IV SA/Wa 1306/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego - skargę oddala - Decyzją z dnia [...] października 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 kpa po rozpatrzeniu wniosku D. W. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w G. z dnia [...] kwietnia 1949 r. oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1950 r. W uzasadnieniu wskazano, iż dokumentem nadania ziemi z dnia [...] grudnia 1946 r. nadano na rzecz J. i A. W. gospodarstwo rolne po [...] H. K. o powierzchni 4 ha. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1949 r. Wojewódzka Komisja Ziemska w G. uchyliła powyższe nadanie, a rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].01.1950 r. Organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Miasta G. i nie podlegała z tego powodu działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W dniu 3 czerwca 1942 r. przeniesiono własność ponad 18 ha gruntów na Gminę G.. Założono nową księgę wieczystą nr [...]. W aktach nowej księgi znajduje się zaświadczenie Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w G. z dnia 17 czerwca 1948 r. stwierdzające, że nieruchomość, w skład której wchodziło m.in. gospodarstwo nadane małżonkom W. na mocy art. 2 ust. 4 dekretu z dnia 08.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) z mocy prawa przeszła na własność polskiej gminy Miasto G.. Nadto prawo powyższe zostało wpisane w księdze wieczystej na rzecz gminy Miasto G.. Organ przyznał, iż w aktach brak jest decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia [...].04.1949 r. unieważniającej akt nadania ziemi małżonkom W., jednakże decyzja taka została wydana, o czym świadczy orzeczenie organu II instancji utrzymujące ją w mocy. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez D. W. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].04.2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumentację zawartą w poprzednim rozstrzygnięciu. Ponadto organ stwierdził, iż pomimo poszukiwań nie została odnaleziona decyzja Komisji Ziemskiej. Analizując oceniane orzeczenia organ stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy ich wydaniu, a nieruchomość stanowiąca przedmiot sporu jako mienie gminne nie podlegała dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargę do sądu administracyjnego wniosła D. W.. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa, bowiem Minister nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności nie podjął wszelkich kroków celem odnalezienia decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia [...].04.1949 r. Wobec powyższego dokonał oceny tego orzeczenia wyłącznie na podstawie orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych i jego lakonicznego uzasadnienia. Dalej D. W. podnosi naruszenie art. 20 dekretu z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319) poprzez jego niezastosowanie skutkujące nieuwzględnieniem, iż poprzednicy prawni wnioskodawczyni chronieni byli rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. W chwili wydawania aktu ziemi ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem był H. K.. Tym samym małżonków W. jako nabywców gruntów chroniła zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, jako że nabycie w trybie dekretu miało charakter odpłatny (art. 14 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej). Skarżąca podniosła, że stosownie do art. 1 dekretu z dnia 06.06.1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 25, poz. 151 ze zm.) wyroki i inne orzeczenia wydane podczas okupacji przez sądy niemieckie, są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Skoro wpis w księdze wieczystej był orzeczeniem, to nieważność takiego wpisu powoduje, że nie doszło do przejścia prawa własności w 1942 r. na rzecz niemieckiej gminy Miasto G.. W dalszym ciągu właścicielem był H. K., tak więc nieruchomości przeszły na rzecz Skarbu Państwa stosownie do art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto skarżąca podniosła naruszenie art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 i 4 w zw. z art. 3 dekretu z dnia 08.08.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87zezm.). W ocenie skarżącej nie budzi wątpliwości, że H. K. utracił posiadanie przedmiotowej nieruchomości w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Sprzedaż nieruchomości miała na celu uchronienie jego majątku od utraty w związku z wojną. Ponadto, gdyby nawet uznać, iż majątek ten nie stanowił majątku opuszczonego, to niewątpliwie stanowił on majątek poniemiecki z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu. Otóż na własność Skarbu Państwa przechodził wszelki majątek obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Miasta G. z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej. Nieważne zaś były wszelkie czynności oraz akty prawne zdziałane w odniesieniu do majątku opuszczonego, jak również stanowiącego własność obywateli Rzeszy Niemieckiej zdziałane z władzami okupacyjnymi. Zaskarżona decyzja narusza także art. 107 § 1 i 3 kpa. Uzasadnienie decyzji nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione , a także nie wskazuje dowodów, na jakich została oparta. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 kpa). Przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa nakłada na organ administracji obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to naruszenie rażące. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy łącznie spełnione zostaną trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. W niniejszej sprawie istota postępowania nieważnościowego ulega dalej idącej komplikacji, mianowicie postępowanie to dotyczy decyzji wydanych w odrębnie prowadzonym postępowaniu nadzorczym. Przedmiotem bowiem kontroli w postępowaniu nieważnościowym była decyzja wydana w trybie art. 101 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), a zatem odpowiedniku obecnie obowiązującego w procedurze administracyjnej trybu nieważnościowego. Nie bez znaczenia był fakt - a okoliczność tę podnosi skarga - że decyzja organu I instancji pomimo podjętych przez organ prób nie została odnaleziona. Niewątpliwie sytuacja taka w sposób istotny utrudnia ocenę tegoż rozstrzygnięcia. Z akt administracyjnych wynika, iż Minister podjął działania w celu odszukania decyzji pierwszoinstancyjnej, pozostały jednakże bezskuteczne. W ocenie Sądu jest niedopuszczalne czynienie zarzutów organowi, iż nie podjął stosownych czynności, a w szczególności z tego powodu uczynienie zadość żądaniu wnioskodawców. Po tylu bowiem latach i zmianach organizacyjnych dopuszcza się możliwość zaginięcia pewnych dokumentów. Sytuacja taka co najwyżej może powodować umorzenie postępowania nieważnościowego wobec braku przedmiotu rozstrzygnięcia, co do zasady nie powinna zakończyć się stwierdzeniem nieważności orzeczenia. To ostatnie rozstrzygnięcie charakteryzuje się zbyt doniosłymi skutkami prawnymi. W niniejszej sprawie jednakże fakt wydania orzeczenia przez Wojewódzką Komisję Ziemską jak również osnowa rozstrzygnięcia pozostają poza wątpliwościami. Niewątpliwie brak decyzji I instancji, a w szczególności jej uzasadnienia utrudnia procedowanie. W takiej sytuacji - skoro II instancja utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji - najtrafniejszym rozstrzygnięciem byłoby umorzenie postępowania nieważnościowego. W konsekwencji jednak zarówno umorzenie, jak również odmowa stwierdzenia nieważności są rozstrzygnięciami niekorzystnymi dla wnioskodawczyni, bowiem nie uwzględniają jej żądania. Naruszenie zatem w ten sposób przez organy przepisów postępowania, w konsekwencji nie miało wpływu na wynik sprawy. W ocenie sądu administracyjnego, jeżeli okoliczność wydania decyzji, jak również jej osnowa są bezsporne i wynikają z innych dokumentów, mimo, iż akt ten nie został materialnie odnaleziony, możliwe jest dokonanie jego oceny w postępowaniu nadzwyczajnym. Kontrolowane rozstrzygnięcia uchyliły akt nadania ziemi małżonkom J. i A. W.. Podstawą uchylenia tegoż nadania był fakt, iż przydzielona nieruchomość stanowiła własność gminną. W trybie zaś dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej mogły zostać nadane jedynie grunty, które uprzednio zostały znacjonalizowane w oparciu o ten akt prawny. Skoro nieruchomość stanowiła własność gminy Miasto G., nie podlegała reżimowi dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżąca twierdzi natomiast - powołując szereg argumentów - iż nieruchomość stanowiła własność państwową, przejętą w trybie dekretu o reformie rolnej i w konsekwencji jako taka mogła zostać nadana. Uchylenie nadziału ziemi stanowiło zatem rażące naruszenie prawa. Przede wszystkim jak wskazano na wstępie, przesłanką stwierdzenia nieważności jest stwierdzenie rażącego, oczywistego, nie budzącego wątpliwości naruszenia prawa. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, a świadczy o tym w szczególności waga i zawiłość argumentów przedkładanych na potwierdzenie swojego stanowiska przez skarżącą. Trafnie organ przyjął, iż grunty stanowiące własność H. K. stały się w 1942 r. własnością gminy niemieckiej Miasto G., a następnie w trybie art. 2 ust. 4 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.) majątek ten przeszedł z mocy samego prawa na własność odpowiednich polskich osób prawnych. Wszystkie te okoliczności znajdują potwierdzenie w aktach księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości, na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji. Tymczasem skarżąca powołuje tego rodzaju zarzuty, które po pierwsze nie wykazują rażącego i oczywistego naruszenia przepisów przy wydaniu decyzji uchylającej akt nadania, po drugie stanowią podstawę do kwestionowania stanu prawnego nieruchomości, w konsekwencji kreują spór o prawa rzeczowe. Do rozstrzygania zaś takich sporów powołany jest sąd powszechny, nie zaś organ administracji państwowej. Skarżąca konsekwentnie podnosi, iż nadany jej poprzednikom grunt stanowił mienie przejęte w trybie reformy rolnej. Powołuje się na art. 20 dekretu z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe, kwestionuje skuteczność zbycia nieruchomości w 1942 r. na rzecz Gminy G., twierdzi, iż majątek był opuszczony lub poniemiecki i jako taki podlegałby przejęciu w trybie przepisów o reformie rolnej. Wszelka argumentacja ma na celu zakwestionowanie prawa własności Gminy G. do przedmiotu sporu. Roszczenia te mają wyraźny charakter roszczenia o ustalenie prawa własności i jako takie mogą być dochodzone wyłącznie przed sądem cywilnym. Organy administracji nie są władne dokonać odmiennych ustaleń od tych, które wynikają z dostępnych dokumentów, a w szczególności nie są uprawnione do zakwestionowania skuteczności umowy przeniesienia własności działki przez H. K.. Organy zasadnie ustaliły, iż nieruchomość została przejęta od gminy niemieckiej przez polską gminę, a tym samym nigdy nie podlegała dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tym samym uchylenie nadziału ziemi jako wydanego niewłaściwie nie można uznać za wydane z rażącym naruszeniem prawa. Grunty te bowiem nie zostały upaństwowione, lecz skomunalizowane. Podstawa prawna zaś tych obydwu uwłaszczeń była zupełnie inna. Uznając zatem, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.