IV SA/Wa 1351/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2008 r. sprawy ze skargi C. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - IV SA/Wa 1351/08 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].07.2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swą poprzednią decyzję z dnia [...].03.2008 r., w której umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne oraz o stwierdzenie nieważności postanowienia ją zmieniającego w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skierowanego przez C. H., raz jeszcze przeanalizował zgromadzone dokumenty archiwalne i uznał, że zarówno wnioskodawczyni, jak i jej siostra Z. S. są stronami niniejszego postępowania. W wyniku poczynionych ustaleń Minister orzekł reformatoryjnie, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1969 r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 1,38 ha, położone we wsi W. oraz zmieniającego ją w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1971 r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia z dnia [...].07.2008 r. Minister stwierdził, że właścicielem przejętej nieruchomości był J. P. zmarły w 1898 r., który nieruchomość tę nabył od B. K.. Tak też wskazano m. in. w akcie notarialnym z dnia [...].06.1963 r. Jego następcą prawnym był M. P. zmarły w 1959 r, po którym prawa spadkowe nabyli J. P. i J. P. Przedmiotową nieruchomość podzielono wówczas na cztery działki, z czego dwie ([...] i [...]) owym aktem notarialnym sprzedano J. i G. W. Wskutek tej sprzedaży nie uległ zmianie właściciel działek [...] i [...] i w dniu ich przejęcia przez Państwo stanowiły współwłasność J. P. i J. P., jako spadkobierców J. P. zmarłego w 1898 r. Odnosząc się do zarzutu nieobecności żony J. P. syna M przy sporządzaniu tego aktu, co mogłoby rzutować na skuteczność dokonanego rozporządzenia Minister zaznaczył, że wynika z niego, iż udziały te rodzeństwo nabyło jako majątek osobisty i nie są objęte wspólnością majątkową. Minister stwierdził, że przejęcie przedmiotowego gospodarstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15.07.1961 r. (Dz. U. nr 32, poz.161) oraz § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198) i wszystkie wynikające z tych przepisów przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa zostały spełnione. Nieruchomość ta stanowiła grunty orne i pastwiska, a z kontroli przeprowadzonej w dniu 9.07.1969 r. wynikało, że przedmiotowa nieruchomość jest opuszczona. Przytoczył nadto stwierdzenia zawarte w piśmie spadkobierców J. P. syna M., którzy potwierdzili, że przejęta nieruchomość faktycznie była w owym czasie nieużytkowana i stała ugorem. Odnosząc się do zarzutu wnioskodawczyni pominięcia w postępowaniu zakończonym przejęciem przez Państwo tego gospodarstwa jej matki - J. P. Minister stwierdził, iż okoliczność ta mogłaby ewentualnie stanowić przesłankę do wznowienia postępowania w tej sprawie, a nie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji i postanowienia ją prostującego. We wniesionej skardze C. H. raz jeszcze, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzuciła pominięcie jej matki - J.P. w postępowaniu o przejecie przedmiotowego gospodarstwa. Zaznaczyła, że na te działki uzyskała akt własności z dnia [...].08.2005 r., a zapisy wynikające z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1969 r. nie były wpisane do ksiąg wieczystych, ani do ewidencji gruntów. Mając akt własności sprzedała część gospodarstwa i wówczas Gmina K. wznowiła postępowanie w sprawie wydanego jej aktu własności ziemi. Podniosła, że nie zachował się protokół kontroli gospodarstwa z [...].07.1969 r. Powierzchnię gospodarstwa w decyzji przejmującej określono na 2,19 ha, natomiast w ewidencji gruntów wynosiła ona 1,38 ha, tak też określono ją w postanowieniu prostującym, a po decyzji zmieniającej z [...].11.1971 r. - wynosiła 1,48 ha i tę powierzchnię wykazano w księdze wieczystej. Powstałe różnice mogą świadczyć, w jej przekonaniu o tym, że dokonano oględzin innego gospodarstwa. Zaznaczyła także, iż kwestionowany dziś przez Gminę akt własności ziemi uzyskała w oparciu o zeznania świadków P, którzy obecnie potwierdzone wówczas przed Sądem fakty kwestionują. Nadto wskazała, że decyzja, której stwierdzenia nieważności się domaga miała charakter uznaniowy i nie może nosić cech dowolności. Nie wykazano natomiast, by utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, bowiem decyzja ta Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie naruszyła przepisów obowiązującego prawa w sposób, który skutkowałby koniecznością jej uchylenia. Kontrolowana w sprawie decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji oraz postanowienia, wydanych w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1969 r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 1,38 ha, położone we wsi W. oraz zmieniającego ją w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa postanowienia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1971 r., korzystających z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej oraz powiązanego z nią postanowienia jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości orzeczeń, o której mowa w art. 16 K.p.a. Toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ich zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji (orzeczenia). Złożony wniosek wskazuje, że podstaw do stwierdzenia nieważności wydanej w niniejszej sprawie decyzji oraz postanowienia, strona skarżąca upatruje w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., zarzuciła bowiem, że wydano je z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia przepisu 156 § 1 pkt. 2 części drugiej K.p.a. wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji (orzeczenia), ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej (orzeczenia) oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części ( por. wyrok NSA 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12.12.1988r. (II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa". Przenosząc przytoczone rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zasadnie uznał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że zarówno decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1969 r. jak i zmieniające ją w części dotyczącej powierzchni przejętego gospodarstwa postanowienie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...].10.1971 r. nie zostały dotknięte którąkolwiek z wad nieważności unormowanych w art. 156 § 1 K.p.a., w tym rażącym naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż J. P. zmarły w 1898 r. przedmiotową nieruchomość rolną nabył od B. K., gospodarstwo to nie było zatem nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie. Stanowiący podstawę przejęcia art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 15.07.1961 r. (Dz. U. nr 32, poz.161) pozwalał na przejęcie na własność Państwa w tym trybie gospodarstw rolnych, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po 28.04.1955 r. oraz wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Przejęcie to następowało bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie z niezbędne. Warunki zezwalające na to przejecie zawierały znajdujące wówczas zastosowanie § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198). Z przepisów tych wynikało, że za gospodarstwo opuszczone uznawano gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym nie jest ono w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Przy czym nie zachodzą okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 tego przepisu. W niniejszym postępowaniu administracyjnym skarżąca nie przedstawiła tego rodzaju dowodów, które w sposób oczywisty wskazałyby, iż nie doszło do spełnienia wskazanych warunków, pozwalających na owo przejęcie. Nadmienić nadto należy, iż wydanie wówczas takiego rozstrzygnięcia nie było uwarunkowane wykazaniem, że utrzymanie produkcji rolniczej w tym gospodarstwie było niezbędne ze względu na interes Państwa. W uzasadnieniu decyzji przejmującej powołano się na kontrolę przedmiotowego gospodarstwa przeprowadzoną w dniu [...].07.1969 r. i wskazującą, że nieruchomość ta jest w całości niezagospodarowana. W uzasadnieniu napisano, że grunty rolne leżą odłogiem, a z pastwiska korzystają inni rolnicy bez wiedzy właściciela. Protokół ten jednak nie zachował się, na co wskazuje pismo Urzędu Miasta i gminy w O. z dnia 11.08.2006 r. Dalej w uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że gospodarstwo to jest opuszczone. Fakt nieuprawiania tego gospodarstwa przez właścicieli potwierdzili nadto uczestnicy postępowania, spadkobiercy J. P. syna M. : jego żona J. P. oraz synowie J. P. i J. P. W swym piśmie z dnia 20.12.2007 r. skierowanym do Ministra potwierdzili, że przejęta nieruchomość faktycznie była w owym czasie nieużytkowana i stała ugorem, a J. P. był informowany o działaniach Rady Narodowej podejmowanych w tej sprawie na bieżąco. Oświadczyli nadto, że pod wpływem błędu zeznawali na rzecz skarżącej wskazując na użytkowanie przez nią tego terenu, w wyniku czego bezpodstawnie uzyskała akt własności ziemi, aktualnie kwestionowany we wznowionym postępowaniu przez Gminę. Wskazane i przytoczone przez Ministra okoliczności przemawiają więc za tym, iż w owym czasie istniały przesłanki do przejęcia tego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Uczestnicy postępowania podnieśli nadto, że małżonkowie P. mieszkali wówczas w sporej odległości od tej nieruchomości i byli w podeszłym wieku. Zaznaczenia wymaga, że zamieszczoną w decyzji z dnia [...].10.1969 r. powierzchnia tego gospodarstwa błędnie wskazano jako 2.19 ha. Nie wynika z tego jednakże, wbrew sugestiom skarżącej, ewidentnie błędne oszacowanie ówczesnego stanu tego gospodarstwa poprzedzające przejęcie. Wyraźne oświadczenia żony J. P. oraz jego dzieci przeczą takim wnioskom. Zakwestionowany akt własności ziemi z dnia [...].08.2005 r, oparty o obecnie odwołane zeznania tych świadków również stanowi wątpliwy dowód w niniejszym postępowaniu. Fakt podania w decyzji z dnia [...].10.1969 r. błędnej powierzchni przejętego gospodarstwa rolnego spostrzeżono w 1971 r. i postanowieniem z [...].10.1971 r. sprostowano ten błąd z urzędu, wskazując tę powierzchnię jako 1,38 ha. Nadto w uzasadnieniu postanowienia prostującego stwierdzono, że błąd w określeniu tej powierzchni ujawnił się w czasie pomiarów do gleboznawczej klasyfikacji gruntów wsi W. Wówczas to zostało ustalone, iż przejęte grunty nieruchomości rolnej figurującej pod poz. 97 wynoszą 1,38 ha. Jeszcze szczegółowszy ich opis zawarto późniejszej decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...].11.1971 r., zmieniającej ogólny obszar przejętego gospodarstwa figurującego pod 97 pozycją rejestru gruntów - na 1,48 ha. W decyzji tej wymieniono, że w jej skład wchodzą grunty orne w klasach : V- 0,42 ha, VI- 0,27 ha, RzVI- 0,55 ha, łąka w klasie IV- 0,24 ha. Nadal więc z dokumentów tych wynika, że przejętą nieruchomość stanowiły grunty orne i łąka, lecz o innej powierzchni niż przyjęto w przedmiotowej decyzji z [...].10.1969 r. W świetle tych ustaleń poczynionych przez Ministra nie może budzić wątpliwości, jakie grunty w istocie zostały przejęte przez Państwo decyzją z dnia [...].10.1969 r. Należy także mieć na uwadze, że zarówno J. P. zmarły w 1898 r., który nieruchomość tę nabył od B. K., jak i jego wnuk J. P. syn M. P. zmarłego w 1959 r. nosili te same imiona i nazwiska. W dziale II księgi wieczystej nowego typu [...] jako właściciela nieruchomości tej wpisano J. P., jednakże podstawą tego wpisu był wpis w dziale II księgi wieczystej starego typu nr [...] "W. A"(prowadzonej w jęz. Rosyjskim), przeniesiony na wniosek z dnia 21.06.1963 r. Stąd zasadnie przyjął Minister, iż w nowej księdze wieczystej jako właściciel działek o nr [...] i [...] nadal figurował J. P. zmarły w 1898 r. Podkreślenia wymaga, że postanowienie spadkowe po J. P. zmarłym w 1898 r. oraz jego synu M. nosi datę [...].03.1962 r. Decyzja z dnia [...].10.1969 r. winna być zatem skierowana do jego wnuków jako następców prawnych : J. P. syna M. oraz J. P. (S. P. trzecia córka M. zmarła bowiem w 1959 r., a dziedziczyło po niej z ustawy pozostałe rodzeństwo). Tak się jednak nie stało, bo pominięto J. P. Okoliczność pozbawienia jej udziału w tym postępowaniu może jednakże stanowić jedynie przesłankę wznowieniową, a nie przesądzać o konieczności stwierdzenia nieważności z tej przyczyny zarówno kwestionowanej decyzji, jak i postanowienia ją zmieniającego, jak trafnie przyjął Minister. Dodatkowo podkreślić należy, iż prawa obojga rodzeństwa do przejętej przez Państwo nieruchomości nie były przez nich kwestionowane, o czym świadczy treść aktu notarialnego z dnia 12.06.1963 r, którym J. P. (z mężem) oraz J. P. dwie spośród czterech odziedziczonych działek sprzedali małżeństwu G. i J. W. W akcie tym zaznaczono, że udziały w nieruchomości nabytej w spadku stanowią ich majątek osobisty i nie są objęte umowną wspólnością majątkową, a sprzedaży tych działek dokonują oboje. Z tego zapisu bezsprzecznie wynika bezpodstawność twierdzenia uczestników, jakoby to tylko J. P. sprzedała swą część spadku, przez co pozostała część należała się wyłącznie jej bratu J. P. Z tego zapisu należy wnosić, iż pozostałe dwie działki, następnie przejęte przez Państwo, nadal stanowiły ich współwłasność. Z tego też względu decyzja o ich przejęciu w 1969 r. winna być skierowana do nich obojga. Mając przytoczone ustalenia na względzie stwierdzić należy, iż wadliwa była decyzja Ministra z dnia [...].03.2008 r. umarzająca postępowanie z wniosku C. H. córki J. P. (postanowienie spadkowe z 1996 r.), jako osoby nie posiadającej przymiotu strony tego postępowania nieważnościowego. Minister jednakże, na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po analizie zgromadzonych dokumentów archiwalnych, trafnie uchylił uprzednie swe rozstrzygnięcie i sprawę rozstrzygnął merytorycznie. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.