IV SA/Wa 1229/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Miron, Asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności odpisów aktów stanu cywilnego - skargę oddala - W dniu 2 stycznia 2007 roku M. B. wystąpił do Wojewody L. z wnioskiem o unieważnienie odpisu skróconego aktu urodzenia M. B. oraz odpisu skróconego aktu zgonu J.B. wydanych dnia (...) kwietnia 1986r. przez Urząd Stanu Cywilnego w S.. W dniu (...) stycznia 2007 roku Wojewoda L. wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności odpisów skróconych: aktu urodzenia M. B. oraz aktu zgonu J. B. wydanych dnia (...) kwietnia 1986 roku przez Urząd Stanu Cywilnego w S.. W uzasadnieniu decyzji W. stwierdził, iż w/w odpisy stanowią odzwierciedlenie aktów źródłowych oraz spełniają wszystkie wymogi ówcześnie obowiązującego dekretu z dnia 3 czerwca 1955 roku Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 1955 r., nr 25, poz.151 ze zm). Opatrzone są pieczęcią urzędową z wizerunkiem orła, nazwą urzędu stanu cywilnego, zawierają skasowane znaki opłaty sądowej oraz imienną pieczątkę Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z podpisem pracownika ewidencji ludności, którego zakres czynności obejmował między innymi zastępowanie Kierownika Stanu Cywilnego w zakresie zdarzeń stanu cywilnego. W/w odpisy zostały złożone w toku postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej J. B.. Na ich podstawie Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 30 maja 1986 roku stwierdził nabycie spadku po zmarłej J. B.. Następnie w dniu 11 września 1997 roku ten sam sąd w trybie art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego, dokonał ponownego ustalenia kręgu ustawowych spadkobierców po zmarłej J. B.. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, iż postanowienie z dnia 30 maja 1986 roku wydane przez Sąd Rejonowy w J. o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej J. B. utraciło moc prawną, a zatem dokumenty znajdujące się w aktach sprawy straciły moc dowodową i unieważnienie ich stało się bezprzedmiotowe. Odwołanie od decyzji Wojewody L. z dnia (...) stycznia 2007 roku złożył M. B. i wniósł o jej uchylenie. Podniósł, iż wydana przez organ I instancji decyzja narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz stoi w sprzeczności z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. M. B. zarzucił organowi I instancji naruszenie zasady wynikającej z art. 10 Kpa, poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, poprzez nie zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu z akt sądowych o sygn.akt I Ns 388/97 oraz powołanie się w uzasadnieniu decyzji na okoliczności, których strona nie poruszała i co do których nie miała możliwości wypowiedzenia się. Stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie istnieją podstawy prawne i faktyczne do jej merytorycznego rozpatrzenia tj. unieważnienia dokumentów, które zostały wydane przez osobę nieuprawnioną. Na marginesie podniósł, iż organ niesłusznie stwierdził w uzasadnieniu, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało wszczęte przez S. B.. W uzupełnieniu odwołania M. B. wskazał na rozbieżności w wydanych odpisach skróconych aktów zgonu w nazwiskach matki jego matki. W dokumencie wydanym w 1986 roku widnieje nazwisko "W. ", natomiast w wydanym w 1997 roku nazwisko "S. ". Nie zgodził się także ze stwierdzeniem organu I instancji, który twierdzi, iż w aktach sądowych I Ns 388/97 znajdują się nowe odpisy skróconych aktów stanu cywilnego. W wyniku rozpatrzenia odwołania M. B. od decyzji Wojewody L. z dnia (...) stycznia 2007r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia (...) kwietnia 2007r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż rozstrzygnięcie podjęte przez Wojewodę L. było właściwe, błędne natomiast było uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W związku z tym powołując się na wyrok NSA z dnia 15 sierpnia 1985r. /MISA 730/85/, w którym stwierdzono, iż "w razie sprzeczności miedzy rozstrzygnięciem decyzji, a jej uzasadnieniem, za właściwą należy przyjąć treść rozstrzygnięcia" , Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, iż Wojewoda L. słusznie stwierdził, iż sprawa jest bezprzedmiotowa, jednak błędnie ją uzasadnił. Organ odwoławczy stwierdził, iż sprawa unieważnienia odpisów akt stanu cywilnego nie może zostać uznana za sprawę o charakterze administracyjnym, gdyż brak jest podstaw prawnych, które uprawniałyby organ administracji publicznej do unieważnienia dokumentu, jakim jest odpis z akt stanu cywilnego. Jeżeli podstawą unieważnienia dokumentu jest podpisanie go przez osobę nieupoważnioną, właściwe jest wszczęcie postępowania karnego, gdyż podpisanie się własnym nazwiskiem na pieczątce innej osoby, wypełnia znamiona przestępstwa podrobienia dokumentu. Organ II instancji odnosząc się do zarzutu różnic w nazwisku matki w odpisach aktu zgonu J. B. wydanych w różnych datach, stwierdził że w odpisie z 1986 roku w rubryce IV widnieje zapis nazwisko, natomiast w odpisie wydanym w 1997 roku w rubryce IV widnieje zapis nazwisko rodowe. Co do zarzutu o niesłuszne użycie imienia i nazwiska ojca, jako osoby wszczynającej pierwsze postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, organ I instancji wyjaśnił, iż jedynie zacytował postanowienie z dnia 30 maja 1986 roku wydane w sprawie I Ns 227/86. Podnoszone przez M. B. zarzuty dotyczące naruszenia przez organ I instancji przepisów procedury administracyjnej, także nie zasługują na uwzględnienie. Przytoczone uchybienia nie pozbawiły strony możliwości przedstawienia swoich racji w toku postępowania, a także nie miały charakteru rażącego naruszenia prawa. Dodatkowe dokumenty użyte przez organ I instancji znane były stronie z innego źródła, zaś informacje o przekazaniu odwołania do organu II instancji strona uzyskała pośrednio poprzez zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu rozpatrzenia sprawy na miesiąc przed ostatecznym wydaniem decyzji, a więc w terminie dostatecznym do złożenia dodatkowych wyjaśnień. Na marginesie organ II instancji uznał za słuszne zastrzeżenia M. B., co do użycia przez Wojewodę Mazowieckiego w uzasadnieniu decyzji I instancji niesprawdzonych i niezgodnych z prawdą sformułowań dotyczących dołączenia do akt sądowych I Ns 388/97 nowych odpisów skróconych aktów stanu cywilnego uczestników tego postępowania. Organ I instancji nie dysponując całością akt sądowych w/w sprawy nie powinien powoływać się na ich zawartość. Biorąc pod uwagę, iż organ II instancji opiera się jedynie na rozstrzygnięciu Wojewody L. z pominięciem uzasadnienia jego decyzji, nie można uznać, iż w/w nieprawidłowość wpłynęła na meritum sprawy. Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) kwietnia 2007 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. B. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący M. B. stwierdził, iż organ odwoławczy wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzje I instancji, a nie zgadzając się z uzasadnieniem tej decyzji naruszył art. 15 Kpa. Jednocześnie podtrzymał zarzuty co do naruszenia art. 10 § 1 Kpa o nie wezwaniu strony do zapoznania się z aktami sprawy, które to wg organu II instancji nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawowym zarzutem Skarżącego jest naruszenie art. 107 §3 Kpa , poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, iż w uzasadnieniu decyzji II instancji brak jest podstawy prawnej dotyczącej różnic w nazwiskach podanych w rubryce IV skróconych aktów zgonu J. B. wydanych w różnych datach, ponadto nie wyjaśniono kwestii posiadania przez osobę podpisującą przedmiotowe odpisy aktów stanu cywilnego uprawnienia do zastępowania Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. w sprawach dotyczących akt stanu cywilnego oraz nie pouczono strony o sposobie skutecznego usunięcia przedmiotowych odpisów aktów stanu cywilnego z obrotu prawnego. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących uchybień proceduralnych i stwierdzenia, iż sprawa powinna zostać skierowana do ponownego rozpatrzenia, organ II instancji stwierdził, że można uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, gdy rozstrzygniecie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Wydanie decyzji powodującej przekazanie decyzji do ponownego rozpoznania jest możliwe, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie braku podstaw do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W omawianej sprawie organ II instancji uznał, że rozstrzygniecie W. L. o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość było zasadne. Odnosząc się do zarzutów dotyczących niekompletnego uzasadnienia, organ stwierdził, iż nie badał merytorycznie sprawy, a jedynie skupił się na wykazaniu jej bezprzedmiotowości. Natomiast kwestie różnic w nazwisku babki skarżącego w odpisie aktu zgonu organ oraz pouczenia o wycofaniu wadliwego odpisu aktu stanu cywilnego z obrotu prawnego organ II instancji uznał za dostatecznie wyjaśnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. / sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria, nie uznał zasadności skargi, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżący wystąpił do W. L. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności odpisu skróconego aktu zgonu J. B. oraz odpisu skróconego aktu urodzenia M. B. sporządzonych w dniu 3 kwietnia 1986r.w Urzędzie Stanu Cywilnego w S. przez osobę nieuprawnioną. Odpisy aktów stanu cywilnego, o których mowa wyżej, zostały sporządzone w dniu 3 kwietnia1986r., kiedy obowiązywał jeszcze dekret z dnia 8 czerwca 1955r. Prawo o aktach stanu cywilnego / Dz. U. Nr 25, poz. 151, ze zm. /. Z dniem 1 marca 1987r. weszła w życie ustawa z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego / tj. Dz. U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688 ze zm. /, która uchyliła dekret z 8 czerwca 1955r. Ustawa ta w rozdziale 4 w art. 29 i 30 przewiduje możliwość unieważnienia aktu stanu cywilnego. Zgodnie z art. 29 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, jeżeli dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, unieważnia się jeden z nich. Unieważnienia dokonuje organ administracji państwowej wyższego stopnia, właściwy dla kierownika urzędu stanu cywilnego, który sporządził akt późniejszy. Przepis ten znajduje zastosowanie, gdy dwa akty stanu cywilnego stwierdzające to samo zdarzenie zostały zarejestrowane w polskich księgach stanu cywilnego. Mamy tutaj do czynienia z unieważnieniem aktu stanu cywilnego z przyczyn formalnych. Z kolei art. 30 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego dotyczy sytuacji, kiedy do unieważnienia aktu stanu cywilnego dochodzi z przyczyn materialnych. Zgodnie z przepisem tego artykułu akt stanu cywilnego unieważnia się, jeżeli: 1) stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą; 2) uchybienia powstałe przy sporządzeniu aktu zmniejszają jego moc dowodową. Również dyspozycja zawarta w art. 30 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego odnosi się wyłącznie do aktów stanu cywilnego, które zostały wpisane do polskich ksiąg stanu cywilnego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że jednym z popełnionych w trakcie sporządzania aktu uchybień zmniejszających jego moc dowodową jest sporządzenie aktu przez osobę nieuprawnioną. Akt taki podlega unieważnieniu w drodze orzeczenia sądu wydanego w postępowania nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 33 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego). Przypadki dotyczące unieważnień przewidziane w art. 29 i 30 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego dotyczą wyłącznie aktów stanu cywilnego. Akty stanu cywilnego rejestrują stan cywilny osób. Rejestracji tej dokonuje się w księgach stanu cywilnego w formie aktów urodzenia, małżeństwa oraz zgonu - art. 2 ustawy. Z powyższego wynika, że unieważnieniu na podstawie obowiązującej ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego podlegają jedynie akty stanu cywilnego. Przyczyna formalna lub materialna uzasadniająca unieważnienie aktu stanu cywilnego musi tkwić w samym akcie stanu cywilnego wpisanym do księgi stanu cywilnego. Natomiast skarżący wystąpił o unieważnienie odpisu skróconego aktu zgonu J. B. oraz odpisu skróconego aktu urodzenia M. B. wydanych na podstawie aktów stanu cywilnego odpowiednio zgonu i urodzenia. Odpisy te sporządzone były w dniu 3 kwietnia1986r., a więc podstawą ich wydania był art. 71 dekretu z dnia 8 czerwca 1955r. Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym z ksiąg stanu cywilnego wydaje się m. in. odpisy skrócone z aktu stanu cywilnego. Należy tutaj stwierdzić, że czym innym jest akt stanu cywilnego rejestrujący określone zdarzenie z zakresu stanu cywilnego, jakim jest urodzenie, małżeństwo, zgon, a czym innym wydany na podstawie aktu stanu cywilnego wpisanego do księgi stanu cywilnego odpis skrócony aktu stanu cywilnego. Odpis skrócony aktu stanu cywilnego jest jedynie częściową informacją o tym, co jest treścią aktu stanu cywilnego. Odpis skrócony aktu stanu cywilnego jest dokumentem wtórnym w stosunku do pierwotnego aktu stanu cywilnego. W dacie wydania kwestionowanych przez skarżącego odpisów aktów stanu cywilnego obowiązywał art. 73 dekretu Prawo o aktach stanu cywilnego, który określał, jakie dane umieszcza się w odpisach skróconych aktów urodzenia, małżeństwa, zgonu. Skarżący nie powołuje się na to, że dane zawarte w odpisie skróconym aktu zgonu J. B. i odpisie skróconym aktu urodzenia M. B. są niezgodne z prawdą, czyli nie kwestionuje treści samych aktów stanu cywilnego na podstawie których wydane zostały odpisy skrócone. Skarżący powołuje się jedynie, że odpisy skrócone aktów stanu cywilnego zostały wydane przez osobę nieuprawnioną. Z art. 29 i 30 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego wynika, że unieważnieniu podlegają jedynie akty stanu cywilnego, a nie odpisy skrócone wydane na podstawie tych aktów. Jeżeli odpis skrócony aktu stanu cywilnego został błędnie sporządzony, w jego miejsce należy wydać odpis skrócony prawidłowo sporządzony, a odpis skrócony nieprawidłowy winien ulec anulowaniu. Skoro zgodnie z obowiązującym prawem unieważnieniu nie podlegają odpisy skrócone aktów stanu cywilnego, w przedmiotowej sprawie nie ma przedmiotu postępowania i postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem skarżącego jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu. Organy prawidłowo uznały, że przedmiotowe postępowanie jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Należy zaznaczyć, że utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji to utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia (osnowy) zawartego w tej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 sierpnia 1985 r., III SA 730/85, GAP 1987, nr 5, s. 43, stwierdził, że: "Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W rozstrzygnięciu (osnowie) decyzji zostaje bowiem wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. O ile może być wydana decyzja bez uzasadnienia (np. decyzja uwzględniająca żądanie strony), to nie można wydać decyzji bez rozstrzygnięcia. Z tego też względu, w razie sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem, za miarodajną należy przyjąć treść rozstrzygnięcia. W razie więc gdy organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, należy przyjąć, że w szczególności utrzymał w mocy jej rozstrzygnięcie, sformułowane przez organ I instancji". Tak więc organ odwoławczy utrzymując w mocy prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji dokonał jednocześnie jego prawidłowego uzasadnienia. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, że odpis skrócony aktu zgonu J. B. wydany 3 kwietnia 1986r. zawiera nieprawidłowe treści w części dotyczącej danych matki zmarłej J. B.. Organ właściwie wyjaśnił, że dane te są prawidłowe i wynikają z obowiązującego wówczas wzoru odpisu skróconego aktu zgonu. Zgodnie z art. 73 pkt 3 dekretu z dnia 8 czerwca 1955r. Prawo o aktach stanu cywilnego w odpisach skróconych aktu zgonu zamieszczało się następujące dane: nazwisko i imię zmarłego, miejsce i datę zgonu, datę urodzenia lub rok urodzenia i stan cywilny zmarłego oraz miejsce zamieszkania zmarłego, miejsce jego urodzenia, nazwisko i imię pozostałego małżonka lub wzmiankę o tym, że zmarły nie pozostawał w związku małżeńskim, oraz nazwiska i imiona rodziców zmarłego. Zgodnie z tym zapisem, prawidłowo w wydanym w dniu 3 kwietnia 1986r. odpisie skróconym aktu zgonu J. B. zamieszczono dane jej matki "(...)". Zarzut skarżącego, że organ II instancji nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do kwestii braku uprawnień H. B. do obsługi USC w S. w dniu 3 kwietnia 1986r. nie jest zasadny, skoro ta kwestia nie była przedmiotem tego postępowania. Również nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego w kwestii braku pouczenia w zaskarżonej decyzji, co do zastosowania procedury zmierzającej do skutecznego usunięcia z obiegu prawnego wadliwych dokumentów sporządzonych przez USC w S.. Kwestia ta wykracza poza przedmiot postępowania, a zauważyć należy, że skarżący nie jest w posiadaniu tych dokumentów, znajdują się one w aktach sądowych dotyczących stwierdzenia nabycia spadku po J. B.. Sąd nie podziela także zarzutu skarżącego naruszenia w toku postępowania administracyjnego art. 10 § 1 kpa przez niezawiadomienie strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Należy zauważyć, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, że został w ten sposób pozbawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń czy możliwości złożenia wyjaśnień i by uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2006r. sygn. akt II OSK 831/05 Orzecznictwo NSA i woj. sądów adm. 6(15).2006, stanął na stanowisku, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.