IV SA/Wa 1229/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżące Stowarzyszenie złożyło w dniu 25 czerwca 2014 r. na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosło m.in., że w bieżącym roku uiściło opłaty sądowe w łącznej kwocie 3400 zł, przy czym w 17 sprawach nie było w stanie wnieść opłat, co skutkowało odrzuceniem skarg. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie informacji, ilu członków liczy Stowarzyszenie oraz jaka jest aktualnie wysokość składki. Ponadto zwrócił się o nadesłanie sprawozdania finansowego za 2013 r. oraz dokumentów księgowych zawierających informacje dotyczące wpływów i wydatków Stowarzyszenia w 2014 r. W piśmie z dnia 8 lipca 2014 r. Stowarzyszenie poinformowało, że liczy 13 członów oraz 2 wolontariuszy. Składki są ustalone na 10 zł miesięcznie, ale realne wydatki przypadające na poszczególnego członka Stowarzyszenia to ok. 60 zł na miesiąc w 2013 r. i 2014 r. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie prowadzi księgowości, jedynie wydatki na sprawy sądowe są odznaczane w wykazie przesyłek pocztowych. W 2013 r. na sprawy sądowe przeznaczono łącznie 4817 zł, zaś w 2014 r. - 4087 zł. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 sygn. akt IV SA/Wa 1229/14 referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie w ustawowym terminie wniosło sprzeciw, zwracając się o uwzględnienie działań, które skutkowały wpłaceniem w 2013 r. ponad 4000 zł do kasy sądowej. Ponadto poinformowało, że w ostatnim okresie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w wielu sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568; postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 oraz z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie jest obowiązkiem strony, wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Realizując cele regulaminowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez zwiększenie liczby członków, czy ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie. Jak wynika z regulaminu wnioskodawcy, celem jego działania jest ochrona środowiska, a środkami działania są m.in. "podejmowanie przewidzianych prawem działań interwencyjnych w przypadku naruszania przepisów ochrony środowiska" (pkt 4.1 regulaminu) i "występowanie na prawach strony jako reprezentanta interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych" (pkt 4.5 regulaminu). W ocenie Sądu, wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, wnioskodawca powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Działania wnioskodawcy mające na celu zwiększenie posiadanych środków należy ocenić jako nieskuteczne. Okoliczność ta nie jest argumentem przemawiającym za przerzuceniem ciężaru finansowego niniejszego postępowania na Państwo. Wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest niemożliwe. Wobec powyższego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.