IV SA/Wa 1387/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora Departamentu Rynku Pocztowego w Urzędzie Regulacji Telekomunikacji i Poczty postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora Departamentu Rynku Pocztowego w Urzędzie Regulacji Telekomunikacji i Poczty. W dniu 23 listopada 2012 r. A. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 23 listopada 2012 r. skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazał wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie. A. S. oświadczył zarazem, że utrzymuje się z zaciągniętego długu w wysokości 185.000 zł, stwierdził, że nie ma majątku pozwalającego na poniesienie kosztów postępowania i wskazał, że osiągane wynagrodzenie nie pozawala na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 23 listopada 2012 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 30 listopada 2012 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. wobec wskazania w rubryce nr 7 formularza wniosku ("Majątek"), że skarżący nie ma nieruchomości - do złożenia dodatkowego oświadczenia, gdzie (w domu/mieszkaniu) mieszka i jaki posiada tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu, 3. do nadesłana kopii dokumentu (np. umowy kredytu, zaświadczenia banku) potwierdzającego powstanie zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł, jest źródłem utrzymania skarżącego, a także dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość zadłużenia, 4. do złożenia oświadczenia, czy skarżący spłaca aktualnie dług zaciągnięty w wysokości 185.000 zł - jeżeli tak, to należało nadesłać dokument (np. potwierdzenie wpłaty, zaświadczenie banku) potwierdzający tę okoliczność, 5. do złożenia oświadczenia, czy wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należało nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę), 6. do złożenia oświadczenia o wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości - np. kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (czynszu najmu, opłat za energię elektryczną, gaz). W piśmie z dnia 28 grudnia 2012 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 30 listopada 2012 r., A. S. oświadczył, że nie ma jakiegokolwiek rachunku bankowego i podał, że mieszka w piwnicy, do której nie ma tytułu prawnego. Wskazał, że nie prowadzi dokładnych szacunków utrzymania piwnicy i nie opłaca kosztów jej utrzymania, bo nie ma na to środków finansowych. Przedstawił też zestawienie przybliżonych kosztów utrzymania. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym udokumentowanie powstania zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł stanowić ma źródło utrzymania A. S., a także udokumentowanie aktualnej wysokości zadłużenia, skarżący oświadczył, że nie posiada dokumentów potwierdzających powstanie zobowiązania, ani dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość zadłużenia, ponieważ jest dłużnikiem niewypłacalnym i żaden bank nie udzieli mu kredytu, pożyczki, ani nie zawrze żadnej umowy tego typu. Wnioskodawca wskazał także, że w 2012 r. pokryciu wydatków na utrzymanie służyło głównie wynagrodzenie ze stosunku pracy, którego wysokość podał w formularzu wniosku. Niemniej, jak nadmienił skarżący, jest osobą "długotrwale, strukturalnie bezrobotną", a stosunek pracy ustaje z początkiem 2013 r. W związku z tym posiada rosnące zadłużenie u osoby fizycznej w wysokości około 185.000 zł, którego aktualnie nie spłaca, bo nie ma z czego. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym wskazanie, czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, skarżący odpowiedział, że nie wie - "chyba tak" - oraz, że pozostawia do rozstrzygnięcia przez Sąd, czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Oświadczył, że prowadzi spór z komornikiem i sądami, czy nadal jest dłużnikiem na kwotę 23,35 zł, czy też komornik i sędziowie są jego dłużnikami na kwotę 6,65 zł. Do pisma z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący dołączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2011 r. wydanego w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla W. w W. z udziałem A. S., którym uchylono zajęcie wierzytelności w kwocie 30 zł dokonane przez komornika sądowego, a także kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w L., III Wydział Cywilny Odwoławczy wydanego w sprawie ze skargi dłużnika – A. S. na czynności komornika sądowego w sprawie z wniosku wierzyciela - Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla W. o należności pieniężne, którym na skutek częściowego uwzględnienia zażalenia dłużnika na postanowienie sądu rejonowego, obniżono określoną w postanowieniu komornika kwotę pozostałą do zapłaty przez dłużnika. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że nie otrzymuje pomocy od rodziny lub innych osób, organizacji społecznych lub państwowych, nie uzyskuje dochodów z prac sezonowych, dorywczych, umów zlecenia lub o dzieło. Do pisma z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący dołączył ponadto kserokopię zaświadczenia Sądu Rejonowego dla L. w L. Sądu Gospodarczego z dnia [...] lipca 2008 r. informującego o wpisaniu A. S. do rejestru dłużników niewypłacalnych, a także bilet za przejazd pociągiem z W. do K. i paragon fiskalny za zakup leków. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy skarżący wywodzi, że jego zatrudnienie ma tymczasowy charakter, a zarazem określa siebie jako osobę "długotrwale, strukturalnie, bezrobotną", ustalenie źródła i rzeczywistej wielkości zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł stanowić ma źródło utrzymania wnioskodawcy, jest konieczne do stwierdzenia, czy w istocie spełnia on wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dlatego wystosowane do niego wezwanie obejmowało udokumentowanie powstania tego zobowiązania oraz aktualnej wysokości zadłużenia. Wyjaśnianie zawarte w piśmie z dnia 28 grudnia 2012 r., odnoszące się do wezwania w omawianym zakresie, nie może być uznane za wiarygodne. Po pierwsze należy wskazać, że brak możliwości udokumentowania powstania zobowiązania i aktualnej wielkości zadłużenia strona tłumaczy wpisaniem jej do rejestru dłużników niewypłacalnych, co uniemożliwiać ma otrzymanie przez nią jakiegokolwiek kredytu lub pożyczki. Wezwanie z dnia 30 listopada 2012 r. w omawianym zakresie nie dotyczyło jednak aktualnych możliwości zaciągnięcia przez skarżącego kredytów i pożyczek, tylko zobowiązania (lub zobowiązań) powstałych wcześniej - zobowiązania, z którego dług w wysokości około 185.000 zł stanowić ma źródło utrzymania skarżącego. Wyjaśnienie strony, odwołujące się do okoliczności wpisania jej do rejestru dłużników niewypłacalnych, nie usprawiedliwia zatem nieudokumentowania powstania i wielkości zaciągniętego długu, który stanowić ma źródło jego utrzymania. Po drugie, skarżący, powołując się na tymczasowy charakter zatrudniania w urzędzie miejskim w K., podaje, że posiada "rosnące zadłużenie w wysokości około 185.000 zł u osoby fizycznej". Powyższe wskazuje, że w dalszym ciągu dysponuje on możliwością pozyskiwania środków finansowych poprzez zadłużanie się - jak podaje - u osoby fizycznej. Jeżeli więc, mający stanowić źródło utrzymania skarżącego dług zaciągnięty jest u osoby fizycznej, skarżący może udokumentować jego powstanie i wysokość poprzez złożenie do akt sprawy umowy zawartej z tą osobą lub chociażby oświadczenia tej osoby. Treść powołanego wyżej art. 246 § 1 ppsa wskazuje, że pomoc Państwa w poniesieniu kosztów postępowania przed sądem stosowana jest wobec osób znajdujących się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając rzetelność strony w przedstawianiu informacji o jej możliwościach płatniczych należy więc zakładać, że deklarowany przez nią stan ubóstwa wiąże się z konicznością skrupulatnego planowania wydatków gospodarstwa domowego, co w szczególności wymaga wiedzy o wysokości zarówno bieżących jak i zaległych zobowiązań pieniężnych. Tymczasem skarżący podaje kwotę zadłużenia orientacyjnie, szacując ją na około 185.000 zł, a wezwany do wskazania, czy prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne twierdzi, że nie wie i pozostawia rozstrzygnięcie tej kwestii Sądowi. Jednocześnie przedstawia kserokopie postanowień sadów sprzed prawie dwóch lat oraz zaświadczenia sprzed ponad czterech i pół roku, zatem dokumentów, które nie mogą być pomocne przy ocenie jego aktualnych możliwości płatniczych. Przypominając, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, należy skonstatować, że oświadczenie A. S. z dnia 28 grudnia 2012 r. i dołączone do niego kserokopie dokumentów źródłowych nie czynią zadość wezwaniu z dnia 30 listopada 2012 r. w sposób pozwalający na dokonanie pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji, odstępując od należytego wyjaśnienia okoliczności związanych z powstaniem i wysokością długu, który stanowić ma źródło utrzymania skarżącego oraz nie wyjaśniając okoliczności dotyczących prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego, wnioskodawca uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do podniesionej w piśmie z dnia 28 grudnia 2012 r. kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w wymienionych przez niego sprawach, po pierwsze należy wskazać, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza, że ustalono, iż wykazane przez niego stan majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych, niejasnych i przeczących sobie informacji, wykonaniem wezwania z dnia 30 listopada 2012 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Po drugie, jak wnioskodawca sam zauważa, powołując się na teść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozytywny dla niego wynik postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w innych sprawach, nie determinuje rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Dopóki zatem A. S. nie wykona należycie wezwania z dnia 30 listopada 2012 r. i nie wyjaśni opisanych wyżej wątpliwości, które rodzi złożone przez niego oświadczenie o majątku, dochodach i wydatkach, nie będzie możliwe dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.