IV SA/Wa 1303/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2008r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi A. P. i J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia p o s t a n a w i a: odmówić A. P. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata J. P. i A. P. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Następnie skarżący A. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie jest w stanie ponieść opłat od wniesionej skargi, albowiem wraz z żoną mają zaciągnięte kredyty w kwocie 160 000 zł, nadto utrzymują syna, który studiuje i to zabiera im większość i tak niewysokich dochodów. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i synem. Mieszkają w domu, który jest własnością syna. Nadto w skład majątku wchodzi nieruchomość o powierzchni 44 arów będąca współwłasność jego i żony J. Jako źródło dochodów wnioskodawca wskazał wynagrodzenie żony w wysokości 1 200 zł. Natomiast prowadzona przez niego działalność gospodarcza (firma) przynosi straty. W związku z powziętymi wątpliwościami w kwestii aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy pismem z 3 września 2008r. wezwano stronę - w terminie siedmiu dni - do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez przedstawienie: 1) wyciągów i wykazów posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskanych dochodów (poniesionych strat) z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, 3) odpisu zeznania podatkowego za 2007r. 4) oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania oraz innych wydatków koniecznych (przeciętnie w miesiącu) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 9 października 2008r. - wobec braku odpowiedzi na wezwanie - pozostawił wniosek A. P. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. A. P., korzystając z przysługującego prawa, wniósł od powyższego zarządzenia sprzeciw, domagając się uchylenia zaskarżonego zarządzenia w całości i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie albo uchylenia zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów, gdyż nie był ich w stanie zgromadzić w tak krótkim, zakreślonym, przez Sąd czasie. Podkreślił także, iż nigdy wcześniej nie był wzywany do podania takich danych przy nadsyłaniu urzędowych formularzy PPF. Gdyby takie żądanie było wcześniej zawarte w pouczeniu, wówczas niezbędne w ocenie Sądu dokumenty zdążyłby skompletować. Zaznaczył także, że podane w oświadczeniu o sytuacji majątkowej i rodzinnej dane są pełne i znajdują odzwierciedlenie w stanie faktycznym. Do sprzeciwu załączył rozliczenie za rok 2008, z wykazanymi pozycjami do sierpnia – mające potwierdzić straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z rozliczenia tego wynika, iż strona prowadzi działalność pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe "W." i z działalności tej przychody ze sprzedaży wyniosły 721 082,43 zł, koszty uzyskania przychodów to kwota 828 427,16 zł, w efekcie osiągnięty dochód to kwota minus 107 344,73 zł. Skarżący został ponownie wezwany zarządzeniem z 21 listopada 2008r. do nadesłania, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 oraz do złożenia oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania oraz innych wydatków koniecznych (przeciętnie w miesiącu). W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż wydatki ponoszone miesięcznie na utrzymanie wynoszą 1 720 zł, a składają się na nie: opłata za energię w wysokości 250 zł, opłata za wodę i kanalizację - 120 zł, opłata za gaz - 50 zł, opłata za ogrzewanie - 400 zł, żywność oraz odzież - 800 zł, inne wydatki (jak leki czy też nieprzewidziane) w wysokości 100 zł. Nadto załączył rozliczenie z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2008, z którego wynika, że do września 2008r. jego dochód wyniósł minus 18 883,07 zł i zestawienie operacji z 8 grudnia 2008r. dokonanych na rachunku PHU "W.", z którego wynika, że saldo na koncie wynosi minus 88 370,52 zł. Jednocześnie poinformował, że nie jest w stanie przedłożyć odpisu zeznania podatkowego za rok 2007 z uwagi na zgubienie kopii tego dokumentu, a uzyskanie odpisu lub kopii zeznania podatkowego trwa miesiąc, o czym dowiedział się wówczas gdy zwrócił się z pytaniem do Urzędu Skarbowego (właściwego ze względu na jego miejsce zamieszkania), w tej sytuacji nie mógł zmieścić się z jego uzyskaniem w zakreślonym przez Sąd terminie. Ostatecznie stwierdził, iż jego sytuację majątkową dokumentują należycie złożone dokumenty oraz fakty podane w oświadczeniu majątkowym. Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powyższego wynika, iż skutecznie wniesiony sprzeciw skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego z mocy prawa i obliguje sąd do ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie sprzeciw skarżącego został wniesiony prawnie skutecznie, zatem Sąd rozpoznał ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej: P.p.s.a.) - ponoszenie przez strony kosztów związanych z udziałem w sprawie. Oznacza to, iż podmiot wnoszący skargę powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania, a zatem i liczyć się z koniecznością gromadzenia środków finansowych na ten cel. Natomiast instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Do osób tych należy zaliczyć osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i majątku, a zatem pozbawione środków do życia bądź mające środki, ale bardzo ograniczone, wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna, wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, wykaże" oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że strona występująca o przyznanie prawa pomocy powinna nie tylko przytoczyć okoliczności wskazujące na zasadność jej wniosku, ale także co najmniej je udowodnić. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Nadto sąd – w myśl art. 255 P.p.s.a. - ma prawo wezwać wnioskodawcę, jeśli uzna, że oświadczenie złożone na urzędowym formularzu budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do właściwej oceny możliwości płatniczych, stanu majątkowego i rodzinnego, w zakreślonym terminie, do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych potwierdzających wykazywane przez stronę okoliczności. Dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym – stosownie do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. nr 227, poz. 2245) - mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Mając na względzie przytoczone regulacje prawne i wywody oraz przedstawiony przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF stan finansowy i majątkowy Sąd uznał oświadczenie złożone na urzędowym formularzu za niewystarczające do właściwej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, w konsekwencji ponownie wezwał stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie mieszkania i innych wydatków koniecznych oraz konkretnych dokumentów źródłowych. Skarżący – w odpowiedzi na wezwanie – przedłożył jedynie dodatkowe oświadczenie o ponoszonych wydatkach miesięcznych, rozliczenie z prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2008, z wyszczególnieniem rozliczeń do września i wyciąg z rachunku posiadanego w PKP Bank Polski (tzw. rodzaj rachunku "Kredyt w rach. biznes partner", a cel kredytowania: finansowanie bieżących potrzeb) z 8 grudnia 2008r. przedstawiający tylko operacje na nim dokonane w dniu wystawienia (czyli 8 grudnia 2008r.). Nie przedłożył zaś żądanych przez Sąd wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zeznania podatkowego za 2007r. Powyższe dowodzi, iż wnioskodawca do tego etapu postępowania sądowego korzysta z przysługujących mu praw, mianowicie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie sprzeciwu. Natomiast nie wykazuje się wobec Sądu poczuciem obowiązku polegającego na solidnym zastosowaniu się do skierowanego do niego - we wrześniu i listopadzie - wezwania o uzupełnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Nadto – wbrew stanowisku Sądu – uważa, że jego sytuację majątkową "dokumentują należycie składane dokumenty oraz fakty podane w oświadczeniu majątkowym". Z kolei nie przyznaje się, iż przedkłada tylko dokumenty, które mogłyby świadczyć na jego korzyść, czyli o trudnej sytuacji finansowej. W ocenie Sądu gdyby celem wnioskodawcy było ukazanie rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej obecnie się znajduje to przedstawiłby zarówno odpis (czy kopię) zeznania podatkowego za 2007r. oraz wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu trzech miesięcy (w tym nie tylko firmowych ale i osobistych), a nie zasłaniał się krótkim terminem wyznaczonym przez Sąd na uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wyciągiem z rachunku bankowego przedstawiającym operacje z jednego dnia (8 grudnia 2008r.), zgubieniem zeznania podatkowego czy informacją uzyskaną z urzędu skarbowego o jednomiesięcznym okresie oczekiwania na wydanie odpisu zeznania podatkowego. Dodatkowo zauważenia wymaga, iż skarżący nie dowiódł faktowi, że podjął jakiekolwiek starania o uzyskanie zarówno zeznania podatkowego, jak i wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy. Innymi słowy nie wykazał żeby wystosował do właściwego urzędu skarbowego czy banku pisma z prośbą o nadesłanie odpisu zeznania podatkowego i wyciągu z posiadanych rachunków bankowych (ewentualnie zamkniętych rachunkach bankowych). Odnosząc się w sposób szczególny do twierdzenia skarżącego zawartego w sprzeciwie wniesionym 20 października 2008r., jak i w piśmie z 10 grudnia 2008r., iż żądanych przez Sąd dokumentów nie przedstawił, "gdyż nie sposób było ich zgromadzić w tak krótkim czasie". należy zauważyć, iż pierwsze wezwanie wnioskodawca odebrał 8 września 2008r., a drugie 3 grudnia 2008r. Zatem gdyby wolą strony było wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej to przedstawiłaby Sądowi na przykład dowody świadczące o podejmowaniu działań mających na celu uzyskanie brakujących dokumentów, ewentualnie wniosłaby o przedłużenie zakreślonych w wezwaniach terminów, bądź uzupełniłaby wniosek przez załączenie brakujących dokumentów do sprzeciwu, który wniosła 20 października 2008r., czyli półtora miesiąca od pierwszego wezwania, albo załączyła do odpowiedzi na drugie wezwanie, które odebrała 3 grudnia 2008r., czy nawet spróbowała nadesłać do dnia rozpoznania wniosku o prawo pomocy przez Sąd. Sąd dzięki uzyskanym dokumentom źródłowym miałby pełny obraz rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i wtedy mógłby dokonać rzetelnej oceny: czy wykazana przez niego sytuacja pozwala lub nie na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w konsekwencji daje lub nie podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oznacza to, iż Sąd bezpodstawnie nie zobowiązuje strony do określonego działania. Natomiast gdy to czyni, obowiązkiem strony jest wywiązanie się z niego. Pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony w sytuacji, gdy to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowiedzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem strona przedstawionym działaniem uniemożliwiła Sądowi porównanie wysokości obciążeń finansowych wiążących się z tokiem postępowania sądowoadministracyjnego z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, czyli rzetelne i zgodne ze stanem faktycznym zbadanie jej sytuacji finansowej, a tym samym dokonanie oceny, czy jest ona w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. Skarżący nie udostępniając dokumentów w wyznaczonym przez Sąd zakresie nie usunął wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał czego wymaga art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy - na podstawie powołanego przepisu w zw. z art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a. - postanowiono jak w sentencji.