IV SA/Wa 131/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2004 r. sprawy ze skargi H. J., A. J., D. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących H. J., A. J. i D. J. kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Miasta i Gminy w O. decyzją z dnia [...] lutego 1983r., wydaną na podstawie art.44 i art. 45 ust.1 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 79 ), przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne o pow. 2,6490 ha , składające się z działek nr [...] i [...]. położone we wsi B., gm. O., stanowiące własność J. J. W uzasadnieniu decyzji podano, że właściciel opuścił gospodarstwo rolne w 1940r. i nigdy nie powrócił. Wnioskiem z dnia 5 maja 2000r. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. wystąpił D. J. - następca prawny J. J. - byłego właściciela omawianego gospodarstwa. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2003r., wydaną na podstawie art. 157 oraz art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy O. z dnia [...] lutego 1983r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 2,6490 ha, składającego się z działek ew. nr [...] i [...], stanowiącego własność J. J. W uzasadnieniu decyzji podano, że gospodarstwo rolne kwalifikowało się w myśl obowiązujących wówczas przepisów do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, gdyż J. J. po wojnie opuścił gospodarstwo. Nikt w gospodarstwie nie mieszkał. Grunty nie były uprawiane przez właściciela, nie została zwarta też umowa użyczenia lub dzierżawy gospodarstwa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2004r., po rozpatrzeniu odwołania H., A. i D. J., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 20 marca 2003r., uznając, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...].02.1983r., jak również decyzja Wojewody z dnia [...].03.2003r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przejęcie gospodarstwa rolnego następowało na podstawie art. 44 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 79 ze zm.). W myśl tego przepisów nieruchomości rolne, w których występowały odłogi, a ich właściciele, dzieci właścicieli lub rodzice nie mieszkali co najmniej od dwóch lat w miejscu położenia tych nieruchomości, to mogły być przejęte na rzecz Państwa bez odszkodowania. W niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do przejęcia omawianego gospodarstwa rolnego z urzędu na rzecz Skarbu Państwa, gdyż właściciel J. J. gospodarstwo opuścił, a grunty leżały odłogiem. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję złożyli H. J., A. J. i D. J., podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym art. 7, art. 8 i art. 107 § 1 kpa. W ocenie skarżących organy rozpoznające sprawę nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada przepisowi art. 107 § 1 kpa. Przejęcie gospodarstwa rolnego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, albowiem grunty gospodarstwa nie były odłogowane, ponieważ uprawiane były przez członków rodziny właściciela, a ponadto w momencie przejmowania gruntów J. J. osiągnął wiek emerytalny, a więc został spełniony warunek art. 44 ust.2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wyłączający w takich przypadkach przejęcie gospodarstwa na własność Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów, przy czym stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) nie jest związany zarzutami i granicami skargi. Oznacza to, że Sąd dokonując kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego z urzędu bierze pod uwagę także okoliczności nie podniesione w skardze. Na wstępie podnieść należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane przez organy, które nie były właściwe rzeczowo do rozpoznania wniosku D. J. o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiło podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji ( por. postanowienie NSA z dnia 3.01.2003r. sygn. I SA 3120/01, LEX nr 81672). W przypadku zmian strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ , na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia ( B. Adamiak / J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydaw. C.H. Beck , Warszawa 2000, str.674). W niniejszej sprawie, kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia [...] lutego 1983r. została wydana na podstawie art. 44 i 45 ustawy z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 79), która utraciła moc z dniem 25 marca 1995r., w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 16, poz. 78 ze zm.). Początkowo ustawa z dnia 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych leśnych, w szczególności w art. 45, przyznawała kompetencję w zakresie pozdejmowania z urzędu gospodarstw rolnych naczelnikowi gminy, potem terenowemu organowi administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego, jednakże przepis ten został skreślony z dniem 1 stycznia 1992r. ustawą z dnia 25 października 1991r. o zmianie ustawy o podatku rolnym i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych ( Dz. U. Nr 114, poz. 494). Od tego czasu zarówno ustawa z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, jak i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw. W związku z przeprowadzonymi reformami strukturalnymi w systemie organów administracji nie ma naczelników miast i gmin. Ten stan prawny niewątpliwie powoduje trudności w ustaleniu właściwego organu do stwierdzenia nieważności zakwestionowanego przez skarżących aktu. Stosownie do treści art. 157 § 1 kpa właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. O tym, jakie są organy wyższego stopnia przesądza przepis art. 17 kpa. Jednak z jego treści nie można wprost ustalić właściwości organu wyższego stopnia wobec nie istnienia już w obowiązującym systemie prawnym organu, który wydał kontrolowaną decyzję i równocześnie nie istnieją podstawy materialnoprawne na jakich ta decyzja została oparta. W takim przypadku jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U Nr 34, poz. 198)- w myśl którego do właściwości organów gminy przeszły - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej - jako zadania własne, określone w ustawach zadania i odpowiadające im kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. W myśl art. 17 pkt 1 kpa, w jego brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1998r. o zmianie niektórych ustaw i w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej ( Dz. U. Nr 162, poz. 1126) organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Oznacza to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez naczelnika miasta i gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego jest samorządowe kolegium odwoławcze, bowiem brak jest przepisu, który stanowiłby o właściwości wojewody w tych w sprawach jako organu wyższego stopnia. Rozpoznanie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Wojewodę [...] w pierwszej instancji a w drugiej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oznacza, że postępowanie nadzorcze przeprowadziły niewłaściwe rzeczowo organy i wobec tego wydane przez te organy decyzje są dotknięte wadą nieważnością przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zważywszy na podane powyżej przyczyny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 210 ww. ustawy.