IV SA/Wa 1288/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawny wniosku Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku z dnia 7 stycznia 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na opisaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem i utrzymuje się z emerytury w wysokości ok. 948 zł brutto. Źródłem dochodu żony jest emerytura w wysokości 848 zł (brutto), zaś syna (ur. 1977 r.) – umowa o pracę (1500 zł). Skarżący posiada mieszkanie o pow. 38 m2, innego majątku nieruchomego nie posiada. W rubryce nr 7.2.1. wniosku (posiadane zasoby pieniężne) wskazał, że posiada oszczędności w wysokości 300.000 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości będącej przedmiotem sporu. Według jego oświadczenia, żona i syna nie posiadają żadnych oszczędności. Uzasadniając potrzebę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że jest emerytem i nie posiada pieniędzy na adwokata, zaś jego sprawa jest skomplikowana i nie jest on w stanie sobie z nią poradzić. Jednocześnie zaznaczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Zasadność przyznania prawa pomocy musi zatem wynikać z oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze złożeniem skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., oddalającego skargę skarżącego na decyzję opisaną w sentencji postanowienia, jak też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może odnosić się z tego względu do sytuacji, gdy osoba fizyczna posiada środki majątkowe i może partycypować w kosztach postępowania. Należy zauważyć, iż aczkolwiek skarżący pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym, którego członkowie osiągają stały miesięcznie dochód w łącznej wysokości 3296 zł (brutto), źródło dodatkowych środków, które mogłyby zostać uruchomione na poczet kosztów postępowania, stanowi dochód w wysokości 300.000 zł uzyskany w 2007 r. ze sprzedaży nieruchomości. Zasoby te, co istotne, a co wynika z oświadczeń skarżącego zawartych w złożonym wniosku, do chwili wystąpienia przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zostały spożytkowane. Bezsporna okoliczność, że do dyspozycji skarżącego pozostają w dalszym ciągu znaczne środki pieniężne uzyskane w 2007 r., których wysokość wielokrotnie przekracza wysokość potencjalnych kosztów postępowania kasacyjnego (wpis od skargi kasacyjnej - ok. 230 zł), skutkować musi więc uznaniem – wobec braku podstaw do przyjęcia, że istnieją uzasadnione powody, dla których skarżący nie może tych środków uruchomić - że skarżący posiada możliwość samodzielnego pokrycia kosztów postępowania. Okoliczność, że skarżący nie korzysta ze zgromadzonych oszczędności w celu finansowania kosztów funkcjonowania swojej rodziny świadczy zaś zarazem o tym, że dochód uzyskiwany miesięcznie ze stałych źródeł dochodu wnioskodawcy i jego domowników wystarcza na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Za przyjęciem stanowiska, iż wykazywana przez stronę sytuacja materialna nie czyni skarżącego niezdolnym do ponoszenia kosztów postępowania związanych z obowiązkiem uiszczania opłat sądowych świadczy chociażby fakt uiszczenia przez niego opłat sądowych dotychczas wymagalnych (wpis od skargi, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku). Oceniając zaś zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego należy mieć na względzie, że wysokość wynagrodzenia adwokatów z wyboru określana jest, zgodnie zasadą swobody umów (art. 3531 Kodeksu cywilnego), w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą. Rozwinięty w W. rynek usług prawnych, a także aktualne sytuacja finansowa skarżącego – posiadającego znaczne zasoby pieniężne, których wykorzystanie zależy od jego własnej decyzji – nie pozwala w sposób uprawniony przyjąć, że koszty działania w sprawie pełnomocnika pozyskanego we własnym zakresie mogłyby stanowić kwotę tego rzędu, że stanowiłby ona w istocie barierę w dostępie skarżącego do Sądu. Należy zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatki tego rodzaju mają charakter publicznoprawny i mogą zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, iż wnioskodawca, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie we własnym zakresie ponieść tych kosztów. W rozpoznawanym przypadku brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca wykazał, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), jak również, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego oraz jego rodziny, co uzasadniałoby częściowe uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.