IV SA/Wa 1354/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy z utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. (znak: [...]) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] kwietnia 1975r. orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o ogólnej powierzchni 17,45 ha położonej we wsi Z. (9,08 ha) oraz we wsi C. (8,37 ha), stanowiącej w dacie przejęcia własność E. i J. małżonków D. Od powyższej decyzji Ministra wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył syn Państwa D. – A. D., reprezentowany przez radcę prawnego H. J. Rozpatrując niniejszą sprawę, organ wskazał, że z akt postępowania wynika, iż decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] kwietnia 1975r. oparta została na art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis ten stanowił, iż Państwo na wniosek rolnika przejmowało na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli rolnik przekazał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie z art. 3 ust. 1 wspomnianej ustawy - nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974r. przewidywał jednak wyjątek od tej zasady sprowadzający się do tego, iż zgoda małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Organ podkreślił, iż dokumentacja niniejszej sprawy rzeczywiście nie zawiera jakiegokolwiek oświadczenia E. D., z którego wynikałaby zgoda tejże osoby na przejęcie ww. nieruchomości rolnej. Z pewnością nie można tej zgody wywodzić w sposób dorozumiany z wniosku dotyczącego przejęcia nieruchomości, datowanego na dzień 17 września 1974r., ponieważ został on podpisany wyłącznie przez J. D. Jednakże analizując powyższą przesłankę należy mieć na względzie (wbrew stanowisku wnioskodawcy, jakoby w niniejszym postępowaniu nie zachodziły szczególne okoliczności wyłączające konieczność uzyskania zgody obojga małżonków), iż w toku pierwotnego postępowania administracyjnego przejęta nieruchomość rolna została zakwalifikowana jako wykazująca niski poziom produkcji. Skutek takiego ustalenia został określony w cytowanym już art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974r., w myśl którego okoliczność, iż gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji - zwalnia z obowiązku uzyskania zgody małżonka na przekazanie nieruchomości wchodzących w skład takiego gospodarstwa. Wprawdzie decyzja z dnia [...] kwietnia 1975r. zawierała stwierdzenie, że produkcja rolna w gospodarstwie oscylowała na poziomie nie wyższym niż średnia w gminie na podobnych glebach. Jednak w aktach postępowania znajduje się protokół z przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego sporządzony w dniu 16 września 1974r., z którego wprost wynika, iż gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji. Mając na względzie powyższe ustalenia organ uznał, iż podnoszony przez wnioskodawcę zarzut braku zgody E. D. na przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki umożliwiające odstąpienie od wymogu uzyskania takiej zgody (art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974r.). Organ odniósł się także do określonej w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. przesłanki odpowiedniego wieku, która winna być spełniona po stronie właścicieli przejmowanego gospodarstwa. Zgodnie z tym przepisem, przejęcie gospodarstwa na wniosek rolnika było możliwe wówczas, gdy mężczyzna osiągnął wiek 65 lat a kobieta 60 lat. Z akt postępowania wynika tymczasem, iż kryterium wieku w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy M. spełnione było tylko przez E. D. Pominięcie okoliczności polegającej na nieosiągnięciu przez J. D. odpowiedniego wieku było jednak dopuszczalne na gruncie ustawy z dnia 29 maja 1974r. W myśl bowiem art. 17 ust. 1 tego aktu - jeżeli gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka, renta w zamian za to gospodarstwo przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich. Jako że podstawę do ustalenia prawa do renty i jej wysokości stanowiła decyzja o przejęciu nieruchomości za rentę (art 32 ustawy), możliwe było zatem przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie art. 9 ust. 1 w sytuacji, gdy jeden ze współwłaścicieli nie spełniał określonego w tym przepisie kryterium wieku. Reasumując organ wskazał, iż stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie podjęcia decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości E. i J. małżonków D., udokumentowany aktami postępowania, nie daje podstaw do stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] kwietnia 1975r. (znak: [...]) została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na powyższą decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł syn Państwa D. – A. D. Skarżący zarzucił ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszenie prawa materialnego - tj. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) - poprzez przyjęcie, że gospodarstwo stanowiące własność Państwa D. wykazywało niski poziom produkcji. W tym kontekście skarżący podniósł, iż jego zdaniem poziom produkcji rolnej był średni i odpowiadał żyzności gleby. Wskazał na okoliczność, iż pomimo braku obory w gospodarstwie hodowano drób. Skarżący podkreślił również, iż zarówno on jak i jego matka nie brali udziału bez własnej winy w toczącym się przed Naczelnikiem Gminy M. postępowaniu administracyjnym, bowiem nie zawiadomił ich o tym J. D. Wskazał także, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji jego ojciec J. D. nie miał 65 lat, a zatem nie spełniał wymogu wieku do uzyskania renty w zamian za przekazanie gospodarstwa na rzecz Państwa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2011 r. wydana została w trybie nieważnościowym. Postępowanie nieważnościowe zostało uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego w ramach przepisów art. 156-159. Przepisy te regulują nadzwyczajne postępowanie administracyjne służące weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem przez pryzmat przesłanek nieważności decyzji administracyjnej, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to wszczynane jest w nowej sprawie administracyjnej, której przedmiotem nie jest ponowne rozstrzyganie sprawy w zakresie objętym ocenianą decyzją, lecz ocena legalności samej decyzji, przez pryzmat wadliwości prawnych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Badając legalność decyzji administracyjnej organ nadzoru zobowiązany jest, zatem dokonać oceny, czy rozstrzygnięcie zawarte w ocenianej decyzji nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie, których decyzja została wydana i czy ustalenia organu wydającego ocenianą decyzję znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza brak przepisu prawa uprawniającego organ administracji do wydania decyzji administracyjnej w zakresie danej sprawy. Rażące naruszenie prawa polega natomiast na tym, że istnieje podstawa prawna do wydania decyzji, lecz rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie, których decyzja została wydana, lub które uprawniały organ do wydania decyzji. Rażące naruszenie prawa musi przy tym tkwić w samej decyzji od chwili jej wydania, a więc treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. Zdarzenia i okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji nie mogą być traktowane, jako rażące naruszenie prawa tkwiące w samej decyzji. Należy przy tym podkreślić, iż rolą organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym jest ustalenie, czy oceniana decyzja jest dotknięta jedną z wad nieważności określonych w art 156 § 1 k.p.a. Na wstępie należy wskazać, iż nie zasługuje na uwzględnienie zarzut strony skarżącej co do rażącego naruszenie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), bowiem decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia [...] kwietnia 1975r. oparta została na art. 9 ust. 1 w/w ustawy, a zatem decyzja ta może być jedynie oceniana pod kątem właściwego zastosowania jedynie tego przepisu. Przepis ten stanowił, iż Państwo na wniosek rolnika przejmowało na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli rolnik przekazał wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie z art. 3 ust. 1 wspomnianej ustawy - nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Jak słusznie zauważa organ, dokumentacja niniejszej sprawy rzeczywiście nie zawiera jakiegokolwiek oświadczenia E. D., z którego wynikałaby zgoda tejże osoby na przejęcie ww. nieruchomości rolnej. Wniosek dotyczącego przejęcia nieruchomości, datowanego na dzień 17 września 1974r., został podpisany wyłącznie przez J. D. Powyższe wbrew stanowisku prezentowanemu w toku postępowania przez stronę skarżącą nie może stanowić jednak podstawy do stwierdzenia nieważności kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji. Wskazać bowiem należy, iż art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974r. przewidywał wyjątek od w/w zasady sprowadzający się do tego, iż zgoda małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Sama ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne nie definiowała użytego w ustawie określenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również mówiących o trybie kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Dlatego też na potrzeby postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. posiłkowo wykorzystywane były uregulowania prawne rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Z rozporządzenia tego wynika, że zostało ono wydane, jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14). W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwa rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie ostatnich trzech lat: - nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane, - plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, - obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując: a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową, b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej, c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej. W aktach postępowania znajduje się protokół z przeprowadzenia lustracji gospodarstwa rolnego sporządzony w dniu 16 września 1974r., z którego wprost wynika, iż gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji. Okoliczność ta nie została w ocenie Sądu zakwestionowana przez stronę skarżącą, nie przedłożono, ani nie powołano się na żaden dowód, który przeczyłyby ustaleniom dokonanym przez organ w toku postępowania zwyczajnego. Mając na względzie powyższe ustalenia właściwie orzekający w sprawie organ uznał, iż podnoszony przez wnioskodawcę zarzut braku zgody E. D. na przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki umożliwiające odstąpienie od wymogu uzyskania takiej zgody (art. 6 ustawy z dnia 29 maja 1974r.). Odnosząc się z kolei do zarzutu A. D., iż zarówno on jak i jego matka – E. D. nie brali udziału bez własnej winy w toczącym się przed Naczelnikiem Gminy M. postępowaniu administracyjnym, bowiem nie zawiadomił ich o tym J. D., należy wskazać, iż A. D. nie był stroną postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 1975r., nie posiadał on bowiem żadnego tytułu prawnego (prawa rzeczowego) do przejętego gospodarstwa. W odniesieniu natomiast do E. D. wskazać należy, iż z adnotacji zawartej na decyzji Naczelnika Gminy M. wynika, iż została ona doręczona dwóch egzemplarzach (tj. po jednym egzemplarzu dla E. i J. małżonków D.) w dniu 26 kwietnia 1975r., przy czym odbiór tejże decyzji pokwitowany został przez J. D. Tym samym zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, niezależnie od powyższego należy również wskazać, iż nawet w sytuacji gdyby został on uwzględniony nie mógłby on stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. Okoliczność, iż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi bowiem podstawę do żądania wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a, a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Na przeszkodzie w wydaniu kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji nie stała także okoliczność, iż J. D. w dacie wydania decyzji nie osiągnął wymaganego w art.9 ust. 1 wieku tj. 65 lat. Z akt postępowania wynika bowiem, iż kryterium wieku w dacie wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy M. spełnione było przez E. D. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - jeżeli gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka, renta w zamian za to gospodarstwo przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich. W sytuacji zatem gdy podstawę do ustalenia prawa do renty i jej wysokości stanowiła decyzja o przejęciu nieruchomości za rentę (art. 32 ustawy), możliwe było przejęcie gospodarstwa rolnego w trybie art. 9 ust. 1 także w sytuacji, gdy jeden ze współwłaścicieli nie spełniał określonego w tym przepisie kryterium wieku. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.