IV SA/Wa 1303/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2008r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi A. P. i J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a: odmówić J. P. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. J. P. i A. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Następnie skarżąca J. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, albowiem wraz z mężem mają zaciągnięte kredyty w kwocie 160 000 zł, nadto utrzymują syna, który studiuje i to zabiera im większość skromnych dochodów. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem i synem. Mieszkają w domu, który jest własnością syna. Nadto w skład majątku wchodzi nieruchomość o powierzchni 44 arów będąca współwłasność jej i męża A. Jako źródło dochodów wnioskodawczyni wskazała własne wynagrodzenie w wysokości 1 200 zł. Natomiast prowadzona przez męża działalność gospodarcza przynosi straty. W związku z powziętymi wątpliwościami w kwestii aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni pismem z 3 września 2008r. wezwano ją - w terminie siedmiu dni - do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedstawienie: 1) wyciągów i wykazów posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskanych dochodów (poniesionych strat) z tytułu prowadzonej przez jej męża działalności gospodarczej, 3) odpisu zeznania podatkowego za 2007r. 4) oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania oraz innych wydatków koniecznych (przeciętnie w miesiącu). Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 9 października 2008r. - wobec braku odpowiedzi na wezwanie - pozostawił wniosek J. P. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. J. P., korzystając z przysługującego jej prawa, wniosła od powyższego zarządzenia sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego zarządzenia w całości i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie albo uchylenia zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że nie przedstawiła żądanych przez Sąd dokumentów, gdyż nie była ich w stanie zgromadzić w tak krótkim, zakreślonym, czasie przez Sąd. Podkreśliła także, iż nigdy wcześniej nie była wzywana do podania takich danych przy nadsyłaniu urzędowych formularzy PPF. Gdyby takie żądanie było wcześniej zawarte w pouczeniu, wówczas niezbędne w ocenie Sądu dokumenty skompletowałaby wcześniej. Zaznaczyła także, że podane w oświadczeniu o sytuacji majątkowej i rodzinnej dane są pełne i znajdują odzwierciedlenie w stanie faktycznym. Do sprzeciwu załączyła rozliczenie za rok 2008, z wykazanymi pozycjami do sierpnia - będące potwierdzeniem strat z tytułu prowadzonej przez męża działalności gospodarczej. Skarżąca została ponownie wezwana zarządzeniem z 21 listopada 2008r. do nadesłania, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy: wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 oraz do złożenia oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania oraz innych wydatków koniecznych (przeciętnie w miesiącu). Wezwanie odebrała 3 grudnia 2008r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru- k. 43), a termin na uzupełnienie braków wniosku upłynął bezskutecznie 10 grudnia 2008r. Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powyższego wynika, iż skutecznie wniesiony sprzeciw skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego z mocy prawa i obliguje sąd do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie sprzeciw skarżącej został wniesiony prawnie skutecznie, zatem Sąd rozpoznał ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej: P.p.s.a.) - ponoszenie przez strony kosztów związanych z udziałem w sprawie. Oznacza to, iż podmiot wnoszący skargę powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania, a zatem i liczyć się z koniecznością gromadzenia środków finansowych na ten cel. Natomiast instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Do osób tych należy zaliczyć osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i majątku, a zatem pozbawione środków do życia bądź mające środki, ale bardzo ograniczone, wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna, wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, wykaże" oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że strona występująca o przyznanie prawa pomocy powinna nie tylko przytoczyć okoliczności wskazujące na zasadność jej wniosku, ale także co najmniej je udowodnić. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Nadto sąd – w myśl art. 255 P.p.s.a. - ma prawo wezwać wnioskodawcę, jeśli uzna, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do właściwej oceny możliwości płatniczych, stanu majątkowego i rodzinnego, w zakreślonym terminie, do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych potwierdzających wykazywane przez stronę okoliczności. Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym – stosownie do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245) - mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Mając na względzie przytoczone regulacje prawne i wywody oraz przedstawiony przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF stan finansowy i majątkowy Sąd uznał oświadczenie złożone na urzędowym formularzu za niewystarczające do właściwej oceny jej możliwości płatniczych, w konsekwencji ponownie wezwał stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania oraz innych wydatków koniecznych i konkretnych dokumentów źródłowych. Niemniej jedna wezwanie to strona pozostawiła bez odpowiedzi. Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy wnioskodawczyni do tego etapu postępowania sądowego korzysta z przysługujących jej praw, mianowicie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie sprzeciwu. Natomiast nie wykazuje się wobec Sądu poczuciem obowiązku polegającego na zastosowaniu się do kierowanych do niej wezwań o uzupełnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika o dodatkowe oświadczenie i konkretne dokumenty źródłowe. Dwukrotne wezwanie Sądu, tj. zarówno skierowane do niej we wrześniu, jak i listopadzie 2008r., pozostawiła bez odpowiedzi. Dowodzi to faktowi nie podjęcia ze strony wnioskodawczyni jakiejkolwiek inicjatywy, nie tylko zmierzającej do wyczerpującego zadośćuczynienia dwukrotnemu wezwaniu, ale i dowodzącej staraniom o uzyskanie któregokolwiek z żądnych przez Sąd dokumentów. Mianowicie polegających na wystosowaniu do właściwego urzędu skarbowego czy banku pisma z prośbą o nadesłanie odpisu zeznania podatkowego czy wyciągu z posiadanych rachunków bankowych (ewentualnie zamkniętych rachunkach bankowych). Nawet bez wezwania nie przedłożyła zaświadczenia o wysokości zarobków. Z kolei w sprzeciwie wniesionym 20 października 2008r. podniosła, iż żądanych przez Sąd dokumentów nie przedstawiła, "gdyż nie sposób było ich zgromadzić w tak krótkim czasie". Odnosząc się do powyższego twierdzenia skarżącej należy zauważyć, iż pierwsze wezwanie wnioskodawczyni odebrała 8 września 2008r., a drugie 3 grudnia 2008r. Zatem gdyby wolą strony było wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej to przestawiłaby Sądowi na przykład dowody świadczące o podejmowaniu działań mających na celu uzyskanie żądanych dokumentów, ewentualnie wniosłaby o przedłużenie zakreślonych w wezwaniach terminów, bądź uzupełniłaby wniosek przez załączenie żądanych przez Sąd dokumentów do sprzeciwu, który wniosła 20 października 2008r., czyli półtora miesiąca od pierwszego wezwania, albo załączyła do odpowiedzi na drugie wezwanie, które odebrała 3 grudnia 2008r., czy nawet spróbowała nadesłać do dnia rozpoznania wniosku przez Sąd. Sąd dzięki uzyskanym dokumentom źródłowym miałby pełny obraz rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i mógłby dokonać rzetelnej oceny: czy wykazana przez nią sytuacja pozwala lub nie na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w konsekwencji daje lub nie podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oznacza to, iż Sąd bezpodstawnie nie zobowiązuje strony do określonego działania. Natomiast gdy to czyni, obowiązkiem strony jest wywiązanie się z niego. Pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony w sytuacji, gdy to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowiedzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem strona przedstawionym działaniem (a raczej brakiem właściwego działania) uniemożliwiła Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych wiążących się z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, czyli rzetelne i zgodne ze stanem faktycznym zbadanie jej sytuacji finansowej, a tym samym dokonanie oceny, czy jest ona w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. Skarżąca nie udostępniając dokumentów w wyznaczonym przez Sąd zakresie nie usunęła wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazała czego wymaga art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy - na podstawie powołanego przepisu w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a. - postanowiono jak w sentencji.