IV SA/Wa 1389/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty sankcyjnej - oddala skargę - Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa decyzję z [...] lipca 2011 r. - zaskarżoną skargą przez M. L. (dalej: skarżący) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa w L. z [...] stycznia 2011r., którą określono ww skarżącemu opłatę sankcyjną w wysokości 9 000 zł za dokonanie obrotu materiałem siewnym (sadzonki maliny odmiany P.) niezgodnie z warunkami określonymi w art. 57 ust. 1 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2007 r., Nr 41, poz. 271, ze zm.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy podał, iż postępowanie w sprawie nałożenia na M. L. opłaty sankcyjnej za prowadzenie obrotu materiałem siewnym niezgodnie z warunkami określonymi w art. 57 ust. 1 ustawy o nasiennictwie zostało wszczęte z urzędu. Powodem wszczęcia było ujawnienie w toku kontroli przechowywania paszportów roślin przeprowadzonej u M. J., iż podmiot kontrolowany dla założenia owocowej plantacji nabył od skarżącego sadzonki malin, które nie mogły być uznane za materiał szkółkarski kategorii elitarny, kwalifikowany lub CAC. M. J. wyjaśnił do protokołu, iż sadzonki malin pozyskał na plantacji M. L., za każdą płacąc po 0,10 zł i posadził je na działkach [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha położonych w obrębie miejscowości R. Sprzedający w okresie prowadzenia obrotu nie był wpisany do rejestru przedsiębiorców, a materiał szkółkarski nie spełniał wymagań dla kategorii elitarny, kwalifikowany lub CAC wynikających z ustawy o nasiennictwie. Skarżący w złożonych wyjaśnieniach oświadczył, iż nie miał wiedzy na temat przepisów ustawy o nasiennictwie, w tym dotyczących ograniczeń w obrocie materiałem siewnym; w marcu 2010r. przekazał M. J. ok. 20 000 sztuk malin odmiany P.; na tę okoliczność sporządzili oświadczenie, ale transakcja odbyła się nieodpłatnie. Z kolei M.J. w pismach z 15 i 16 grudnia 2010r. podkreślił, iż wraz ze skarżącym działali nieświadomie; 20 000 szt. pędów malin pozyskał od skarżącego nieodpłatnie, a w oświadczeniu, które spisał po pozyskaniu pędów mylnie napisał słowo "zakupiłem"; również nie wie dlaczego do protokołu podał informację dotyczącą ceny za pędy, skoro pozyskał je bezpłatnie; w trakcie kontroli był chory i brał silne leki. Nadto w odwołaniu, w którym także swoje wyjaśnienia zawarł M. J., jeszcze raz podkreślono, iż pomiędzy wymienionymi doszło do bezpłatnego przekazania krzewów pozyskanych po usunięciu zbędnych roślin, które zagęszczały plantację owocującą; w wyniku problemów zdrowotnych M. J. i nacisku kontrolujących znalazły się w dokumentach kontroli informacje nieprawdziwe, tj. ilość pozyskanych sadzonek - 30 000 szt. i cena sadzonek - 0,10 zł/szt. Zarzucono, iż nikt nie przeliczył liczby krzewów, a tym bardziej nie dokonano ich oszacowania. Dalej organ podał, iż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809, ze zm.) minimalna obsada maliny wynosi 4 600 sztuk na hektar. Zatem dla założenia plantacji w rolnictwie ekologicznym o powierzchni 5,79 ha niezbędnych jest minimalnie 26 634 szt. sadzonek. W tej sytuacji ilość 30 000 zakupionych sadzonek uznano za wiarygodną i od tej ilości określono opłatę sankcyjną. Organy wydając decyzje oparły się na ustaleniach kontroli przechowywania paszportów dokonanej u M. J. udokumentowanej w protokole oraz oświadczeniu z 20 marca 2010r. wyżej wymienionego jako kupującego, podpisanego również przez sprzedającego skarżącego. Nie dały wiary oświadczeniu M. J., iż pozyskał on nieodpłatnie od skarżącego pędy malin, gdyż on sam jednoznacznie określił kwotę za jaką nabył sadzonki, a także powierzchnię działek, na których nabyte maliny posadził. Ostatecznie przyjęto, iż skarżący nabył od M. J. sadzonki malin, które nie mogły zostać uznane za materiał szkółkarski kategorii elitarny, kwalifikowany lub CAC wynikający z ustawy o nasiennictwie i ustawy o ochronie roślin. Przedstawione działanie skarżącego zakwalifikowano jako prowadzenie obrotu materiałem szkółkarskim maliny niezgodnie z warunkami określonymi w art. 57 ustawy o nasiennictwie w odniesieniu do 30 000 szt. w cenie 0,10 zł/szt. Za obrót ten - na podstawie art. 67 ust. 1 i 2 ustawy o nasiennictwie - zobowiązano skarżącego do wniesienia na rachunek właściwego urzędu skarbowego opłaty sankcyjnej stanowiącej 300 % kwoty należnej za sprzedany materiał siewny. Odnośnie wniosku skarżącego o ponowne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka M. J. organ wyjaśnił, iż świadek był dwukrotnie wzywany do stawiennictwa, pomimo tego nie stawił się. Ustalono, iż ww w marcu 2010r. wyjechał za granicę. Zarówno skarżący, jak i osoba zajmująca się jego gospodarstwem nie mają z nim żadnego kontaktu i nie znają miejsca jego adresu. W tej sytuacji skarżący został poinformowany o niemożności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskowanego przez skarżącego świadka i pouczony zgodnie z treścią art. 10 K.p.a. Jednak w wyznaczonym terminie skarżący nie skorzystał z praw jakie daje art. 10 K.p.a. M. L. w skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2011 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Podniósł, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją Nie jest przedsiębiorcą i jako rolnik zajmuje się uprawą malin. Z jego plantacji korzystał M. J. i ilość pobranych przez niego sadzonek nie przekroczyła 20 000 szt. On sam nie zna się na przepisach i nie widział, że są ograniczenia w obrocie materiałem siewnym i nie prowadził obrotu handlowego sadzonkami. Uważa, że M.J. powinien tę sprawę wyjaśnić i podać ile oraz na jakiej zasadzie pobrał sadzonki z plantacji skarżącego. Wymierzona kara jest dla niego bardzo krzywdząca i nie jest w stanie dokonać jej wpłaty. Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, iż decyzja Głównego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z [...] lipca 2011r. i decyzja organu pierwszej instancji z [...] stycznia 2011 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Decyzja określająca obowiązek wniesienia przez skarżącego na rachunek właściwego urzędu skarbowego opłaty sanacyjnej w wysokości 9 000 zł została wydana na podstawie art. 67 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2003r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2007r., Nr 41, poz. 271, ze zm.). Stosownie do art. 67 ust. 1 i ust. 2 ustawy o nasiennictwie, kto prowadzi obrót materiałem siewnym niezgodnie z warunkami określonymi w art. 57 ust. 1, 1a, 3 i 4 oraz w art. 57 a ust. 6 pkt 3, jest obowiązany do wniesienia na rachunek urzędu skarbowego, właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania prowadzącego obrót, opłaty sankcyjnej stanowiącej 300 % kwoty należnej za sprzedany lub dostarczony materiał siewny; stwierdzenie prowadzenia obrotu materiałem siewnym niezgodnie z warunkami określonymi w art. 57 ust. 1, 1a, 3 i 4 oraz art. 57 a ust. 6 pkt 3, ilość sprzedanego lub dostarczonego materiału siewnego oraz wysokość opłaty sankcyjnej, o której mowa w ust. 1, określa, w drodze decyzji wojewódzki inspektor właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce mieszkania prowadzącego obrót materiałem siewnym. Przy czym ogólnie pojęcie "materiał siewny" - zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o nasiennictwie - oznacza rośliny lub ich części przeznaczone do siewu, sadzenia, szczepienia, okulizacji lub innego sposobu rozmnażania roślin, w tym z zastosowaniem metod biotechnologii, zaś "obrót" - według art. 2 ust. 1 pkt 19 ustawy o nasiennictwie - oznacza oferowanie do sprzedaży, sprzedaż, dostawę materiału siewnego lub inny sposób dysponowania tym materiałem [...]. Z kolei art. 57 ust. 1 ustawy o nasiennictwie określa m. in. jakie materiały siewne dopuszcza się do obrotu i w niniejszej sprawie organy stwierdziły naruszenie warunków określonych w tym przepisie, a ściśle warunku z pkt 3 i pkt 5 tej normy. Według przywołanej regulacji do obrotu dopuszcza się materiał siewny kategorii elitarny, kategorii kwalifikowany odmian roślin sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru, odpowiednich rejestrów państwa członkowskich albo państw trzecich lub chronionych na podstawie przepisów o ochronie prawnej odmian roślin i materiał szkółkarski CAC. Kategorie materiału siewnego definiuje art. 48 ustawy o nasiennictwie. I tak materiał siewny kategorii elitarny lub kategorii kwalifikowany - zgodnie z pkt 2 ust. 1 art. 48 - uznaje się materiał siewny odpowiadający wymaganiom w zakresie wytwarzania i jakości odmian roślin sadowniczych wpisanych do krajowego rejestru, odpowiednich rejestrów państwa członkowskich albo państw trzecich lub chronionych na podstawie przepisów o ochronie prawnej odmian roślin. Zaś za materiał szkółkarski CAC - według ust. 4 art. 48 - uznaje się materiał odpowiadający wymaganiom w zakresie jego wytwarzania i jakości: 1) odmian tradycyjnie uprawianych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub 2) odmian chronionych na podstawie przepisów o ochronie prawnej odmian, lub 3) odmian wpisanych do krajowego rejestru, rejestru państw członkowskich lub państw trzecich, lub 4) odmian znajdujących się na liście dostawcy i opisanych przez niego. Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy organy w trakcie toczącego się postępowania ustaliły, iż skarżący w dniu 20 marca 2010r. sprzedał M.J. sadzonki malin w ilości 30 000 szt. za kwotę 3 000 zł (koszt 1 szt. to 0,10 zł). M.J. zakupione maliny posadził na działkach [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha położonych we wsi R. Ustalenia te organy zasadniczo oparły na dowodach z dwóch dokumentów, które sporządzono zanim wszczęto kontrolowane postępowanie, tj. protokole kontroli z [...] grudnia 2010r. i pisemnym oświadczeniu z 20 marca 2010r. skarżącego - podpisanym jako sprzedający i M. J. - podpisanym jako kupujący. Dowody te uznano za wiarygodne. Natomiast odmówiono wiary wyjaśnieniom składanym pisemnie, już w toku postępowania, zarówno przez skarżącego, jak i M. J. W wyjaśnieniach tych zaprzeczano jakoby pobranie sadzonek miało charakter odpłatny i kwestionowano ich ilość, albowiem twierdzono, że sadzonek tych było ok. 20 000 szt. W ocenie Sądu poczynione w sprawie ustalenia faktyczne zostały oparte na rzetelnie zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności w skład tego materiału weszły: oświadczenie z 20 marca 2010r. i protokół kontroli z [...] grudnia 2010r. A nadto przekonywującym wyinterpretowaniu w oparciu o treść rozporządzenia rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004r. w sprawie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich i posiadaną przez nabywcę powierzchnię plantacji, iż zakupiona ilość sadzonek była jak najbardziej odpowiednia dla założenia plantacji w jego gospodarstwie ekologicznym. Ustalenia poczynione na podstawie wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego sprawy są prawidłowe. Dowody zgromadzone w sprawie oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów unormowaną w art. 80 K.p.a. Słusznie dano wiarę wymienionym dowodom z dokumentów, jako pochodzącym jeszcze sprzed wszczęcia niniejszego postępowania. Pierwszy z tych dokumentów sporządzono bowiem bezpośrednio w dniu obrotu materiałem siewnym, natomiast drugi w trakcie kontroli przeprowadzanej u kupującego. Natomiast - również prawidłowo - odmówiono wiarygodności wyjaśnieniom obu stron transakcji kupna - sprzedaży złożonym na piśmie. Wyjaśnienia te zostały złożone na potrzeby przedmiotowego postępowania, celem uniknięcia obowiązku wniesienia na konto urzędu skarbowego stosownej opłaty sankcyjnej. W żadnym razie nie mogły one podważyć ustaleń organów poczynionych na podstawie dowodów z ww dokumentów. Również takiego skutku, przy istnieniu oświadczenia z 20 marca 2010r., nie mogła wywołać okoliczność, na którą powołuje się nabywca materiału siewnego, tj. zły stan zdrowia w czasie kontroli i związane z nim zażywanie silnych leków. Oświadczenie z 20 marca 2010r. tak skarżący, jak i M. J. sporządzili z własnej woli i inicjatywy. Wszystko to zatem musi prowadzić do stwierdzenia, iż Sąd nie mógł uznać za niewyjaśnione, bądź błędnie wyjaśnione okoliczności, którym przeczył skarżący w trakcie postępowania administracyjnego, a następnie i w skardze, zwłaszcza te dotyczące ilości przekazanych sadzonek i odpłatności za nie. W świetle powyższego za prawidłowe uznano stanowisko organów, wyrażone wbrew twierdzeniom skarżącego, iż sadzonki malin sprzedane przez skarżącego były materiałem siewnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy o nasiennictwie. Skarżący dokonał obrotu tym materiałem, pomimo że obrót nim nie mógł być prowadzony, bowiem do obrotu dopuszcza się wyłącznie materiał siewny odpowiadający wymogom z art. 57 ust. 1 ustawy o nasiennictwie, w tym w szczególności materiał siewny kategorii elitarny, kategorii kwalifikowany odmian roślin sadowniczych wpisanych do odpowiedniego rejestru, czy materiał szkółkarski CAC. W kontekście treści skargi, w której skarżący podnosi, iż nie zna się na przepisach i nie wiedział o obowiązujących ograniczeniach związanych z obrotem materiałem siewnym, należy podkreślić, iż brak świadomości prawnej nie jest przesłanką do zwolnienia z odpowiedzialności administracyjnej. Ponadto w okoliczność tę trudno uwierzyć, skoro jak słusznie zauważył organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, skarżący jest producentem ekologicznym roślin oraz produktów roślinnych i prowadzi dużą produkcję roślinną. Zatem już z tego faktu należy wnioskować, że zna przepisy prawa związane z możliwością, zasadami prowadzenia przedmiotowej produkcji i gospodarstwa ekologicznego. Ponadto organy przy wymiarze opłaty sankcyjnej nie mogły się kierować względami słusznościowymi, w tym sytuacją rodzinną i finansową skarżącego. Skarżący również podniósł, iż M. J. powinien całą sprawę wyjaśnić i podać ile i na jakiej zasadzie pobrał sadzonki z jego plantacji. Tymczasem w ocenie Sądu realizacja potrzeby skarżącego sprowadzającej się do przesłuchania jako świadka M.J. w postępowaniu administracyjnym (gdyż postępowanie sądowe takiej możliwości nie dopuszcza) jest niezasadna. Po pierwsze dlatego, że zeznania M. J. nie wniosłyby nic nowego do sprawy, tylko potwierdziłyby dotychczas składane przez niego wyjaśnienia. Wyjaśnienia te składał bowiem kilka razy na piśmie podczas toczącego się postępowania administracyjnego i wyjaśnienia te zostały przez organy ocenione zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów; po drugie skarżący wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka M. J. składał już w trakcie postępowania administracyjnego i organy ów wniosek uwzględniły. W dniu 24 marca 2011 r. dokonano wezwania nabywcy sadzonek na przesłuchanie w dniu 7 kwietnia 2011 r. Okazało się jednak, iż świadek przebywa za granicą, planowany termin powrotu miał nastąpić do 30 maja 2011 r. W tej sytuacji dokonano pisemnego zawiadomienia skarżącego o przesunięciu terminu zakończenia postępowania do 30 czerwca 2011r. Ponieważ świadek z zagranicy nie powrócił, a skarżący nie umiał wskazać przypuszczalnej daty jego powrotu, ani nie znał jego danych adresowych, organ poinformował skarżącego o niemożności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskowanego przez niego świadka i pouczył o prawie składania innych wniosków dowodowych. Pouczenie to skarżący przemilczał. W ocenie Sądu organy pomijając ów dowód, jako niemożliwy do przeprowadzenia z racji braku wiedzy na temat powrotu świadka z zagranicy, a także miejsca jego pobytu za granicą, w sytuacji gdy dowód ten nic by nowego do sprawy nie wniósł, nie uchybiły zasadom postępowania dowodowego. Dalsze oczekiwanie na możliwość przesłuchania świadka naraziło by organy na zarzut bezczynności czy przewlekłości postępowania. Mając na względzie przytoczone regulacje prawne, poczynione wywody i prawidłowo ustalony przez organ - w oparciu o całokształt materiału dowodowego sprawy - stan faktyczny oraz w kontekście uchybień, które Sąd jest zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie prawidłowo przyjęto, że skarżący dokonał obrotu (sprzedał) materiałem siewnym (sadzonki malin odmiany P.) niezgodnego z wymogami z art. 57 ust 1 pkt 3 i pkt 5 ustawy o nasiennictwie. W konsekwencji uprawnionym było określenie obowiązku polegającego na wniesieniu na rachunek właściwego urzędu skarbowego opłaty sankcyjnej w wysokości 9 000 zł - stanowiącej 300 % kwoty należnej za sprzedany towar (3 000 zł). W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 151 P.p.s.a. – oddalił skargę.