciu rozprawy i ogłoszeniu tego wyroku, zmierzający w istocie do podważenia niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nie spełnia wymogów określonych w art. 20 § 1 i § 2 ppsa. W sytuacji, kiedy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał już kontroli zaskarżonej doń decyzji administracyjnej, brak jest podstaw do żądania wyłączenia Sędziego, który wydał wyrok będący zwieńczeniem tej kontroli. Dokonanie na skutek takiego żądania oceny, czy zachodzą bezwzględne, bądź względne przesłanki wyłączenia w sprawie, jest niedopuszczalne. Oceny tej mógłby dokonać Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skutecznie wniesiony środek odwoławczy od wyroku Sądu pierwszej instancji. Warunkiem koniecznym wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jednak uprzednie złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie stronie odpisu tego wyroku z uzasadnieniem. Od dnia doręczenia wyroku z uzasadnieniem zaczyna bowiem biec trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 1 ppsa). Jak wynika z treści pisma z dnia 3 stycznia 2011 r. skarżący - pouczony o prawie złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę - świadomie odstąpił od żądania sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 29 grudnia 2010 r., wnosząc o jego uchylenie bez uzasadnienia. Wskutek nieżłożenia w przewidzianym ustawą terminie wniosku o uzasadnienie tego wyroku, stał się on prawomocny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 19 w zw. z art. 20 § 1 i § 2 oraz art. 22 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek należało oddalić.