IV SA/Wa 1378/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011r. sprawy ze skargi "B." S. A. z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienie się niniejszego wyroku. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Gospodarki na podstawie art. 59 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "kpa" odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: 1. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność własnej decyzji z dnia [...] maja 1999 r. mocą której stwierdzono nieważność orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lipca 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa: "B. S.A". 2. W piśmie z dnia 15 marca 2010 r. "B. " S.A., zwane dalej "Spółką" wniosły min. o doręczenie na adres ul. [...], S. decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r. została doręczona na nieprawidłowy adres (adres siedziby Spółki z KRS) zamiast na podany adres do korespondencji (adres członka zarządu Spółki). O decyzji Spółka dowiedziała się w związku z prowadzoną przed sądem powszechnym sprawą przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie, sygn. akt [...]. Przy piśmie procesowym Prokuratorii Generalnej w tej sprawie jako załącznik znajdowała się bowiem decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r. Wskazane pismo procesowe zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 8 marca 2010 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy cywilnej), dlatego też o wydaniu decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. podjęto wiedzę w tej dacie lub dzień później. Spółka w w/w piśmie z dnia 15 marca 2010 r. domagała się również wznowienia postępowania gdyż bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz o uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Z uwagi na bezczynność organu w tej kwestii, Spółka wniosła skargę do Sądu na bezczynność Ministra Gospodarki w kompleksowym rozpoznaniu wniosku z dnia 15 marca 2010 r., która została zarejestrowana pod sygn. akt IV SAB/Wa 154/10. 3. Pismem z dnia 10 maja 2010 r. wezwano Spółkę do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu poprzez wskazanie terminu, w którym strona dowiedziała się o okoliczności wydania przez Ministra Gospodarki decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. (wezwanie zostało wysłane na adres do korespondencji). 4. W odpowiedzi wskazano, że termin ten został precyzyjnie wskazany we wniosku z dnia 15 marca 2010 r. 5. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Gospodarki odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2009 r. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Doręczenia dokonano bowiem na adres uwidoczniony w KRS, zaś niedopełnienie przez Spółkę obowiązku aktualizacji danych w rejestrze świadczy o braku staranności w dbałości o własne interesy. Przywołano treść art. 45 kpa, który stanowi, że jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Wskazano, że zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 tj. ze zm.), zwanej dalej "uKRS" podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do KRS nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które zostały wpisane do rejestru lub uległy wykreśleniu z rejestru. Natomiast w sytuacji, gdy dane wpisano do rejestru niezgodnie ze zgłoszeniem lub bez tego zgłoszenia, podmiot ten nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbał wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu (art. 17 uKRS). Przywołano również brzmienie art. 38 pkt 1 lit. c oraz art. 47 uKRS. W oparciu o powyższe przepisy, oraz mając na względzie, iż Spółka przedłożyła odpis z KRS (stan na dzień 22 lipca 2009 r.) z którego wynika, iż jej siedziba znajduje się w G. przy ul. [...] nr [...], organ orzekający doręczał jej pisma na wskazany w rejestrze adres. Argumenty Spółki, iż pod wskazanym adresem faktycznie siedziba Spółki się nie mieści, że Spółka faktycznie nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, nie posiada majątku, albowiem majątek ten został bezprawnie znacjonalizowany były w ocenie organu bezzasadne. Nie ma znaczenia, że pod adresem z KRS Spółka nie prowadzi działalności, a tym samym nie może zapewnić właściwej obsługi (chociażby poprzez obecność upoważnionego pracownika). W takiej sytuacji Spółka mogłaby wystąpić do sądu z wnioskiem o dokonanie wpisu zmiany adresu siedziby. W niniejszej sprawie Spółka takich działań nie podjęła (wskazano na informacje z Sądu Rejonowego [...]). Za nietrafne uznano argumenty wskazujące, że organ z urzędu winien doręczać korespondencję na adres prywatny członka zarządu, jak to miało miejsce w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z [...] maja 1999 r. Wskazano, że przyjęcie w tamtym postępowaniu za adres właściwy do doręczeń dla Spółki adres do korespondencji członka zarządu nie skutkuje automatycznie uznaniem go za prawidłowy w odrębny postępowaniu. Zauważono, że wszczęcie niniejszego postępowania nastąpiło z urzędu, zaś organ mając na względzie, iż stroną postępowania jest osoba prawna celem prawidłowego i skutecznego doręczania jej korespondencji wystąpił o dane z KRS. Ponadto wskazano, że Spółka wpisu do KRS dokonała dopiero w 2004 r., co oznacza, że z tą chwilą wszelkie dane ujawnione w rejestrze objęte jest domniemaniem prawdziwości. W skardze na powyższe postanowienie Spółka domagając się jego uchylenia, wskazała na rażące naruszenie art.: 45 kpa, 41 kpa, 44 kpa, 110 kpa, wszystkich ogólnych zasad kpa (w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 kpa) oraz oczywiście błędne zastosowanie art. 58 § 1 kpa. W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że: - w dniu 4 czerwca 2009 r. do akt złożono pismo w którym poinformowano organ o właściwym adresie do doręczeń - tożsamy z respektowanym w sprawie zakończonej przez Ministra Gospodarki decyzją z dnia [...] maja 1999 r. - zawsze to był adres do doręczeń członka zarządu, a nie adres siedziby Spółki; - w odpowiedzi na w/w pismo wezwano członka zarządu Spółki do nadesłania odpisu KRS Spółki (pismo z dnia 16 lipca 2009 r.); - doręczenia pisma z 16 lipca 2009 r. dokonano na adres członka zarządu, więc za oczywiste Spółka uznała, iż orzeczenia o charakterze merytorycznym będą również doręczane na ten adres; - jednakże decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. organ doręczył na adres z KRS, pomimo tego, że organ znał prawidłowy adres do doręczeń podmiotu; - pod adresem wskazanym w KRS ma siedzibę inny podmiot, zatem nie mogło dojść do doręczenia decyzji w trybie art. 44 kpa; - z uwagi na bezprawne działanie Państwa (nacjonalizacja) Spółka straciła możliwość faktycznego wykonywania działalności pod adresem Spółki ujawnionym w KRS, co nie jest tożsame ze zmianą adresu, która ze swej istoty wymaga woli w tym zakresie. Zdaniem Spółki w ogóle nie doszło do zmiany adresu siedziby Spółki, zaś brak jest ustawowego obowiązku który by żądania Ministra ujawnienia w KRS skutków prawnych jego bezprawnych działań miał sankcjonować i pośrednio legalizować; - wskazano na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniające uwzględnienie skargi - np. I SA/Po 2644/98 czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - I SA/Wa 2341/02; - reasumując, Spółka podniosła, że wszystkie orzeczenia administracyjne doręczane były wcześniej na adres jej członka zarządu, doręczenia w ten sposób były i są dokonywane przez wszystkie inne organy i sądy, zaś zmiana doręczeń przez Ministra Gospodarki nastąpiła z chwilą powzięcia przez niego wiedzy o treści drugiej z kolei niekorzystnej dla niego opinii biegłego złożonej przed sądem powszechnym w sprawie o odszkodowanie; - doręczenia postanowienia z dnia [...] czerwca 2010 r. oraz postanowienia z dnia [...] maja 2010 r. o wznowieniu postępowania dokonano na adres członka zarządu, a nie na adres z KRS; W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo. Instytucja przywrócenia terminu została uregulowana w art. 58 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Jak prawidłowo stwierdził Minister wszystkie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, brak choćby jednej uniemożliwia organowi zadośćuczynieniu żądaniu wnioskodawcy. Zwrócić jednak należy uwagę, że przywrócić można tylko termin który został uchybiony, czyli taki, który na skutek określonej czynności prawnej (w tym wypadku doręczenia decyzji) rozpoczął swój bieg. Doręczenie jest czynnością materialno-techniczną wywołującą określony skutek prawny w postaci otwarcia terminu do wniesienia odwołania (ewentualnie jak w realiach niniejszej sprawy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Ocena terminowości wniesienia środka zaskarżenia może zostać dokonana wyłącznie w przypadku niebudzącego wątpliwości skutecznego doręczenia decyzji. Organ ustalający, czy środek zaskarżenia został wniesiony w ustawowym terminie musi mieć zatem pewność co do prawidłowego doręczenia decyzji. Pewność tę osiągnie poprzez zbadanie, czy przesyłka została doręczona tak, jak stanowią to właściwe przepisy kpa. W tym miejscu zauważyć należy, że Skarżącą w niniejszej sprawie jest reaktywowana przedwojenna osoba prawna. Na skutek wszczętego postępowania sądowego Spółce odtworzono statut, powołano organy (zarząd, radę nadzorczą) oraz finalnie wpisano do rejestru przedsiębiorców KRS. Spółka zatem jest pełnoprawnym uczestnikiem obrotu prawnego, z wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Obowiązana jest zatem do przestrzegania przepisów prawa w szczególności w zakresie aktualizacji treści wpisów w KRS czy powiadomienia właściwego urzędu skarbowego o zaprzestaniu działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 uKRS domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Natomiast Spółka nie może zasłaniać się wobec osoby trzeciej działającej w dobrej wierze zarzutem, że dane te nie są prawdziwe, jeżeli zaniedbała wystąpić niezwłocznie z wnioskiem o sprostowanie, uzupełnienie lub wykreślenie wpisu (ust. 2). Mając na względzie oczywiste nieprawidłowości w zakresie utrzymywania przez Spółkę aktualności wpisanych do rejestru danych (w szczególności miejsca siedziby - pod tym adresem funkcjonuje inny podmiot), należy ocenić czy w okolicznościach niniejszej sprawy doręczenie Spółce decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. na adres z KRS można uznać za skuteczne. Wskazać należy, że majątek Spółki został znacjonalizowany w 1948 r. W 1990 r. Spółka podjęła działania zmierzające do odzyskania przejętego mienia. Obecnie z udziałem Spółki toczą się zarówno postępowania na drodze administracyjnej (stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego) jak i na drodze cywilnej (uzyskanie odszkodowania za znacjonalizowany majątek ruchomy i nieruchomy). W obu tych postępowaniach stroną przeciwną dla Spółki jest Skarb Państwa. Na drodze administracyjnej Skarb Państwa działa w sferze imperium zaś decyzje wydaje ustawowo upoważniony organ (tutaj Minister), natomiast przed sądem powszechnym Skarb Państwa (sfera dominium) reprezentuje Prokuratoria Generalna. W toku tych długoletnich postępowań, jak twierdzi sama Spółka - w blisko 100 przypadkach (k. 14 akt sądowych) - wszystkie doręczenia dokonywano Spółce zarówno przez Ministra Gospodarki oraz Sądy nie na adres jej siedziby, ale na wskazywany adres do korespondencji. Jednakże postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego Minister Gospodarki wysłał na adres siedziby Spółki. Spółka powziąwszy wiedzę o tym postępowaniu pismem z dnia 4 czerwca 2009 r. wskazała adres na który należy doręczać Spółce korespondencję. Pomimo tego wezwano Spółkę o odpis z KRS Spółki (na adres do korespondencji), a następnie wydano decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r., którą wysłano na adres wynikający z KRS. Rację ma Minister wskazując, że doręczenia osobom prawnym dokonuje się zgodnie z regułą określoną w art. 45 kpa - w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. Informacje o siedzibie osoby prawnej uwidacznia się w KRS tego podmiotu (art. 38 pkt 1 lit. c uKRS). Jednakże nie należy zapominać, iż regulacja art. 45 kpa podlega wyłączeniu w sytuacji, gdy dana jednostka organizacyjna (czy też organizacja społeczna) ustanowiła pełnomocnika. W takim bowiem przypadku pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 40 § 2 kpa). Podobny skutek odnosi wskazanie adresu do doręczeń, de facto udzielenie szczególnego rodzaju pełnomocnictwa - pełnomocnictwa do doręczeń. Dlatego też w takiej sytuacji, doręczeń należy dokonywać nie na adres siedziby Spółki, lecz na adres pełnomocnika do doręczeń (adres do korespondencji). Należy podzielić argumentację zawartą we wskazanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w przypadku gdy sama osoba prawna wskazywała sposób doręczeń, to spełnienie jej woli i doręczenie w ten sposób pisma adresowanego do niej powoduje, iż doręczenie było zgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA/Po 2644/98, LEX nr 37841). Nie należy zapominać, że w niniejszej sprawie organ doskonale wiedział, że pod adresem widniejącym w KRS, Spółka nie ma fizycznej możliwości odbioru korespondencji (ma tam siedzibę inny podmiot gospodarczy), a pomimo tego z pełną świadomością (wskazując, że trzyma się litery prawa - art. 45 kpa) dokonał doręczenia decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. na adres widniejący w rejestrze. Takiemu działaniu organu nie można przypisać przymiotu dobrej wiary (o której min. mowa wart. 14uKRS). Ponadto, procedując w ten sposób Minister dokonał naruszenia podstawowej zasady postępowania administracyjnego tj. "zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa", zapisanej w art. 8 kpa (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonego postanowienia - obecnie "zasady budzenia zaufania uczestników do władzy publicznej"). Bo jak inaczej potraktować działania Ministra który wezwanie o nadesłanie aktualnego odpisu KRS kieruje na wskazany przez Spółkę adres do korespondencji, natomiast samo merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie wysyła na adres, pod którym wie, że faktyczne odebranie przez stronę nie będzie możliwe. Natomiast po złożeniu przez Spółkę wniosku z dnia 15 marca 2010 r., a więc w toku postępowania o przywrócenie terminu - pismo z dnia 10 maja 2010 r., postanowienie z dnia [...] maja 2010 r. o wznowieniu postępowania, jak i zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie z dnia [...] czerwca 2010 r. doręczane są na wskazany przez Spółkę adres do korespondencji. Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że decyzja z dnia [...] grudnia 2009 r. nie została skutecznie doręczona Spółce. A skoro uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia od decyzji administracyjnej można stwierdzić tylko wtedy, gdy decyzja została skutecznie doręczona, to w przypadku braku takowego, wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu było niedopuszczalne, gdyż dla strony jeszcze nie rozpoczął biegu termin do wniesienia środka zaskarżenia. Wydanie postanowienia w sytuacji, gdy nie nastąpiło prawidłowe doręczenie decyzji, należy uznać za niezgodne z prawem. Tym samym Minister wydając skarżone rozstrzygnięcie, naruszył art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 kpa. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organ obowiązany będzie doręczyć Spółce decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. z uwzględnieniem oceny prawnej dokonanej w niniejszym orzeczeniu. Z chwilą prawidłowego doręczenia, rozpocznie się bieg terminu dla Spółki do wniesienia środka zaskarżenia.