IV SA/Wa 1265/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie : reformy rolnej p o s t a n a w i a zawiesić postępowanie sądowe Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. Z., M. Z. i Z. Z. reprezentowani przez pełnomocnika adw. B. K. wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy położony w miejscowości W., nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że objęta wnioskiem nieruchomość położona we wsi W. o pow. [...] ha, stanowiąca zespół pałacowo-parkowy obejmująca obecnie działki oznaczone w ewidencji gruntów nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha – podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ogólny obszar przejętego na własność Państwa majątku S. Z. w W. wynosił [...] ha. Zespół pałacowo-parkowy wraz z całym kompleksem budynków towarzyszących nie był wydzielony ani prawnie, ani fizycznie z posiadłości W.. Stanowił on miejsce zamieszkania właściciela majątku i służby oraz zaplecze gospodarcze niezbędne do funkcjonowania tego majątku jako zorganizowanej całości - czyli tzw. ośrodek majątku. Organ wskazał, iż ze względu na kryteria obszarowe nieruchomość ta podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto organ stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy w W., wchodziła w skład majątku ziemskiego W. będącego własnością S. Z., znacznie przekraczającego normy obszarowe podlegające przepisowi art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. powierzchnię ogólną 100 ha lub 50 ha użytków rolnych. Zauważył, iż brak jest zatem podstaw aby twierdzić, że nieruchomość ta mimo, iż nie została przeznaczona na cele gospodarki rolnej, nie została wykorzystana na cele wymienione w dekrecie, albowiem służyła ona zabezpieczeniu ważnych zadań użyteczności publicznej. W wyniku rozpatrzenia odwołania od ww. decyzji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); powoływanej dalej jako: "k.p.a."], uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w związku z pytaniem prawnym skierowanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08 umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakwestionowanym zakresie. Trybunał dodał, że uchylenie ww. przepisu nie jest konieczne, ponieważ regulował on wyłącznie postępowanie w ramach działań nacjonalizacyjnych. Zakwestionowany § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. miał służyć rozstrzygnięciu w sytuacji, gdy sporne było, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Ze względu na pierwotny cel reformy rolnej, stosowanie § 5 rozporządzenia po jej przeprowadzeniu i w celu jej odwrócenia wykraczałoby poza cele dekretu. Celem dekretu nie jest odwracanie skutków reformy rolnej w związku ze zmianą ustroju prawno-politycznego w 1989 r. i nie może służyć jako podstawa do wydawania decyzji administracyjnych o zwrocie całości lub części nieruchomości ziemskiej. Trybunał stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakwestionowany przepis nie ma mocy obowiązującej, w związku z tym nie stanowi szczególnej regulacji, o jakiej mowa w art. 2 § 3 k.p.a., na podstawie której orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej mogłoby zostać przekazane organom administracji publicznej. W ocenie Ministra, decyzja wydana w oparciu o nieobowiązujący przepis § 5 rozporządzenia z 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r., złożył A. Z. reprezentowany przez pełnomocnika adw. B. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o wystąpienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wydanie uchwały w przedmiocie tego, czy orzekanie o podpadanie nieruchomości po działanie art.2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej należy do organów administracji publicznej, czy też sądów powszechnych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie art. 1 pkt 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez wadliwie uznanie, że powołane przepisy rozporządzenia utraciły moc obowiązującą w 1958 r. i obecnie nie znajdują zastosowania, co powoduje, ze do orzekania o podpadaniu nieruchomości po działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN powołane są wyłącznie sądy powszechne, a nie organy administracji publicznej. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. nr 153, poz. 1270), dalej powoływanej jako: p.p.s.a.], Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 176/10 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2352/05 w przedmiocie reformy rolnej przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.)?". Wskazać należy, że uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), posiada ponadto tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym, skoro w przedmiotowej sprawie podstawę prawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to należało zawiesić postępowanie sądowe do czasu podjęcia uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt I OZ 684/10, niepubl.). Z tych względów, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.