IV SA/Wa 1403/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2005 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. odmawiającą wszczęcia postępowania - na wniosek B. J. w sprawie stwierdzenia nieważności: - zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] grudnia 1952 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: M. własność spadkobierców M. D. i Urzędu L. ul. [...], woj. [...]; - orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] grudnia 1963 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa M. spadkobiercy M. D., woj. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ naczelny wskazał, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać wnioskodawczynię za stronę w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną może być każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizujących przedsiębiorstwo pn. M. w P. oraz nieruchomości, na której było zorganizowane należą wyłącznie współwłaściciele upaństwowionego mienia bądź ich następcy prawni. Zgodnie z generalną zasadą osoby zgłaszające swój udział w postępowaniu administracyjnym winny wykazać swą legitymację do występowania w nim w charakterze strony. Jeżeli B. J. twierdziła, że była współwłaścicielem nieruchomości, na której był zorganizowany znacjonalizowany m. to w jej interesie było tę kwestię udowodnić przesyłając w tym celu do akt sprawy sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, z której wynikałoby, że wnioskodawczyni jest jego spadkobierczynią lub dokumenty potwierdzające prawo własności do tego mienia jakie posiadał jej poprzednik prawny - K. K. -w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia. Nadesłany akt notarialny w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika dla A. R. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1994 r. sygn. Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu wnioskodawczyni K. K. zgodnie z wyżej przytoczona zasadą nie udowadniają posiadania przez wnioskodawczynię prawa własności do przedmiotowej nieruchomości a tym samym B. J. w toczącym się postępowaniu administracyjnym nie legitymuje się interesem prawnym albowiem K. K. nie był współwłaścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa ani nie posiadał w dacie nacjonalizacji do niego ani któregokolwiek z jego składników majątkowych jakichkolwiek praw, w oparciu o które jego spadkobierczyni mogły skutecznie wyprowadzić swój interes prawny w niniejszej sprawie. Organ podkreślił także, że B. J. nie może wywodzić dla siebie skutków prawnych z faktu ustanowienia K. K. pełnomocnikiem A. R. ponieważ pełnomocnictwo to zgodnie z obowiązującymi w dniu jego udzielenia przepisami prawnymi tj. z art. 91 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego a także z innymi przepisami ogólnymi prawa cywilnego właściwymi na datę śmierci K. K. (26 kwietnia 1986 r.) wygasło wraz ze śmiercią jego mocodawcy lub pełnomocnika. Jednocześnie zapis treści pełnomocnictwa mówiący, że "pełnomocnictwo jest nieodwracalne i nie gaśnie ani ze śmiercią mocodawcy ani pełnomocnika lecz w razie śmierci tego drugiego przechodzi na ustanowionych za życia substytutów a w braku takich na spadkobierców pełnomocnika" nie miał w świetle w/w przepisów prawnych żadnej mocy prawnej ponieważ był sprzeczny z powszechnie panującym porządkiem prawnym. Z tego też względu bezpodstawne jest powoływanie się na w/w okoliczność przez B. J. Dodatkowo organ wskazał, że kwestia ustalenia czy po śmierci mocodawcy i pełnomocnika pełnomocnictwo wygasło czy nie może zostać rozstrzygnięta wyłącznie na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny na drodze odrębnego postępowania sądowego przeprowadzonego w myśl przepisów kpc, w którym sąd stosownie do żądania ustala istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa. Pomimo kierowanych do wnioskodawczyni pism w dniach [...] października 1994 r., [...] lutego 2005r., i [...] maja 2005r. wzywających do udokumentowania jej legitymacji prawnej do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony B. J. nie wykazała prawidłowo tych uprawnień a zgromadzony materiał dowodowy wyklucza możliwość istnienia po stronie wnioskodawczyni interesu prawnego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Minister Gospodarki i Pracy - działając w oparciu o treść art. 157§3 kpa i art. 127 §3 kpa - odmówił wszczęcia postępowania z wniosku B. J. B. J. wniosła skargę na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2005 r. zarzucając naruszenie: - przepisów art. 5 i 65 kc poprzez błędną ich interpretację, zgodnie z treścią powołanych przepisów obszernego i dokładnego pełnomocnictwo udzielonego notarialnie przez A. C. - właściciela nieruchomości w P. zabudowanej M., ojcu skarżącej K. K., którego skarżąca jest bezspornie spadkobierczynią; - niewyjaśnienie przesłanek faktycznych, które sprawiły, że w właściciel nieruchomości złożył w 1950 r. nietypowe pełnomocnictwo, które wg niego nie było odwołalne a co dopiero - już po wydaniu decyzji - wyjaśniono w oświadczeniu z dnia [...] marca 1952 r. Jednocześnie skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z notarialnie złożonego oświadczenia A. C. z dnia [...].03.1952 r. na okoliczność, że K. K. - ojciec skarżącej w 1942 r. pomagał temu pierwszemu w czasie wojny ukrywając go w piwnicy swojej [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało zainicjowane wnioskiem B. J. z dnia [...].10.1994 r. w którym zgłosiła się ona jako strona w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń, na mocy których M. w P. wraz z nieruchomością, na której był posadowiony został przejęty na rzecz Skarb Państwa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktrynie reprezentowany jest jednolity pogląd, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności określonej decyzji tzw. postępowanie nadzorcze jest odrębnym postępowaniem, które toczy się na podstawie art. 157 kpa. Postępowanie to może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. (§2 art. 157kpa). Obowiązkiem zatem organu, do którego wpływa wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego jest w pierwszej kolejności zbadanie czy podmiot, który występuje z takim wnioskiem posiada przymiot strony w takim postępowaniu. Pojęcie strony zostało zdefiniowane w art. 28 kpa, który stanowi, że stroną jest ten czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Sąd podzielił stanowisko organu naczelnego, że B. J. w niniejszej sprawie nie wykazała, iż posiadała legitymację do żądania wszczęcia postępowania nadzorczego. Jak ustalił organ administracyjny w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad M. w P. przedsiębiorstwo to stanowiło współwłasność: A. R. , I. A., N. i E. małżonków W., M. G., S. G., F. R., R. B. oraz F. i J. S. A zatem jedynie te osoby lub ich następcy prawni posiadają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu wskazującego na to, iż jest następczynią prawną któregoś ze współwłaścicieli. Co więcej - zarówno we wniosku o dopuszczenie jej do udziału w sprawie jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazała, że swój interes prawny upatruje w tym, że jeden ze współwłaścicieli A. R. udzielił nieodwołalnego pełnomocnictwa jej ojcu do dysponowania swoim majątkiem a pełnomocnictwo to nie wygasa z chwilą śmierci mocodawcy lub pełnomocnika. Trafnie - w ocenie Sądu administracyjnego organ przyjął, że skarżąca nie może wywodzić dla siebie skutków prawnych z faktu ustanowienia jej ojca pełnomocnikiem do zarządu majątkiem A. R. pomimo zawartych w tym pełnomocnictwie klauzul o jego nieodwołalności i niewygaśnięciu. W dacie udzielenia pełnomocnictwa K. K. obowiązywały przepisy ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz.U. nr 34, poz. 311 ze zm.). Przepisy te zostały uchylone ustawą z dniem 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. nr 16, poz. 94) - Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (art. III), która to ustawa jednocześnie w art.XXVI wprowadziła zasadę, że do stosunków prawnych powstałych przed wejściem w życie kodeksu cywilnego stosuje się prawo dotychczasowe, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. A zatem skuteczność udzielonego pełnomocnictwa należy oceniać wg przepisów ustawy z 18 lipca 1950 r. Przepisy ogólne prawa cywilnego. Zgodnie z treścią art. 91 tej ustawy jeżeli nie sprzeciwia się temu stosunek prawny będący podstawą pełnomocnictwa pełnomocnictwo może być w każdej chwili odwołane lub ograniczone i wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Jednocześnie w art. 41 §1 tej ustawy ustawodawca wskazał, że czynność prawna sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym jest nieważna. W tej sytuacji prawidłowo organ orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że pełnomocnictwo udzielone K. K. przez A. R. wygasło z chwilą śmierci ojca skarżącej (lub w dacie śmierci udzielającego pełnomocnictwa - brak jest informacji czy ten ostatni żyje a jeśli nie w jakiej dacie zmarł). Dodatkowo podnieść należy, że nawet gdyby uznać racje skarżącej co do niewygaśnięcia pełnomocnictwa to i tak skarżącej - na jego podstawie nie przysługiwałby przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizujących majątek A. R. Zakres udzielonego pełnomocnictwa jest wprawdzie bardzo szeroki jednakże z istoty tej czynności prawnej wynika, że pełnomocnik nie działa w imieniu własnym lecz mocodawcy. Tak więc nawet jeśliby przyjąć (hipotetycznie), że skarżąca na mocy dziedziczenia po swoim ojcu stała się zarządcą majątku R. to nie posiadałaby ona własnego interesu prawnego uprawniającego do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. W konsekwencji zatem trafne jest stanowisko organu co do tego, że skarżąca nie posiada legitymacji do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje dołączone przez B. J. oświadczenie A. R. złożone dnia [...] marca 1952 r. wskazujące na to, że ojciec skarżącej w 1942 r. udzielał schronienia A. R. w podziemnym pomieszczeniu pod [...], którą zarządzał, dzięki czemu uchronił go od śmierci. Motywy udzielenia pełnomocnictwa pozostają wszak bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przez organ administracyjny. Należy także zwrócić uwagę, że skarżąca nie wykazała, ażeby sporządzone w formie aktu notarialnego pełnomocnictwo było dotknięte wadą oświadczenia woli np. czynnością pozorną, która miała na celu ukrycie innej czynności np. umowy darowizny. Właściwą drogą do przeprowadzenia takiego postępowania byłaby droga postępowania przed sądem powszechnym (wydziałem cywilnym). W tym stanie rzeczy należno przyjąć, że Minister Gospodarki i Pracy prawidłowo - w oparciu o treść art. 157§3 kpa odmówił wszczęcia postępowania w stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej orzeczeń nacjonalizacyjnych z wniosku B. J. Wobec niezasadności zarzutów skargi i niestwierdzenia przez Sąd z urzędu takich uchybień przepisów prawa, które miałyby wpływ na wynik rozstrzygnięcia skargę należało oddalić. Wobec powyższego - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.