IV SA/Wa 1382/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi O. J. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej O. J. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2009 r., którą odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r., wydanej w przedmiocie przyznania odszkodowania za utracone składniki majątkowe przedsiębiorstwa pn. Stolarnia Mechaniczna, wł. J. W. – B., ul. [...], z ustalonej szkody, powstałej na mieniu ruchomym i nieruchomym, poniesionej w związku z decyzjami Kierownika Ministerstwa Rynku Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1991 r., i Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2002 r. W uzasadnieniu organ orzekający podniósł, że żadna okoliczność i dowód przedłożony przez wnioskodawców nie stanowią przyczyn wznowienia postępowania, określonych w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Minister wskazał, że ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, stosownie do art. 160 § 3 i 4, w związku z § 1 art. 160 Kpa, przyznał na rzecz A. W., R. W., K. M., Z. W., M. S., E. J., T. J. i R. J. odszkodowanie w zakresie szkody powstałej na mieniu ruchomym i nieruchomym, w konsekwencji uznania za nieważne decyzji administracyjnych, na podstawie których nad przedsiębiorstwem pn. Stolarnia Mechaniczna, wł. J. W. – B., ul. [...] ustanowiono przymusowy zarząd państwowy i przejęto je na własność Państwa. Minister podniósł, że odszkodowanie przyznano i wypłacono następcom prawnym M. J. i W. J., stosownie do udziałów spadkowych, stwierdzonych w prawomocnych postanowieniach sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku. Po ponownym rozpatrzeniu wniosków wznowieńiowych M. S., K. M. i Z. W., Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r., - biorąc pod uwagę wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1238/06, - wznowił postępowanie zakończone decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r.. Podniósł, że Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 wnioskodawcy, jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., wskazali art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W odniesieniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i pismach uzupełniających ten wniosek, odnoszących się do kwestii prawa własności do wymienionego przedsiębiorstwa, Minister wywiódł, iż nawet założenie, że przedsiębiorstwo przy ul. [...] stanowiło współwłasność W. J. i jego pierwszej żony F. J. nie oznacza, że przedsiębiorstwo stolarni przy ul. [...] stanowiło majątek odrębny W. J. i spadkobierców pierwszej jego żony F.. Przedsiębiorstwo przy ul. [...], zostało zorganizowane w trakcie małżeństwa W. J. z drugą żoną M. J., zatem w świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1955 r., sygn. akt IV CR 1338/1955, zgodnie z którym "mechaniczny warsztat stolarski nie może być zaliczony do przedmiotów nie objętych wspólnością ustawową w rozumieniu art. 21 § 2 Kodeksu rodzinnego", Minister stwierdził, że przedsiębiorstwo stolarni przy ul. [...] było objęte małżeńską wspólnością ustawową W. J. i M. J.. W celu wykazania, że przedsiębiorstwo stolarni przy ul. [...] było majątkiem odrębnym W. J., gdyż zostało przeniesione z ul. [...] na ul. [...] w B., M. S. powołała się na treść pisma W. J. z dnia [...] lutego 1951 r., pisma z dnia [...] lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, gdzie znajduje się zapis, że zakład został przeniesiony i nie wyrejestrowany z ul. [...] oraz pisma B. skierowanego do Zjednoczenia Przemysłu M. z dnia [...] grudnia 1959 r., w którym znajduje się wzmianka, że M. J. nie była właścicielką warsztatu stolarskiego, oboje jako małżeństwo mieli prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu i pomieszczeń zajmowanych przez zarządcę przymusowego. Pisma te, zdaniem Ministra, potwierdzają okoliczność, że maszyny i urządzenia, włączone do przedsiębiorstwa stolarni, zostały przeniesione z ul. [...]. Nie oznacza to jednak, iż chodzi o jedno przedsiębiorstwo, które zmieniło tylko swoją siedzibę. Przy ul. [...], na gruncie należącym do M. J. zostało zorganizowane bowiem nowe przedsiębiorstwo, mające nową siedzibę, stanowiące małżeńską wspólność ustawową M. i W. J.. Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 Minister podniósł, że pojęcie przedsiębiorstwa jest pojęciem szerszym niż same maszyny i urządzenia do niego włączone. Nawet przyjmując, że maszyny i urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa Stolarnia Mechaniczna, wł. J. W. – B., ul. [...], pochodziły z przedsiębiorstwa przy ul. [...], to jednak mienie to stanowiło jedynie element przedsiębiorstwa zorganizowanego przez W. J. w trakcie trwania małżeństwa z M. J.. Nie jest przy tym istotne twierdzenie zawarte w piśmie B. iż M. J. nie była właścicielką tego przedsiębiorstwa, gdyż tytuł własności do przedsiębiorstwa należy oceniać na podstawie przepisów prawa, również o wspólności majątkowej małżeńskiej, nie zaś na podstawie subiektywnych stwierdzeń podmiotów, nieświadomych stanu prawnego przedsiębiorstwa – B. czy też samego W. J., który stwierdził w piśmie z dnia [...] lipca 1953 r., skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, że: "właścicielem całego przedsiębiorstwa wraz z budynkiem jestem dotychczas ja". W ocenie Ministra nowo pozyskane dokumenty (tj. zgłoszenie przemysłu z dnia [...] maja 1947 r., odpis aktu małżeństwa F. P. i W. J., akt zgonu F. J. - pierwszej żony W. J., sprawozdanie z dnia [...] lutego 1950 r. z kontroli Wytwórni K. przy ul. [...], protokół z czynności Komisji zwołanej na dzień [...] stycznia 1951 r., w sprawie wprowadzenia zarządcy przymusowego w posiadanie Stolarni K., wł. W. J., pismo zastępcy Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 1950 r. oraz dokumenty w języku niemieckim z roku 1940 r., które nie mogą dotyczyć przedsiębiorstwa Stolarnia Mechaniczna, wł. J. W. – B., ul. [...], gdyż zostało ono utworzone znacznie później oraz kserokopie dokumentów nadesłanych przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i przy pismach uzupełniających) nie dowodzą by przedsiębiorstwo stanowiło wyłączną własność W. J.. Zdaniem organu, ustalenie przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r., iż przedsiębiorstwo to stanowiło, majątek wspólny W. i M. J., jest prawidłowe. W piśmie z dnia [...] marca 2009 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. S. podniosła że "akta w Archiwum Państwowym dotyczące warsztatu stolarskiego przy ul. [...] i [...] Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 to oryginały pisane na maszynie lub ręcznie, tylko jeden dokument jest kserem - z dnia [..] i [...] lutego 1950 r. a dowód ten został sfałszowany. W odniesieniu do tego zarzutu Minister wskazał, iż dokument ten został nadesłany do akt sprawy przez samą M. S., jednak po tym jak okazało się, że wynika z niego okoliczność sprzeczna z jej twierdzeniami, stwierdziła ona że jest to dokument sfałszowany. Wszelkie inwestycje poczynione przez W. J. na nieruchomości gruntowej stanowiącej majątek odrębny jego żony, jak podkreślił Minister, należy traktować co najwyżej jako nakłady i jako takie mogą być przedmiotem rozliczeń wyłącznie pomiędzy właścicielką gruntu a osobą, która ich dokonała. Dokument, na który powołuje się M. S., tj.: pismo z dnia [...] lutego 1991 r. Urzędu Wojewódzkiego w B., skierowane do Ministerstwa Rynku Wewnętrznego, w którym znajduje się wzmianka, iż W. J. nie zdążył ujawnić swego prawa w księdze wieczystej, nie dowodzi, w ocenie organu, odrębnej własności do budynku i praktycznie nie ma większej wartości dowodowej. Poza tym dokument ten znajdował się w aktach sprawy przed wydaniem przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r. Ponadto Minister zaznaczył, że przy ustalaniu tytułu własności do nieruchomości, bada się przede wszystkim wpis w księdze wieczystej. Opinia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w zakresie prawa własności do nieruchomości nie posiada większej mocy dowodowej od wpisu w księdze wieczystej. Dlatego dokument ten nie jest wystarczający do podważenia takiego wpisu. M. S., w ocenie organu, nie nadesłała żadnych nowych, istotnych dowodów, które wpłynęłyby na zmianę ustaleń dokonanych przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r., w zakresie tytułu własności do budynku stolarni. Natomiast w odniesieniu do kwestii potrącenia w decyzji z dnia [...] listopada 2003 r., kwoty 29.199,00 zł, "z tytułu zobowiązań" byłego przedsiębiorstwa stolarni wobec Skarbu Państwa, organ orzekający w sprawie stwierdził, że nowo powoływany dowód - pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1953 r., nie jest dowodem na brak istnienia zobowiązań podatkowych, pomniejszających należne odszkodowanie. Odnosząc się do kolejnego dowodu - ekspertyzy biegłego F. S. z dnia [...] maja 1951 r., Minister stwierdził, że wprawdzie jest on dowodem, który był Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 nieznany organowi w dniu wydania decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r., jednak jego pozyskanie nie wpływa na zmianę ustaleń dokonanych w przedmiotowej decyzji. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydając swe rozstrzygnięcie oparł się min. na opinii biegłego - rzeczoznawcy A. L. z 2003 r. sporządzonej w przedmiocie ustalenia wartości szkody rzeczywistej na mieniu ruchomym przedsiębiorstwa. Opinii tej i zawartych w niej wyliczeń nie zakwestionowały M. S. i K. M.. Za nieistotny dowód Minister uznał także protokół z dnia [...] stycznia 1951 r. w sprawie wprowadzenia zarządcy w posiadane przedsiębiorstwa, także w świetle twierdzenia K. M., że do odszkodowania nie zaliczono kwoty znajdującej się na książeczce oszczędnościowej, gdyż dokument ten został sporządzony przed ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego. Organ wskazał, że wysokość przyznanego odszkodowania wnioskodawcy mogli zakwestionować korzystając z przysługującego im prawa wystąpienia z pozwem do właściwego sądu powszechnego, o czym zostali pouczeni w decyzji odszkodowawczej, jednak nie skorzystali ze swego prawa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są ponadto w ocenie Ministra: protokół otwarcia magazynu tego. przedsiębiorstwa z dnia [...] maja 1951 r., szkic budynków z roku 1913, zaświadczenie Biura Notarialnego w B. z dnia [...] lipca 1988 r., dotyczące księgi wieczystej Kw B. tom 41, nr wykazu [...], odpis Kw Nr [...], billing rozmów telefonicznych i dwa oświadczenia o otrzymaniu od ówczesnego pełnomocnika Z. W. decyzji odszkodowawczej i innych pism urzędowych oraz fakt, że zdaniem M. S. jej pełnomocnik w sposób niewłaściwy prowadził sprawę. W odniesieniu do zarzutów O. J., zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie, Minister wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie potwierdza, iż przedsiębiorstwo przy ul. [...] istniało, natomiast kwestia rejestracji przedsiębiorstwa była bez znaczenia przy ustalaniu odszkodowania, zatem nieistotne jest, czy organ wydający decyzję z dnia [...] listopada 2003 r., posiadał informację, że W. J. nigdy nie zarejestrował przedsiębiorstwa na ul. [...]. Bez wątpienia przedsiębiorstwo przy ul. [...] było przez W. J. prowadzone. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła O. J.a wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 uzasadnieniu podniosła, iż przesłanka nieważności w związku z art. 156 §1 pkt 3 Kpa jest gwarancją powagi rzeczy osądzonej. W obrocie prawnym nie mogą bowiem funkcjonować dwie lub więcej decyzjf rozstrzygających tę samą sprawę. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącej, należy wyeliminować późniejsze decyzje z obrotu prawnego - tj. decyzję Ministra z dnia [...] listopada 2003 r., która jest sprzeczna z decyzjami Ministra Rynku Wewnętrznego z 1991 r. i Ministra Kultury z 2002 r. Ponadto zdaniem skarżącej, operaty sporządzone w sprawie a dotyczące wyceny przedsiębiorstwa były nierzetelne i znacząco różnią się od siebie. Ponadto jej zdaniem, protokół przejęcia z dnia [...] czerwca 1951 r. został sfałszowany, ponadto część dokumentów w sprawie zaginęła - np. pismo z dnia [...] lutego 1951 r. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 25 stycznia 2011 r. o oddalenie skargi wniosła uczestniczka postępowania K. M.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, Minister Infrastruktury rozpoznając wniosek M. S. o ponowne rozpoznanie sprawy, naruszył przepis art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 Kpa. Naruszenie to polegało na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji pierwszej instancji. Wskazać należy, iż przywołany art. 24 Kpa razem z art. 25 Kpa regulują kwestie wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenie organu od załatwienia sprawy, stwarzając przy tym warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika organu od udziału w postępowaniu jest fakt, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Uregulowanie to ma na celu uniknięcie sytuacji, w której dana osoba, działając z upoważnienia piastuna funkcji organu, dwukrotnie bierze udział w wydaniu rozstrzygnięcia. Pracownik, który raz już Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co z kolei może budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. W doktrynie przyjmuje się, że art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 Kpa, (por. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 221). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08 stwierdził, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 Kpa ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, a zatem pracownik, rozpatrując z upoważnienia organu ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazać również należy, iż powyższe stanowisko potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09, w której NSA stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 Kpa nie ma zastosowania do osoby piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 Kpa w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 Kpa. Jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, przepisy prawa procesowego zawierają cały system gwarancji procesowych bezstronnego, sprawiedliwego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Do gwarancji tych należy zaliczyć instytucje procesowe ustanowione w zasadach ogólnych, w tym zasadę ogólną prawdy obiektywnej. Do instytucji procesowych zapewniających bezstronne i sprawiedliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy należy zaliczyć instytucję wyłączenia pracownika, instytucję wyłączenia organu administracji publicznej oraz instytucję wyłączenia członka organu kolegialnego. Dalej NSA wskazał, że zawsze tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 Kpa) trzeba ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika lub członka organu kolegialnego przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. NSA uznał, że kompetencje przyznane organom administracji publicznej nie przechodzą na aparat pomocniczy, który jedynie powołany jest do realizacji tej kompetencji w imieniu i na rachunek organu. Pracownicy aparatu pomocniczego powiązani zależnością organizacyjną nie gwarantują bezstronnego działania. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy zarówno decyzję wydaną w pierwszej instancji jak również decyzję wydaną w drugiej instancji podpisała, Sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 działająca z upoważnienia Ministra Gospodarki, M. S.. Biorąc pod uwagę uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r. należy stwierdzić, że pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, nie może być uznany za osobę piastującą funkcję organu, która nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 Kpa przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127 § 3 Kpa. Wobec tego, wydanie zaskarżonej decyzji z upoważnienia Ministra Gospodarki przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji tego samego organu, stanowi istotne naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. Naruszenie powyższego przepisu stanowi przesłankę wznowieniową, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 Kpa. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Jednocześnie mając na względzie podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, przy powtórnym rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy zastosować się do oceny prawnej w nim wyrażonej.