IV SA/Wa 1287/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi H. J., P.J., J. J., J. J., A. K., P. Z., J. Z., M. K., W. J. i M. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa - oddala skargę - Na skutek wniosku spadkobierców A. i R. J. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...].12.2003 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] czerwca 1950 r. (znak: [...]), w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w gm. kat. [...], stanowiącej własność R. i A. J., poprzedników prawnych wnioskodawców, wydanego na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Odwołanie od tej decyzji Wojewody [...] złożyły Lasy Państwowe Nadleśnictwo N. dnia [...] marca 2003 r. władające w imieniu Skarbu Państwa przedmiotowym, przejętym terenem, wskazując, że jakkolwiek kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] czerwca 1950 r. nie wskazywało o jakie nieruchomości chodzi, to pełne dane dotyczące ich powierzchni oraz rodzaju użytków zgodnie z rejestrem gruntowym zawierała Karta przesiedleńcza. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed I instancją uznając się niewłaściwym do rozpoznania niniejszej sprawy, wykazując także brak właściwości Wojewody [...] do jej rozpoznania. Jednocześnie wykazał, iż postępowanie nieważnościowe dotyczące orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...] czerwca 1950 r. winno się toczyć przed miejscowo właściwym Samorządowym Kolegium Odwoławczym. W skardze wniesionej H. J. w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców R. i A. J. wyraził zdziwienie dlaczego skarga ta do tej pory nie została przekazana do rozpoznania właściwemu SKO. W odpowiedzi na skargę wniósł Minister o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Rozpatrując niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2003 r. sygn. I SA 3120/01). W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydaw. C. H. Beck, Warszawa 1996, str. 732). Przepis art. 157 § l stanowi, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia z wyłączeniem tych przypadków, gdy kontrolowana w tym trybie decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. O tym, jaki organ jest organem wyższego stopnia przesądza art. 17 Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie z treści art. 17 Kpa nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia, gdyż w związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma prezydiów powiatowych rad narodowych, a tym samym w obowiązującym systemie prawnym nie istnieje już organ, który wydał kontrolowaną decyzję. Oba wskazane dekrety kompetencję do orzekania o przejściu mienia w ich trybie na rzecz Skarbu Państwa oraz ustalania daty tego przejścia odnośnie nieruchomości ziemskich przyznawały powiatowym władzom administracji ogólnej a obowiązująca w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia ustawa z dnia 20.03.1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14, poz. 130) kompetencję do orzekania w sprawach administracji rolnictwa i reform rolnych przyznała prezydiom powiatowych rad narodowych. Oba wskazane dekrety utraciły moc obowiązującą w dniu 4.11.1971 r., wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( por. jej art. 18 ust. 1 pkt. 3 i 4)/ Dz. U. nr 27, poz.250 ze zm./. Jednocześnie ustawa ta w art. 13 kompetencję do orzekania w sprawach o przejęciu własności nieruchomości przez Państwo przyznawała właściwym do spraw rolnych organom prezydiów powiatowych rad narodowych. Ustawa z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych została następnie uchylona ustawą z dnia 26.03.1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 81 ze zm.). Powołane akty prawne nie zawierają żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydawanych na podstawie przytoczonych dekretów z 1947 i 1949 r. Równocześnie w obowiązującym systemie prawnym nie ma uregulowań pozwalających na przejmowanie przez Państwo gospodarstw rolnych z urzędu mocą decyzji administracyjnych. Stąd jako kryterium właściwości należało przyjąć domniemanie kompetencji gminy, wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17.05.1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198). W myśl przepisów powołanego artykułu do właściwości organów gminy przeszły - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie do przepisu art. 17 pkt l Kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej (Dz. U. Nr 162 póz. 1126) organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 22, póz. 268 ze zm.) wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego tylko wtedy jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. Z powyższego wynika, że organem wyższego stopnia w stosunku do prezydium powiatowej rady narodowej jest samorządowe kolegium odwoławcze. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu szczególnego, który wskazałby wojewodę jako organ wyższego stopnia właściwy w tych sprawach. Uwzględniając powyższe, należy zauważyć, iż rozpoznanie wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z dnia [...].06.1950 r. przez Wojewodę [...] oznaczało w istocie, iż postępowanie prowadził organ niewłaściwy rzeczowo. Stąd rozstrzygnięcie organu odwoławczego - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylające w całości decyzję Wojewody [...] i umarzające postępowanie przed I instancją należy uznać za odpowiadające prawu. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżących o nieprzekazaniu od razu sprawy właściwemu samorządowemu kolegium odwoławczemu należy podkreślić, iż w myśl art. 53 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę wnosi się do Sądu administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie art. 54 § 1 tej ustawy stanowi, iż wnosi się ją za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi. Z uwagi zatem na możliwość zażądania przez skarżących sądowej kontroli rozstrzygnięcia organu odwoławczego w tej sprawie - Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Minister przed bezskutecznym upływem tego terminu nie mógł akt sprawy przekazać właściwemu samorządowemu kolegium odwoławczemu. Musiał bowiem liczyć się z możliwością wniesienia przez następców prawnych byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości ziemskiej skargi do sądu administracyjnego, co też nastąpiło. Wniesienie owej skargi i konieczność przekazania akt sprawy sądowi wraz z odpowiedzią na skargę przedłużyło niemożliwość przekazania akt sprawy do rozstrzygnięcia SKO. Akta te zostaną przekazane przez Ministra do SKO po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zatem to fakt wniesienia skargi oddalił dodatkowo moment, w którym właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze będzie mogło zająć się merytorycznie sprawą. Mając powyższe na względzie należało na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec jak w sentencji.