IV SA/Wa 1387/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym Sędzia WSA - Aneta Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora [...] wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 2 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S. na decyzję Szefa Służby Cywilnej z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...] w przedmiocie konkursu na stanowisko dyrektora [...]. W dniu 23 listopada 2012 r. A. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 23 listopada 2012 r. skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jest osobą "długotrwale i strukturalnie bezrobotną". Jako jedyne źródło dochodu wskazał wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie. A. S. oświadczył zarazem, że utrzymuje się z zaciągniętego długu w wysokości 185.000 zł, stwierdził, że nie ma majątku pozwalającego na poniesienie kosztów postępowania i wskazał, że osiągane wynagrodzenie nie pozawala na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Pismem z 30 listopada 2012 r. referendarz sądowy wezwał A. S. do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2. wobec wskazania w rubryce nr 7 formularza wniosku ("Majątek"), że skarżący nie ma nieruchomości - do złożenia dodatkowego oświadczenia, gdzie (w domu/mieszkaniu) mieszka i jaki posiada tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu, 3. do nadesłana kopii dokumentu (np. umowy kredytu, zaświadczenia banku) potwierdzającego powstanie zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł, jest źródłem utrzymania skarżącego, a także dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość zadłużenia, 4. do złożenia oświadczenia, czy skarżący spłaca aktualnie dług zaciągnięty w wysokości 185.000 zł - jeżeli tak, to należało nadesłać dokument (np. potwierdzenie wpłaty, zaświadczenie banku) potwierdzający tę okoliczność, 5. do złożenia oświadczenia, czy wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należało nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę), 6. do złożenia oświadczenia o wysokości stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości - np. kosztów związanych z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych (czynszu najmu, opłat za energię elektryczną, gaz). W odpowiedzi na powyższe wezwanie A. S. oświadczył, że nie ma jakiegokolwiek rachunku bankowego i podał, że mieszka w piwnicy o pow. około 70m², do której nie ma tytułu prawnego. Wskazał, że nie prowadzi dokładnych szacunków utrzymania piwnicy i nie opłaca kosztów jej utrzymania, bo nie ma na to środków finansowych. Przedstawił też zestawienie przybliżonych kosztów utrzymania, szacując je na około 1154,90 złotych miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: do maksymalnie 310,00 złotych na zakup żywności, ok. 500 złotych na przemieszczanie się do biblioteki Uniwersyteckiej lub Wydziału Prawa i Administracji [...] w [...] i prokuratur oraz sądów powszechnych i administracyjnych w W., 100 złotych na koszty korespondencji procesowej, 30 złotych opłaty za telefon komórkowy, 14,90 złotych opłaty za abonament telewizyjny oraz około 200 złotych na zakup środków czystości, lekarstw, odzieży. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym udokumentowanie powstania zobowiązania, z którego dług w wysokości 185.000 zł stanowić ma źródło utrzymania A. S., a także udokumentowanie aktualnej wysokości zadłużenia, skarżący oświadczył, że nie posiada dokumentów potwierdzających powstanie zobowiązania, ani dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość zadłużenia, ponieważ jest dłużnikiem niewypłacalnym i żaden bank nie udzieli mu kredytu, pożyczki, ani nie zawrze żadnej umowy tego typu. Wnioskodawca wskazał także, że w 2012 r. pokryciu wydatków na utrzymanie służyło głównie wynagrodzenie ze stosunku pracy, którego wysokość podał w formularzu wniosku. Niemniej, jak nadmienił skarżący, jest osobą "długotrwale, strukturalnie bezrobotną", a stosunek pracy ustaje z początkiem 2013 r. W związku z tym posiada rosnące zadłużenie u osoby fizycznej w wysokości około 185.000 zł, którego aktualnie nie spłaca, bo nie ma z czego. Odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym wskazanie, czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, skarżący odpowiedział, że nie wie - "chyba tak" - oraz, że pozostawia do rozstrzygnięcia przez Sąd, czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Oświadczył, że prowadzi spór z komornikiem i sądami, czy nadal jest dłużnikiem na kwotę 23,35 zł, czy też komornik i sędziowie są jego dłużnikami na kwotę 6,65 zł. Do pisma z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący dołączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2011 r. wydanego w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla [...] w W. z udziałem A. S., którym uchylono zajęcie wierzytelności w kwocie 30 zł dokonane przez komornika sądowego, a także kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w L., wydanego w sprawie ze skargi dłużnika – A. S. na czynności komornika sądowego w sprawie z wniosku wierzyciela - Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla [...] o należności pieniężne, którym na skutek częściowego uwzględnienia zażalenia dłużnika na postanowienie sądu rejonowego, obniżono określoną w postanowieniu komornika kwotę pozostałą do zapłaty przez dłużnika. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że nie otrzymuje pomocy od rodziny lub innych osób, organizacji społecznych lub państwowych, nie uzyskuje dochodów z prac sezonowych, dorywczych, umów zlecenia lub o dzieło. Do pisma z dnia 28 grudnia 2012 r. skarżący dołączył ponadto kserokopię zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] w L. Sądu Gospodarczego z dnia [...] lipca 2008 r. informującego o wpisaniu A. S. do rejestru dłużników niewypłacalnych, a także bilet za przejazd pociągiem z W. do K. i paragon fiskalny za zakup leków. Postanowieniem referendarza sądowego z 15 stycznia 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i złożył sprzeciw do Sądu od postanowienia z 15 stycznia 2013 r. Skarżący potwierdził wszystkie dane przedstawione dotychczas w toku postępowania na temat swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, dodając, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (dowód: decyzja Starosty L. z dnia [...] stycznia 2013 r. o uznaniu skarżącego z dniem 4 stycznia 2013 r. osobą bezrobotną oraz o odmowie przyznania prawa do zasiłku). Zgodnie z zarządzeniem z dnia 8 marca 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody : 1. kopii dokumentu/dokumentów (np. umowy, zaświadczenia, oświadczenia osoby fizycznej) potwierdzającego/potwierdzających zaciągnięcie zobowiązania pieniężnego w wysokości 185.000 zł (stanowiącego - według oświadczenia skarżącego- źródło jego utrzymania), a także dokumentu/dokumentów zawierającego/zawierających informację o aktualnej wysokości zadłużenia z tytułu niniejszego zobowiązania; 2. zaświadczenia o aktualnej sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta); 3. oświadczenia, czy aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należy nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę); 4. aktualnej na dzień udzielania odpowiedzi na niniejsze wezwanie informacji dotyczącej stanu zatrudnienia skarżącego (np. umowy o pracę, zaświadczenia o statusie bezrobotnego). W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący A. S. - w piśmie z 5 kwietnia 2013 r. - oświadczył, że nie posiada i nie zamierza posiadać dokumentu potwierdzającego istnienie długu w wysokości 185.000 zł., obecnie nie ma środków z ww. pożyczki, nie posiada rachunków bankowych, nie ma żadnego zaświadczenia o sytuacji rodzinnej i nie zamierza mieć. Nadto oświadczył, że obecnie jest zatrudniony oraz, że wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, na dowód czego załączył kserokopię umowy o pracę z 4 lutego 2013 r. oraz kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r., z którego wynika, iż w stosunku do niego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, którego wierzycielem był Sąd Rejonowy dla [...]. Koszty postępowania egzekucyjnego ustalono na kwotę 298,88 zł. Nadto skarżący ponownie wymienił stałe miesięczne wydatki czynione na koszty utrzymania. Sąd zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej w skrócie "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...). Rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika. Oznacza to, że A. S. powinien wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymogi te zostały ustalone przez ustawodawcę w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Powołany przepis zobowiązuje stronę do wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wykazanie tego stanu rzeczy stanowi jedyny sposób uzyskania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wynika z tego, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zatem musi on przedstawić Sądowi argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie zawsze jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Stąd też przepis art. 255 P.p.s.a. dopuszcza możliwość wezwania strony do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka też sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu jednak, wyjaśniania skarżącego zawarte w piśmie z dnia 5 kwietnia 2013 r., odnoszące się do wezwania Sądu z dnia 8 marca 2013 r., nie mogą być uznane za wystarczające, bowiem informacje w nim zawarte nie dają możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Po pierwsze należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wskazał żadnych powodów, które świadczą o braku możliwości udokumentowania powstania zobowiązania oraz aktualnej wysokości zadłużenia. Lakoniczne stwierdzenie skarżącego, iż "nie posiadam i nie zamierzam posiadać dokumentu o zadłużeniu, aczkolwiek żyję i nie śmierdzę" nie spełnia wskazanego wymogu. W ocenie Sądu, jeżeli ta okoliczność ma stanowić podstawę do uznania, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, winna być odpowiednio udokumentowana. Skarżący zobowiązany był zatem do złożenia do akt sprawy stosownych dokumentów, tj. umowy zawartej z osobą fizyczną udzielającą wskazanej pożyczki lub chociażby oświadczenia tej osoby. Po drugie, skarżący podaje kwotę zadłużenia orientacyjnie, szacując ją na około 185.000 złotych, a wezwany do wskazania, czy prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne przedstawia jedynie kserokopię postanowienia komornika sądowego sprzed prawie trzech, o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego w sprawie, w której wierzycielem był Sąd Rejonowy dla [...], a nie osoba fizyczna. I znów nie przedstawia dokumentów, które mogłyby być pomocne przy ocenie jego aktualnych możliwości płatniczych. Po trzecie, skarżący nie przedłożył zaświadczenia o aktualnej sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta). A. S. w odpowiedzi na tę część wezwania podał cyt.: "nie mam żadnego zaświadczenia o sytuacji rodzinnej i nie zamierzam mieć, doradzam wszystkim i każdemu ... się od mojej sytuacji rodzinnej, a zajęcie się wykonywaniem obowiązków ustawowych bowiem przez ich zaniechanie nie objąłem należnego mi wyższego stanowiska w korpusie słuszny cywilnej". Takie ustosunkowanie się do wezwania Sądu jest obraźliwe, licuje z powagą Sądu ale także - co z punktu widzenia skarżącego ważniejsze - uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Unikając udzielenia prostych odpowiedzi o kwestie zupełnie podstawowe skarżący uniemożliwił poczynienie przez Sąd ustaleń mogących skutkować przyznaniem A. S. wnioskowanego prawa pomocy. Tymczasem z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji natomiast, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej dokumentów lub oświadczeń, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Okoliczności te spowodowały, iż nie jest możliwe obecnie ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, co skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.