IV SA/Wa 1346/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi L. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; Decyzją z [...] listopada 2013 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił nadania L. A. - obywatelce F. narodowości [...] - statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej i udzielenia zgody na pobyt tolerowany oraz orzekł wydaleniu jej z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja objęła również małoletnią córkę strony [...]. L. A. wniosła odwołanie od powyższej decyzji wskazując m. in., że: 1. jako żona członka ruchu wahabitów należy do grupy społecznej członków rodzin podejrzewanych o przynależność do ruchu walczącego z władzami; członkowie tej grupy społecznej, zgodnie z najnowszym raportem Human Rights Watch oraz raportem Departamentu Stanu USA z 11 marca 2010 r., są zagrożeni ze strony władz z uwagi na prowadzoną przez nie polityką odpowiedzialności zbiorowej; 2. nie uwzględniono aktualnej sytuacji w [...]. Decyzją z [...] marca 2014 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano następujące uwarunkowania faktyczne i prawne sprawy: 1. z wniosku oraz z przesłuchania strony wynika, że [...] lipca 2013 r. L. A. legalnie i bez problemów wyjechała z [...] wraz ze swą małoletnią córką R. A., a [...] lipca 2013 r. wniosła o udzielenie statusu uchodźcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oświadczając, że w kwietniu 2013 r. zaginął jej mąż [...], a ona w ciągu kolejnych dwóch miesięcy była 15-20 razy nachodzona przez wojskowych starających się ustalić miejsce jego pobytu; 2. Wnioskodawczyni nie wykazała, że może żywić uzasadnioną obawę przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych; wątpliwości budzi przynależność Wnioskodawczyni do grupy społecznej osób poszukiwanych przez władze, gdyż strona nie dowiodła, że celem poszukiwania jej męża przez władze była chęć zniewolenia go, a w przypadku kontaktu z władzami, że byłby on narażony na prześladowanie; analiza materiałów wytworzonych w 2013 r. i wcześniejszych (str. 10 decyzji) pozwala stwierdzić, że sytuacja w [...] jest w dalszym ciągu niestabilna z uwagi na działalność zbrojnego podziemia dążącego oderwania [...] od F. i utworzenia republiki islamskiej; działania bojowników mają jednak charakter punktowy i nie są wymierzone w ludność cywilną, choć zdarzają się wśród niej przypadkowe ofiary; jednocześnie poważne naruszenia praw człowieka mają nadal w [...] miejsce, ale skierowane są przeciwko określonym grupom osób podejrzewanych o prowadzenie działalności wymierzonej we władze lub o wspieranie takiej działalności; osoby pochodzące z [...] mogą zamieszkać w innej części F., gdzie nie są narażone na prześladowania (raport [...]); 3. Wnioskodawczyni nie spełnia również przesłanek do udzielenia jej ochrony uzupełniającej oraz udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W skardze na decyzję organu odwoławczego Wnioskodawczyni zarzuciła m. in. naruszenie przepisów: 1. prawa procesowego, a to: a) art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 78, art. 80, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "K.p.a.", gdyż: ▪ nie zebrano całego materiału dowodowego nie ustalając: - sytuacji osób należących do grupy społecznej wahabitów i osób uznanych przez władze za należących do tej grupy, - sytuacji osób należących do grupy społecznej rodzin wahabitów i osób uznanych przez władze za należących do tej grupy, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji osób, których bliscy podejrzani o taką przynależność zaginęli, - nie podjęto próby ustalenia, czy mąż Wnioskodawczyni znajduje się na liście zaginionych wahabitów, - nie odniesiono się do powołanych w odwołaniu wniosków dowodowych - fragmentów raportu Human Rights Watch dotyczącego sytuacji [...] oraz raportu Departamentu Stanu USA z 11 marca 2010 r., - niewyjaśnienie okoliczności podniesionych w odwołaniu, tj. niezbadanie i uznanie za nieuprawdopodobnione obaw Wnioskodawczyni o bezpieczeństwo swoje i jej dziecka, niewyjaśnienie, czy grozi jej rzeczywista i uzasadniona obawa ze strony wojskowych poszukujących jej męża oraz niezbadanie, jak aktualnie funkcjonuje państwo i służby w [...] (organ powołał się na raport [...], lecz nie zbadał, czy sytuacja od tego czasu uległa zmianie), ▪ niedostatecznie uzasadniono decyzję, w tym przesłanek do odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej i udzielenia zgody na pobyt tolerowany oraz nie ustosunkowano się do zarzutów odwołania; 2. prawa materialnego, a to: ▪ art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 3 pkt 1 i art. 13 ust. 4 pkt 2 i art. 14 ust. 1 pkt 5 i art. 97 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz pkt 1a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680), zwanej dalej "ustawą", poprzez: - stwierdzenie, że nie zostały spełnione przesłanki do nadania statusu uchodźcy, - nieuznanie wielokrotnych najść za prześladowanie, - nieuznanie przynależności Wnioskodawczyni do grupy społecznej osób poszukiwanych przez władze ▪ art. 15 i art. 97 ust. 1 ustawy poprzez odmowę udzielenia ochrony uzupełniającej i udzielenia zgody na pobyt tolerowany. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, ponieważ jest wadliwa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obiegu prawnego. Cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju (art. 13 ust. 1 ustawy). Prześladowanie to musi: 1) ze względu na swoją istotę lub powtarzalność stanowić poważne naruszenie praw człowieka, w szczególności praw, których uchylenie jest niedopuszczalne zgodnie z art. 15 ust. 2 Konwencji Rzymskiej lub 2) być kumulacją różnych działań lub zaniechań, w tym stanowiących naruszenie praw człowieka, których oddziaływanie jest równie dotkliwe jak prześladowania, o których mowa w pkt 1 (art. 13 ust. 2 ustawy). Prześladowanie może polegać w szczególności na: 1) użyciu przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym przemocy seksualnej; 2) zastosowaniu środków prawnych, administracyjnych, policyjnych lub sądowych w sposób dyskryminujący lub o charakterze dyskryminującym; 3) wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu, w sposób, który ma charakter nieproporcjonalny lub dyskryminujący; 4) braku prawa odwołania się do sądu od kary o charakterze nieproporcjonalnym lub dyskryminującym; 5) wszczęciu lub prowadzeniu postępowania karnego albo ukaraniu z powodu odmowy odbycia służby wojskowej podczas konfliktu, jeżeli odbywanie służby wojskowej stanowiłoby zbrodnię lub działania, o których mowa w art. 19 ust. 1 pkt 3; 6) czynach skierowanych przeciwko osobom ze względu na ich płeć lub małoletniość (art. 13 ust. 4 ustawy). Badając, czy istnieje u skarżącego uzasadniona obawa przed prześladowaniem z przyczyn określonych w art. 13 ust. 1 ustawy bierze się pod uwagę nie tylko odczucia skarżącego (czynnik subiektywny), ale również sytuację w kraju pochodzenia odniesioną do indywidualnej sytuacji skarżącego (czynnik obiektywny). Należy zaznaczyć, że ogólnie trudna sytuacja w kraju pochodzenia osoby ubiegającej się o status uchodźcy sama w sobie nie uzasadnia przyznania tego statusu, jeżeli nie istnieje lub jest rażąco mało zagrożenie nastąpienia prześladowań (zagrożenia takiego nigdy do końca nie można wyeliminować). Innymi słowy, obawa aby być uzasadniona, musi być w pewien sposób zobiektywizowana poprzez odniesienie jej do realiów występujących w kraju pochodzenia cudzoziemca. Dopiero na tym tle można dokonać właściwej oceny, czy dana osoba ubiegająca się o status uchodźcy rzeczywiście może obawiać się prześladowań ze strony własnego państwa. Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny, stąd Sąd uznał, że ponowne przytaczanie rozważań organu w tym zakresie byłoby niecelowe. Zasadne są zarzuty Skarżącej dotyczące niezebrania całego materiału dowodowego obrazującego sytuację w [...], ze szczególnym uwzględnieniem grupy wahabitów i ich rodzin. Organ odwoławczy powinien bowiem rozpatrzyć sprawę w całym jej zakresie, a nie tylko odnieść się do zarzutów odwołania. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że Skarżąca już we wniosku podniosła, że trzy miesiące przed jego złożeniem zaginął jej mąż, a ją zaczęli nachodzić funkcjonariusze struktur siłowych, rozpytując o miejsce jego pobytu (k. 12 akt adm.). Wersja ta została przez nią podtrzymana podczas przesłuchania (k. 59 akt adm.), kiedy sprecyzowała, że zaginiony mąż był związany z wahabitami. Ponadto, w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wyraźnie zwracała uwagę na przynależność jej męża do wahabitów, a siebie - do grupy społecznej rodzin osób poszukiwanych przez władze. Informacje te powinny skłonić organ odwoławczy do przeprowadzenia czynności wyjaśniających w zakresie charakteru działalności wahabitów (czym się odznaczają, jakie są ich cele), czy w związku z tym mogą być celem represji ze strony władz (w tym - czy takie przypadki odnotowano) oraz czy ewentualnym represjom są poddawani również członkowie rodzin wahabitów. Jak podaje Słownik języka polskiego wahabita to wyznawca muzułmańskiej doktryny religijnej, która głosi powrót do pierwotnej czystości islamu oraz surowości i prostoty obyczajów, co pozwala na postawienie tezy o radykalnym charakterze tego ugrupowania. Niewyjaśnienie tych okoliczności stanowi o naruszeniu szeregu przepisów odnoszących się do postępowania dowodowego, a to art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 2, art. 78 i art. 80 K.p.a., a także art. 8 K.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej). Konsekwencją tego są braki w uzasadnieniu decyzji co do powyższych okoliczności, co z kolei przesądza o naruszeniu art. 11 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Wyjaśnienie wskazanych kwestii może nie być bez znaczenia z uwagi na fakt, że generalnie organ administracji nie kwestionował dotychczas wiarygodności oświadczeń Cudzoziemki, gdy chodzi o fakty dotyczące jej sytuacji rodzinnej. Ponadto wyżej wskazane przepisy odnoszące się do postępowania dowodowego zostały naruszone przez niezbadanie przez organ aktualnej sytuacji w [...], ponieważ: - w zaskarżonej decyzji powołano się co prawda na materiały wytworzone w 2013 r. (str. 10 decyzji), lecz nie sprecyzowano, o jakie materiały chodzi; aby można było dokonać oceny legalności decyzji niezbędne jest sprecyzowanie, na jakich dokumentach organ oparł swe rozstrzygnięcie (w aktach znajduje się szereg informacji o kraju pochodzenia - k. 20-26, k. 27-36, k. 37-50, k. 51-52 akt adm.); - analizując sytuację w kraju pochodzenia Skarżącej powołano się na opracowanie [...], które nie znajduje się w aktach administracyjnych; podobnie - w aktach administracyjnych nie ma powoływanego w decyzji pisma UNHCR z [...] 2009 r.; niezależnie od tego, z uwagi na upłynięcie kilku lat od opracowania tych dokumentów, nie można ich uznać bezkrytycznie za wiarygodne dowody mogące obrazować aktualną sytuację w [...]; tej oceny nie zmienia okoliczność, że w aktach sprawy znajduje się późniejszy (bez daty) raport tego samego Ośrodka (k. 51-52 akt adm.); - nie odniesiono się do powoływanych przez Skarżącą w odwołaniu raportu Human Rights Watch dotyczącego sytuacji [...] oraz raportu Departamentu Stanu USA z 11 marca 2010 r. i to w sytuacji, gdy zdaniem Skarżącej dokumenty te wskazywały na represjonowanie członków rodzin osób sprzeciwiających się władzom. W tej sytuacji przedwczesne było uznanie przez organ, że Skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia ochrony międzynarodowej, co stanowi naruszenie wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Skoro organ nie przeprowadził w tym zakresie prawidłowej analizy, przedwczesne byłoby zajmowanie w tej kwestii stanowiska przez Sąd. Rolą Sądu jest kontrola legalności orzeczeń, nie zaś zastępowanie organu w dokonywaniu istotnych ustaleń w sprawie. W związku z tym Sąd orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 powyższej ustawy. Orzekając ponownie w sprawie organ administracji będzie miał na uwadze ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.