IV SA/Wa 1299/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Elżbieta Granatowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2005 r. sprawy ze skargi M. S. i B. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska podpada pod działanie dekretu o reformie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. S. i B. S. solidarnie kwotę 200,00 /dwieście/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 105§l kpa po rozpatrzeniu wniosku M. S. o stwierdzenie, że enklawa dworska "N." ozn. hip. "[...]" [...] o powierzchni 1,10 ha nie podlegała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż M. S., spadkobierca po ojcu K. S. (K.) twierdzi, że nieruchomość enklawa dworska "N." została wydzielona przed dniem 01.09.1939r na rzecz jego poprzednika jako zabezpieczenie pożyczki udzielonej właścicielom tego majątku. Organ ustalił, iż nieruchomość ziemska "N." o powierzchni ogólnej 80,5792 ha stanowiąca własność A. i S. braci Z. S. przejęta została w całości na własność Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dn. 06.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z tym aktem wszelkie działy nieruchomości dokonane po 01.09.1939r. były nieważne. Ponieważ zabezpieczenie pożyczki było wymagane po tej dacie, tym samym podział majątku "N." był nieważny. Dekret stanowił, iż określone w nim kategorie dóbr przechodziły ex legę na własność Państwa. W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dn. 01.03.1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dn. 06.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, został określony tryb rozstrzygania sporów obejmujących nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W powołaniu na te przepisy strona może ubiegać się w postępowaniu administracyjnym o uznanie, że określona nieruchomość ziemska z uwagi na areał gruntów jest wyłączona spod działania dekretu. Skarżący natomiast kwestionuje zasadność przejęcia na cele reformy części majątku ziemskiego tj. pałacu w N. usytuowanego na działce gruntu o powierzchni 1,10 ha. Żaden przepis natomiast nie przewidywał, aby obiekty takie jak pałace, zespoły dworsko-parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jeśli wchodziły w skład majątku o powierzchni ogólnej powyżej lOOha lub powyżej 50ha użytków rolnych. M. S. żąda stwierdzenia, że pałac położony na działce gruntu 1,10 ha nie podlegał pod działanie dekretu. Taki wniosek jest żądaniem o rozstrzygnięcie sporu o prawa rzeczowe. a zatem sporem cywilnym, a sprawy takie rozpoznają sądy powszechne. Organy administracji nie są wobec tego kompetentne do orzekania w tego rodzaju sprawach. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2005r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powtórzono argumentację zawartą w poprzednio wydanej decyzji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego wniósł M. S. oraz B. S. Skarga ta została zawarta w jednym piśmie procesowym ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005r. (nr [...]). Skarżący zarzucili obydwu zaskarżonym decyzjom naruszenie przepisów postępowania polegające na uniemożliwieniu stronie zapoznania się z aktami sprawy oraz stronniczość organów. Wywodzą, iż jeszcze przed 01.09.1939r. jedynym właścicielem nieruchomości: działki budowlanej W. [...] [...] oraz W. [...] [...], działki budowlanej K. [...] [...], parceli dworskiej w miejscowości N. nr hip. [...] [...] był K. M. S., który nabył je w trybie prawomocnych decyzji sądowych. Na prawidłowość powyższego stwierdzenia skarżący wymienili w skardze dokumenty, z których wynika prawo własności K. S. W dniu [...].04.1945r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wyłączył trwale wszystkie te nieruchomości spod rygorów parcelacyjnych. W decyzji tej wskazano, iż przedmiotem wyłączenia jest mienie własne ojca wnioskodawcy. Działki te ponadto miały charakter budowlany i również z tego powodu nie mogły zostać objęte reformą rolną. B. i M. S. twierdzą, że mają przymiot strony w niniejszym postępowaniu, gdyż są ustawowymi spadkobiercami po K. S. Skarżący twierdzą, iż po wielu latach organy postanowiły "przerzucić" rozstrzygnięcie w zakresie enklawy N. na sądownictwo powszechne. Sytuacja obecna nie jest wynikiem wcześniejszych decyzji sądowych, lecz skutkiem "pozaprawnych" działań władz administracyjnych. Skarżący upatruje stronniczości organów wynikającej z tego, iż szereg osób "z resortu" opowiadało się za uwłaszczeniem na przedmiotowych działkach K. S.A. oraz S. W konsekwencji skarżący wnoszą o uchylenie w trybie art. 156§1 pkt. 2 kpa decyzji, którymi dokonano "nieuprawnionego" zajęcia mienia, o uznanie za rażąco sprzeczne z obowiązującym prawem tych decyzji. Ponadto wnieśli o uchylenie w całości obydwu zaskarżonych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz nadanie "decyzji w trybie art. 108§2 kpa rygoru natychmiastowej wykonalności". W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi odwołując się do stanowiska zajętego w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek zarzuty w niej podniesione nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd zaś stosownie do art. 134§1 ustawy z dn. 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Nie było także możliwe rozstrzygnięcie o treści żądanej przez skarżących. Sąd administracyjny bowiem stosownie do art. 1 ustawy z dn. 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest realizowana jedynie co do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Sąd zaś nie jest uprawniony do stwierdzania nieważności orzeczeń w trybie art. 156 kpa, jak również do rozstrzygnięcia w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności. Tryb ten bowiem został unormowany w kpa, który stosują organy administracji, nie zaś sąd administracyjny. Sąd wobec powyższego mógł objąć swoją kontrolą jedynie zaskarżoną decyzję oraz działając w ramach art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzednią decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005r. Sąd doszedł do przekonania, iż decyzje te naruszają przepisy postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim organ pominął okoliczność, iż wniosek M. S. i B. S. rozpoznawany był obecnie ponownie, po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzednio wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Otóż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku rozpoznania wniosku M. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dn. [...].01.1950r., mocą którego uznano, iż nieruchomość ziemska N. o ogólnej powierzchni 80,5792 ha podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania nieważnościowego (decyzja z dnia [...].03.2002r.). Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy została wydana decyzja z dnia [...] czerwca 2002r, utrzymująca w mocy poprzednie rozstrzygnięcie. Wskutek kontroli sądowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dn. 3 marca 2004r. (sygn. akt IV SA 3024/02) uchylił obydwie decyzje. W uzasadnieniu wyroku zawarł ocenę prawną oraz wskazówki co do dalszego postępowania w sprawie. Sąd przede wszystkim ustalił, iż wnioskodawca domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dn. [...].01.1950r. jedynie w części parceli o pow. 1.10 ha, stanowiącej enklawę dworską "N.". Następnie sformułował zarzuty odnośnie wadliwości skontrolowanej decyzji oraz zawarł konkretne wskazówki i wytyczne co do dalszego postępowania. Pomimo powyższego wyroku, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydał decyzję, która co do istoty stoi w sprzeczności ze wskazaniami Sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcie takie narusza art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą w danej sprawie zarówno sąd, jak i organ administracji, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Rozpatrując ponownie sprawę, Minister, pomimo wiążącej go oceny prawnej wyrażonej przez WSA, nie przeprowadził postępowania zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku, lecz stwierdził, iż w ogóle nie jest właściwy do badania, czy enklawa dworska podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pomijając kwestię wiążącego wyroku WSA, nie było dopuszczalne przeniesienie właściwości na sąd powszechny w sytuacji gdy postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, chociażby tylko w części. Stosownie bowiem do art. 157§ 1 kpa właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ administracji wyższego stopnia bądź organ, który wydał decyzję, nigdy zaś sąd powszechny. Dlatego też również w świetle wyżej przywołanego przepisu, decyzja Ministra jest wadliwa. Niezależnie od powyższych uchybień należy stwierdzić, iż postępowanie nieważnościowe nigdy nie zostało wszczęte, albowiem postępowanie administracyjne znajduje się na etapie uchylenia przez WSA wyrokiem z dnia 03.03.2004r. decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania. Dopóty zatem nie zostanie wszczęte postępowanie nieważnościowe, niedopuszczalne jest jego umorzenie. Zaskarżona decyzja naruszyła zatem także dyspozycję art. 105§lkpa. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145§1 pkt. lc) Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205§l powołanej ustawy.