IV SA/Wa 1300/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron, asesor WSA Aneta Opyrchał, Protokolant Elżbieta Granatowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2005 r. sprawy ze skargi M. S. i B. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie ustalenia, że nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]lutego 2005 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. S. i B. S. solidarnie kwotę 200,00 zł. /dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 151§1 pkt. 1 i art. 146§2 w zw. z art. 145§1 pkt. 5 kpa po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia sprawy zakończonej decyzją ostateczną – odmówił uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2000r. nr. [...], z powodu braku podstaw do jej uchylenia. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją z dn. [...] marca 2000r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dn. [...] lutego 2000r. umarzającą postępowanie w sprawie parcel ziemskich: K. . o pow. 12,10ha (z dóbr J.) oraz W. o pow. 16,33ha (z dóbr W.), które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dn. 06.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O zwrot tych dóbr wnioskował spadkobierca po wierzycielu tych nieruchomości ziemskich – M. S. Matka K. S. (K.) w imieniu małoletniego syna udzieliła 28.07.1939r. pożyczek właścicielom majątków J. i W., a na nieruchomościach K. i W. zabezpieczono I ratę tych pożyczek. Skuteczność roszczenia do nieruchomości została określona na dzień 01.09.1940r. Zatem roszczenie to nie zmieniło prawa własności na datę 01.09.1939r. Majątki zaś, które spełniały kryteria obszarowe ustalone w dekrecie przejmowane były na potrzeby reformy rolnej, w tym majątki J. i W. wraz z nieruchomościami, o zwrot których wniósł M. S. Wnioskiem z dn. 14.05.2001r. M. S. wystąpił o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...].03.2000r. jako dotkniętej wadą z art. 145§1 pkt. 5 kpa i 156§1 pkt. 7 kpa. Wraz z wnioskiem przedłożył kopię notatki urzędowej Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z kwietnia 1950r. o sygn. [...], z którego wynika, iż ojcu jego należał się ekwiwalent za przejęte na cele reformy nieruchomości W. i K. Zdaniem organu przedłożone do wniosku o wznowienie postępowania dokumenty dotyczą stanów prawnych zaistniałych po 1 września 1939r., stosownie zaś do art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieważne są wszystkie działy fizyczne i prawne nieruchomości dokonane po 1 września 1939r. Ponadto w dacie tej K. S. (K.) nie posiadał żadnego tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości. Osobami legitymowanymi do występowania w sprawie oceny zasadności przejęcia majątków są ich właściciele lub spadkobiercy tychże. W ocenie organu przedstawione przez stronę dowody nie dają podstaw do uchylenia decyzji z [...].03.2000r. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez M. S. i B. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2005r. utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumentację zawartą w decyzji wydanej w dniu [...] lutego 2005r. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego wniósł M. S. i B. S. Skarga ta została zawarta w jednym piśmie procesowym ze skargą na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005r. (nr [...]). Skarżący zarzucili obydwu zaskarżonym decyzjom naruszenie przepisów postępowania polegające na uniemożliwieniu stronie zapoznania się z aktami sprawy oraz stronniczość organów. Wywodzą, iż jeszcze przed 01.09.1939r. jedynym właścicielem nieruchomości: działki budowlanej W. Zd [...] oraz W. [...], działki budowlanej K. Zd [...], parceli dworskiej w miejscowości N. nr hip. Zd [...] był K. S., który nabył je w trybie prawomocnych decyzji sądowych. Na prawidłowość powyższego stwierdzenia skarżący wymienili w skardze dokumenty, z których wynika prawo własności K. S. W dniu [...].04.1945r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wyłączył trwale wszystkie te nieruchomości spod rygorów parcelacyjnych. W decyzji tej wskazano, iż przedmiotem wyłączenia jest mienie własne ojca wnioskodawcy. [...] marca 1945r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych zezwolił władzom W. na czasowy zarząd państwowy wybranych nieruchomości. Decyzją tą objęto również działki K. i Kolonia B., ale zarząd ten wygasł trwale i ostatecznie w dn.[...].12.1952r. Działki te ponadto miały charakter budowlany i również z tego powodu nie mogły zostać objęte reformą rolną. B. i M. S. twierdzą, iż mają przymiot strony w niniejszym postępowaniu, gdyż są ustawowymi spadkobiercami po K. .S. Skarżący wywodzą, iż Minister zaprezentował stanowisko jak dotychczas pomimo, iż ujawnione w 2001r. nowe dowody uściślają kwestie własności w sposób jednoznaczny. Nie zgadzają się z twierdzeniem, iż jakoby wyrok NSA z dn. 24.01.2001r. (sygn. akt IV SA 1164/00) przesądził prawidłowość przejęcia na rzecz Państwa przedmiotowych nieruchomości. Sąd bowiem analizował materiały dowodowe, które ówcześnie były dostępne. Wskutek działań skarżącego postępowanie to zostało wznowione. Za wadliwość postępowania skarżący uważają fakt, iż Minister nie ustosunkował się do "odrębności budowlanej" K. cz. 1. Nieruchomość ta została nabyta przez ojca skarżącego odrębnym aktem sprzedaży. W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie w trybie art. 156§1 pkt. 2 kpa decyzji, którymi dokonano "nieuprawnionego" zajęcia mienia, o uznanie za rażąco sprzeczne z obowiązującym prawem tych decyzji. Ponadto wnieśli o uchylenie w całości obydwu zaskarżonych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz nadanie "decyzji w trybie art. 108§2 kpa rygoru natychmiastowej wykonalności". W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi odwołując się do stanowiska zajętego w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, aczkolwiek zarzuty w niej podniesione nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd zaś stosownie do art. 134§1 ustawy z dn. 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Nie było także możliwe rozstrzygnięcie o treści żądanej przez skarżących. Sąd administracyjny bowiem stosownie do art. 1 ustawy z dn. 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest realizowana jedynie co do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Sąd zaś nie jest uprawniony do stwierdzenia nieważności orzeczeń w trybie art. 156 kpa, jak również do rozstrzygania w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności. Tryb ten bowiem został unormowany w kpa, który stosują organy administracji, nie zaś sąd administracyjny. Sąd wobec powyższego mógł objąć swoją kontrolą jedynie zaskarżoną decyzję oraz działając w ramach art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzednią decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2005r. Badając zaskarżone decyzje Sąd uznał, iż naruszają one przepisy postępowania w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał normę art. 151§1 pkt 1 kpa oraz art. 146§2 kpa. W uzasadnieniu omówił enigmatycznie wnioskowane przez M. S. jako podstawa wznowieniowa nowe dokumenty, które w ocenie skarżącego dowodzą, iż jego poprzednik prawny K. S. na dzień 1 września 1939r. był właścicielem nieruchomości K. oraz W.. Organ uznał, iż dowody te nie mogą mieć żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem dotyczą stanów prawnych, które "zaistniały" po dacie 1 września 1939r. Jednocześnie organ stwierdził, iż skoro ojciec skarżącego nie posiadał żadnego tytułu prawnego do wnioskowanych nieruchomości, to skarżący nie jest osobą legitymowaną do skutecznego złożenia wniosku w przedmiocie majątków K. i W. Zważywszy, iż Wojewoda [...] kontrolowaną w postępowaniu wznowieniowym decyzją z dnia [...] lutego 2000r. umorzył postępowanie z wniosku M. S. w sprawie stwierdzenia, że parcela K. i W. nie podlegały przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a przesłanką takiego rozstrzygnięcia było przyjęcie przez organ, iż M. S. jako spadkobierca po K. S. nie wykazał, iż ten ostatni był właścicielem majątków na dzień 01.09.1939r., obecnie Minister doszedł do wniosku, iż nadal nie została wykazana legitymacja M. S., a w konsekwencji zapadłaby decyzja tej samej treści jak decyzja z dnia [...].02.2000r. tj. umorzenie postępowania. Z tego też powodu Minister przytoczył w podstawie prawnej art. 146§2 kpa, który stwierdza, iż nie uchyla się decyzji w wypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Organ zatem doszedł do przekonania, iż nadal skarżący nie wykazał istnienia legitymacji do złożenia wniosku w zakresie rozstrzygania o przedmiotowych nieruchomościach, a tym samym decyzja, której dotyczy postępowanie wznowieniowe nie zostałaby uchylona wobec treści art. 146§2 kpa. Powyższe rozstrzygnięcie (dotyczy to zarówno osnowy decyzji, jak również uzasadnienia) narusza przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Organ wadliwie bowiem przywołał oraz rozważył jednocześnie rozstrzygnięcie procesowe oparte na normie art. 151§1 pkt 1 kpa oraz art. 146§2 kpa. Prowadząc postępowanie po wydaniu postanowienia o wznowieniu (art. 149§1 kpa) w pierwszej kolejności organ zobowiązany jest ustalić, czy wystąpiła podana we wniosku o wznowienie podstawa wznowieniowa. W przypadku ustalenia braku takiej podstawy, organ wydaje decyzję odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej i do tego ogranicza się jego kognicja. Jako podstawę prawną takiej decyzji wskazuje jedynie art. 151§1 pkt 1 kpa. Jeżeli zatem Minister uznał, iż podana przez M. S. podstawa wznowieniowa tj. istotne, nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który je wydał, w rzeczywistości nie miała miejsca, powinien wydać decyzję odmawiającą uchylenia decyzji z dn. [...].03.2000r i ograniczyć się do oceny tych nowych dowodów w świetle art. 145§1 pkt 5 kpa. Dalsze natomiast rozważania oraz wskazanie w podstawie prawnej art. 146§2kpa wskazują, iż Minister pomimo, że stwierdził, iż podstawa wznowieniowa nie zaistniała, poprowadził postępowanie merytoryczne. W konsekwencji tego postępowania uznał, iż skarżący nie ma legitymacji, a zatem i tak należało umorzyć postępowanie w sprawie ustalenia, że nieruchomości nie podpadały pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższym organ naruszył przepisy postępowania, bowiem w sytuacji stwierdzenia braku podstawy wznowieniowej, niedopuszczalne jest prowadzenie dalszego postępowania i dokonywanie merytorycznego badania decyzji podstawowej, jak to zostało uczynione w zaskarżonym akcie. Gdyby natomiast przyjąć, co w ocenie Sądu miało miejsce, iż Minister poprowadził postępowanie wznowieniowe i w jego wyniku ustalił, iż kontrolowana decyzja jest prawidłowa, bowiem K. S. nie był właścicielem przedmiotowych nieruchomości, winien wydać decyzję odmiennej treści. Winien bowiem na podstawie art. 151§2 kpa stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazać okoliczność, z powodu której jej nie uchylił. Nie było natomiast możliwe wydanie decyzji odmawiającej uchylenia decyzji objętej postępowaniem wznowieniowym. Rozstrzygnięcie powyższe jest bowiem możliwe jedynie w sytuacji objętej dyspozycją art. 151§1 pkt. 1 kpa. Z tego względu Sąd stwierdził, iż zaskarżone decyzje są wadliwe procesowo i koniecznym było ich wyeliminowanie z obrotu prawnego na mocy art. 145§1 pkt 1c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i art. 205§1 powołanej wyżej ustawy.