IV SA/Wa 1271/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Katarzyna Tomiło, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi J. N. i L. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przymusowym zarządzie I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących L. W. i J. N. kwotę po 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2006 r., którą odmówił stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Skupu nr [...] z dnia [...] czerwca 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem M., stanowiącym własność F. T., J. T., S. M. i J. M., położonym w miejscowości A., powiat [...]. Podstawą ustanowienia przymusowego zarządu państwowego były przepisy dekretu z dnia 16 grudnia 1928 r. (Dz.Pr. RP Nr 21, poz. 67). W uzasadnieniu decyzji podano, iż ustanowienie zarządu przymusowego nastąpiło z tego względu, że maszyny w młynie były zużyte od 45 do 100%, w więc ich stan groził unieruchomieniem młyna. W chwili przejęcia młyna, nie było zboża z miarek i z odsypów, jak również przetworów zbożowych oraz nie stwierdzono, ażeby znajdowało się zboże nieodebrane przez deponentów. Ponadto wskazano, że przedmiotowy młyn był czasowo zamknięty. Dane te zostały ustalone na podstawie protokołu z przebiegu czynności związanych z wprowadzeniem zarządcy państwowego, sporządzonym w dniu 24 czerwca 1955 r., a zatem wkrótce po wydania orzeczenia o ustanowieniu przymusowego zarządu nad młynem. Jednocześnie organ stwierdził, że wprawdzie w aktach sprawy znajdują się oświadczenia J. W., który był głównym księgowym w Rejonowym Przedsiębiorstwie Młynów Gospodarczych w R. od dnia 1 sierpnia 1953 r. do 31 grudnia 1962 r. oraz J. L. - dyrektora w/w Przedsiębiorstwa w okresie od 15 stycznia 1955 r. do 15 października 1959 r., z których wynika, że w chwili ustanowienia przymusowego zarządu młyn był czynny, jednakże w ocenie organu okoliczność ta nie znalazła potwierdzenia w pozostałych aktach niniejszej sprawy. Ponadto Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołał się do Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1987 r. (OSNC 1988 r. Nr 7-8, poz. 91), w której Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 1 ust. 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., a co może świadczyć, że istniały przesłanki do orzeczenia o przymusowym zarządzie państwowym. sygn. akt IV SA/Wa 1271/06 Skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosły L. W. i J. N., następczynie prawne byłych właścicieli młyna. Skarżąca L. W. zarzucając naruszenie: - art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oraz w związku z art. 75 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym; -art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 §3 kpa wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2006 r. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono m.in. iż utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch młyna wodno-elektrycznego nie mogło leżeć w interesie państwa, a zatem objęcie go przymusowym zarządem państwowym na podstawie zarządzenia Ministra Skupu w sposób oczywisty naruszało art. 1 pkt 3 dekretu. Utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch młyna nie było zagrożone. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, oczywistym jest, że przesłanki ustanowienia przymusowego zarządu państwowego w świetle art. 1 ust. 3 dekretu nie były spełnione. Ponadto skarżąca L. W. podniosła, że zarządzenie Ministra Skupu nie zawierało pouczenia o środkach zaskarżenia jak również nie zawierało uzasadnienia faktycznego i prawnego, a tym samym rażąco naruszyło art. 75 ust. 1 i ust. 2 w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Strona skarżąca zakwestionowała również ustalenia organu odnoszące się do przerwania pracy młyna, wskazując, iż według protokołu oględzin młyna sporządzonego w dniu 5 lutego 1955 r. przemiał zboża w ciągu 12 miesięcy według ksiąg przemiałowych wynosił 220 618 ton, a we młynie były zatrudnione trzy osoby, w tym dwóch właścicieli młyna. Natomiast we wniosku Wojewódzkiego Zarządu Młynów Gospodarczych w K. z siedzibą w S. z dnia 16 kwietnia 1955 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego stwierdzono m.in. iż cyt. " obecnie młyn przemiela ogółem 0,9 t/d". Również według skarżącej niezgodne są z rzeczywistym stanem ustalenia organu w zakresie zużycia maszyn, gdyż stopień zużycia w wysokości 100 % przypisano w załączniku do protokołu z przebiegu czynności związanych z wprowadzeniem zarządcy państwowego, tylko jednej maszynie tj. odsiewaczowi mącznemu, gdy tymczasem sygn. akt IV SA/Wa 1271/06 maszyny o najwyższej wartości (mlewnik pojedynczy, łuszczarka szmerglowa, pędnia dolna i motor elektryczny) zużyte były odpowiednio w 50%, 25% i 30%. W końcowej części skargi skarżąca L. W. podkreśliła, iż w chwili obecnej nieruchomość, której sprawa dotyczy, nie jest w żaden sposób użytkowana, jej stan uniemożliwia jakiekolwiek użytkowanie, a w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające, że zarówno Urząd Wojewódzki w [...], jak i Urząd Miasta w P. oraz Prezydium Gminnej Rady Narodowej w J. uznały, iż nieruchomość wraz z budynkiem może być zainteresowanym zwrócona. Skarżąca J. N. podniosła, iż organ wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wszechstronnego rozważenia dowodów, w następstwie czego błędnie ustalono stan faktyczny przyjmując, iż młyn w chwili przejęcia był nieczynny. Z treści oświadczeń J. L. - ówczesnego dyrektora Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych i J. W. - głównego księgowego w/w Przedsiębiorstwa wynika wprost, że w dniu przejęcia młyn był w ruchu, a zatem był czynny. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi nieuwzględnienie zgłoszonego przez nią wniosku dowodowego z przesłuchania w charakterze świadka C. N. na okoliczność stanu młyna w chwili jego przejęcia. W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie i prowadzą do uchylenia zaskarżonej decyzji jak również utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca z dnia [...] marca 2006 r. zostały wydane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu o stwierdzenie nieważności Zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem M., dalej zwane przedsiębiorstwem. sygn. akt IV SA/Wa 1271/06 M., dalej zwane przedsiębiorstwem. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższego aktu zostało wszczęte na żądanie stron, które twierdziły, że ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, następnie przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa, odbyło się z naruszeniem prawa. Prowadząc postępowanie nieważnościowe, organ w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego istniały przesłanki prawne do podjęcia takiej decyzji w stosunku do przedmiotowego przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.Pr. RP Nr 21, poz. 67 ze zm.) zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leży w interesie państwa. O każdym przypadku ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego należało podać do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Jak wynika z brzmienia powyżej cytowanego przepisu, zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Należy tu zwrócić uwagę, że w przepisie tym użyto zwrotu "mogą być objęte", co oznacza, że nie było obowiązku ustanowienia zarządu państwowego ani nie wynikał on z mocy prawa, lecz istniała prawna możliwość objęcia pewnych przedsiębiorstw tym zarządem. Poza tym, przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Zatem głównym wyznacznikiem było istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa, bez działania których Państwo nie mogło spełniać swoich podstawowych funkcji. Zgodnie z orzecznictwem sądowym do takich należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo , transport, itp. (por. wyrok NSA z 1 grudnia 1999 r. sygn. akt IV SA 1126/98). Taką wykładnię art. 1 ust. 3 w/w dekretu przyjął również Sąd Najwyższy w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 8 grudnia 1987 r. III C2P47/87 OSNCP z 7-8 z. 1988 r. poz. 91. sygn. akt IV SA/Wa 1271/06 W zarządzeniu Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r. ustanawiającym przymusowy zarząd nie wskazano na istnienie takich zależności pomiędzy przedsiębiorstwem, a interesem Państwa. W rozpatrywanej sprawie organ na tę kwestię nie zwrócił uwagi, chociaż w uzasadnieniu decyzji (str. 2) wskazał, że przepisy dekretu miały zastosowanie tylko do młynów nieczynnych, bądź grożących unieruchomieniem w warunkach, gdy zachowanie ciągłości produkcji leżało w interesie społecznym. Całość postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w niniejszej sprawie skupiła się właściwie wokół spraw związanych ze stanem technicznym młyna w chwili ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, który w ocenie organu groził unieruchomieniem młyna. W pierwszej kolejności należało rozważyć, czy funkcjonowanie przedmiotowego młyna leżało w interesie Państwa w rozumieniu art. 1 ust. 3 w/w dekretu. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, iż tego rodzaju zakład usługowy jak mały młyn gospodarczy nie może być traktowany jak wchodzący w zakres stosowania dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. W wyroku z 8 września 1999 r. Sąd ten stwierdził, że przepisy dekretu dotyczyły przedsiębiorstw mających znaczenie dla gospodarki narodowej i wykorzystywanie tych przepisów w stosunku do małych, lokalnych zakładów usługowych wychodzi daleko poza cele wspomnianego dekretu i pozostaje w sprzeczności z treścią jego przepisów (wyrok w sprawie IV SA 2404/99 LEX nr 48633). Brak również w zgromadzonym materiale ustaleń, czy fakt ustanowienia zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem został podany do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Konkludując, Sąd stwierdza rozpoznanie sprawy w sposób nie dający podstawy do oceny, iż wyjaśniono należycie wszelkie okoliczności sprawy, a przede wszystkim nie wykazano, że akurat przedmiotowy młyn, obsługiwany przez trzy osoby, był zakładem mającym szczególne znaczenie dla gospodarki kraju, co mogłoby przesądzać o spełnieniu przesłanki istnienia uzasadnionego interesu Państwa. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. sygn. akt IV SA/Wa 1271/06 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygnie uwzględniając zawarte w orzeczeniu wskazówki.