IV SA/Wa 1374/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu w dniu 5 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie : reformy rolnej p o s t a n a w i a zawiesić postępowanie sądowe Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], znak: [...] stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "K." o powierzchni [...] ha, położona w gminie G. (obecnie R., powiat [...]) stanowiąca własność C. i C. małżonków C. podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13) i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] marca 2006 r, uzupełnionym następnie pismem z dnia [...] listopada 2006 r. I. C. wystąpiła o stwierdzenie, iż ww. nieruchomość ziemska "K." nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. znak: [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska "K.", położona w gminie G. (obecnie w gminie R.) podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez I. C. i Z. C., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2008 r. znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Rozpatrując ponownie przedmiotową sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], znak: [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska "K." o powierzchni [...] ha, położona w gminie G., stanowiąca własność C. i C. małżonków C. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych oraz sądów powszechnych dotyczące decyzji wydawanych na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie było jednolite. Rozbieżności dotyczą w szczególności kwestii istnienia ważności podstawy prawnej orzekania zawartej w § 5 ww. rozporządzenia, zakresu przedmiotowego orzekania organów administracji, znaczenia decyzji wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia dla postępowania administracyjnego oraz prejudycjalnego charakteru postępowania administracyjnego dla zaspokojenia ewentualnych roszczeń majątkowych. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poddając w wątpliwość zgodność § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 1 marca 2010 r., sygn. akt P 107/08 umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej - w zakwestionowanym zakresie - aktu normatywnego jakim jest powołane rozporządzenie. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. miało charakter wykonawczy wobec dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie może być obecnie stosowane. Obecnie obowiązujący system prawa nie przewiduje ani przejmowania nieruchomości na rzecz Państwa na cele reformy rolnej, ani nabywania nieruchomości przejętych na te cele. Trybunał Konstytucyjny uznał, że zakwestionowany przepis § 5 rozporządzenia utracił moc prawną w okresie poprzedzającym wejście w życie Konstytucji z 1997 r. o około 40 lat, tj. wraz z wejściem w życie ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71). Z tego powodu kwestionowany § 5 rozporządzenia nie może obecnie być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej. W aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W ocenie organu z uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika konieczność zaprzestania stosowania § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. od chwili wydania przedmiotowego postanowienia, co oznacza w konsekwencji uznanie drogi postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi do rozpoznania niniejszej sprawy. Wobec powyższego, wydanie decyzji w oparciu o nieobowiązującą normę prawną spełniałoby przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a."], uzasadniającą stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia, jako wydanego bez podstawy prawnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r., złożyła I. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż nie zgadza się z twierdzeniem organu odwoławczego, że wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o przepis § 5 i § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r., tj. w oparciu o nieobowiązującą normę prawną spełnia przesłankę z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i uzasadnia stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Organ rozpatrujący sprawę winien bowiem ustalić stan faktyczny i prawny obowiązujący w chwili przejęcia nieruchomości oraz sprawdzić, czy przejęcie to nastąpiło w sposób zgodny z obowiązującym w tym czasie prawem. W dacie przejęcia nieruchomości ww. rozporządzenie obowiązywało. Ponadto skarżąca wskazała, iż w toku postępowania, jak i w odwołaniu podniosła kwestię mającą istotne znaczenie dla stwierdzenia, że grunty przejęte przez Skarb Państwa stanowiły trzy odrębne nieruchomości. Skarżąca wskazała, że Wojewoda [...] nie ustalił jednak, czy na podstawie obowiązującego w tym okresie Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego nieruchomość stanowiła jedno, czy też trzy odrębne ustroje majątkowe. Organ skupił się wyłącznie na przepisach Kodeksu rodzinnego, który wszedł w życie w 1950 r., a więc w dwa lata po przejęciu przedmiotowej nieruchomości. Skoro organ nie wziął pod uwagę przepisów Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego obowiązującego w dniu przejęcia nieruchomości należy stwierdzić, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. nr 153, poz. 1270), dalej powoływanej jako: p.p.s.a.], Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 176/10 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2352/05 w przedmiocie reformy rolnej przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.)?". Wskazać należy, że uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 p.p.s.a.), posiada ponadto tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym, skoro w przedmiotowej sprawie podstawę prawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, to należało zawiesić postępowanie sądowe do czasu podjęcia uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt I OZ 684/10, niepubl.). Z tych względów, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji postanowienia.