IV SA/Wa 1403/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. D., B. K. oraz R. T. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 1997 r. nr [...]. IVSA/Wa 1403/09 UZASADNI EN I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] Minister Gospodarki, zwany dalej "Ministrem", utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 1997 r. nr [...] nie stwierdzającą nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] listopada 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa "S."[...]. Zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2002 r. zapadła w następującym stanie faktycznym. Na wniosek A. T., zwanej dalej "wnioskodawczynią", zawarty w piśmie z dnia [...] listopada 1990 r., przesłany do Ministerstwa Przemysłu i Handlu przez Urząd Wojewódzki w K. przy piśmie z dnia [...] lutego 1995 r. przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające mające na celu zbadanie legalności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] listopada 1948 r., zwanego dalej "orzeczeniem z 1948 r.", na mocy którego na własność Państwa przeszła [...] "S.", [...]. Orzeczenie to wydano na podstawie art.3 ustęp 1 Litera B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. RP Nr 3, poz.17). Decyzją z dnia [...] lipca 1997 r. Minister nie stwierdził nieważności orzeczenia z 1948 r., stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że przejęcie [...] na własność Państwa było zgodne z przepisami ustawy z 3 stycznia 1946 r. oraz z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. RP Nr 16, poz.62). Wnioskiem z dnia [...] października 1999 r. wnioskodawczyni wniosła do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] lipca 1997 r. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. Minister utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 1997 r., podtrzymując stanowisko w sprawie. Wnioskodawczyni wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra z dnia [...] lutego 2002 r., kwestionując jej zgodność z prawem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Zarządzeniem z dnia 9 marca 2004 r. Sąd zobowiązał wnioskodawczynię do złożenia dowodu przeniesienia na jej rzecz praw do przedsiębiorstwa przez spadkobierców J. T. W wykonaniu wyżej wskazanego zarządzenia wnioskodawczyni przedłożyła przy piśmie datowanym na 26 marca 2004 r. kserokopie dwóch sporządzonych notarialnie dokumentów noszących tytuł "Oświadczenie o dokonaniu cesji". W oświadczeniu z dnia [...] grudnia 1991 r., złożonym w B. przed notariuszem H. K. H. T. stwierdził m.in., co następuje: "Mój ojciec, J. T., zmarł [...] października 1946 r. w M. [...]. Był właścicielem [...] "S." położonej w M. Jako syn odstąpiłem mój udział jako spadkobierca w wyżej wymienionej [...] A. D. z domu S., urodzonej [...] kwietnia 1921 r. w W., zamieszkałej w K. ul. [...], która tę cesję przyjęła". Z kolei w oświadczeniu z dnia [...] stycznia 1992 r., złożonym w D. przed notariuszem H. C. R. T. stwierdziła m.in., co następuje: "Mój dziadek J. T. zmarł [...] października 1946 r. w M. [...]. Był właścicielem [...] "S." położonej w M. Syn mojego dziadka, mój ojciec G. T., urodzony [...] września 1914 r., zmarł w marcu 1945 r. Jako jedyna córka syna G. T. odstąpiłam mój udział jako spadkobierczyni w wyżej wymienionej [...] mojej matce A. D. urodzonej [...] kwietnia 1921 r. w W., zamieszkałej w K. ulica [...], która tę cesję przyjęła.". Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2004 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowe w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła umowy cesji, o której mowa w oświadczeniach, ani innego dowodu dla wykazania, że posiada tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, której dotyczyło orzeczenie z 1948 r., a tym samym legitymację do żądania stwierdzenia nieważności tego orzeczenia oraz wniesienia skargi do Sądu. Z powyższych względów Sąd zawiesił postępowanie, uznając, że wskutek niewykonania przez skarżącą zarządzenia nie można nadać sprawie dalszego biegu. Postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. Sąd, po rozpoznaniu wniosku wnioskodawczyni, odmówił podjęcia zawieszonego postępowania, stwierdzając, że wnioskodawczyni w dalszym ciągu nie przedłożyła umowy cesji ani innych dowodów dla wykazania, że posiada tytuł prawny do nieruchomości, której dotyczy orzeczenie z 1948 r. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2007 r. NSA podzielił stanowisko WSA, że wnioskodawczyni nie wykazała swych praw do nieruchomości, której dotyczy orzeczenie z 1948 r. NSA wskazał, że potwierdzenia tytułu prawnego wnioskodawczyni do spornej nieruchomości nie stanowią przedkładane przez nią kilkakrotnie odpisy oświadczeń o dokonaniu cesji. Tytuł taki nie powstał także z samego faktu, że skarżąca jest synową właściciela przedmiotowej [...]. NSA podkreślił, że nie kwestionuje autentyczności przedstawionych przez skarżącą dokumentów, stwierdza jedynie, że ich treść nie stanowi potwierdzenia prawa skarżącej do spornej nieruchomości. Pismem datowanym na 24 marca 2009 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 27 marca 2009 r. B. K. poinformowała Sąd, że jej matka, tj. wnioskodawczyni (używająca jednego nazwiska - uwaga Sądu) A. D. zmarła w dniu [...] marca 2008 r., co potwierdza nadesłany do Sądu odpis skrócony aktu zgonu, wystawiony w dniu [...] marca 2008 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. Z nadesłanego również postanowienia Sądu Rejonowego K. [...] w K. wynika, że spadek po zmarłej wnioskodawczyni nabyli na podstawie ustawy: córka B. K. z domu D., córka R. T. i syn A. D. Trzema osobnymi pismami datowanymi na 4 czerwca 2009 r. troje spadkobierców wnioskodawczyni, zwanych dalej "skarżącymi", złożyło oświadczenia o wstąpieniu w prawa wnioskodawczyni i woli kontynuowania zawieszonego postępowania. Pismami z dnia 15 lipca 2009 r. każde ze skarżących zostało wezwane do nadesłania umów, którymi R. T. oraz H. T. odstąpili swoje udziały w [...] "S." położonej w M. jako spadkobiercy J. T. na rzecz A. D., ewentualnie innych dokumentów, z których wynikałoby, że A. D. posiadała tytuł prawny do przedmiotowej [...]. Pismem z dnia 27 lipca 2009 r. skarżąca B. K. poinformowała w szczególności, że w prowadzonej od 1990 r. sprawie przejęcia na własność Państwa [...] nie sporządzono umowy cesji, ani innych dokumentów przenoszących własność między A. D., jej córką R. T. i jej szwagrem H. T. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r. Sąd podjął z urzędu postępowanie zawieszone postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2004 r. ze względu na ustanie przyczyny zawieszenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Gospodarki z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r, Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lipca 1997 r., albowiem wydano je w postępowaniu administracyjnym wszczętym na wniosek nieuprawnionego podmiotu. Zgodnie z art.157§2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie z §3 cytowanego artykułu odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie skutku przewidzianego w art. 61 § 4 k.p.a., tj. wszczęcia postępowania. Wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność (wyr. NSA z dnia 10 lipca 2001 r., I SA 349/00, niepubl.; podobnie w wyr. NSA z dnia 7 stycznia 2003 r., I SA 2128/02, niepubl.). Niedopuszczalność postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może mieć zarówno charakter przedmiotowy, jak i podmiotowy. Do grupy przyczyn o charakterze podmiotowym należy m.in. brak zdolności prawnej czy też oczywisty brak legitymacji po stronie wnioskodawcy. Niedopuszczalność postępowania powoduje konieczność podjęcia decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art.157§3 k.p.a.). Zgodnie z art.28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak przyjmuje NSA w wyroku z dnia 12 stycznia 1994 r. (teza druga): "Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji" (II SA 2164/92, ONSA 1995, nr 1, poz. 32). Stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej są strony (lub ich następcy prawni) toczącego się postępowania wywłaszczeniowego oraz każdy, kto ma tytuł prawny do nieruchomości (wyr. NSA z dnia 30 października 2003 r., I SA 3087/01, Lex nr 149467). Postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją Ministra wszczęto na wniosek A. T. zawarty w piśmie datowanym na [...] listopada 1990 r. skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w K. Zasadniczą kwestią w sprawie jest ustalenie, czy osoba ta miała interes prawny w tym postępowaniu w rozumieniu art.28 k.p.a. Należy w związku z powyższym wskazać, że Przedsiębiorstwo "S." [...], objęte orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] listopada 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa miało status przedsiębiorstwa jednoosobowego, stanowiącego własność J. T. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni nie mogła wywodzić swojego interesu prawnego z faktu bycia stroną postępowania zakończonego orzeczeniem z 1948 r., albowiem stroną taką był wyłącznie J. T. Spadkobiercami J. T., zmarłego w dniu [...] października 1946 r. w M. są jego syn H. T. oraz wnuczka R. T. po 1/2 części każde z nich (postanowienie Sadu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1994 r., sygn. akt [...]). Spadkobierczynią J. T. nie była zatem wnioskodawczyni A. T., czyli synowa byłego właściciela [...] (żona G. T.). W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni nie mogła wywodzić swojego interesu prawnego w sprawie z faktu następstwa prawnego po swoim teściu, wynikającego ze spadkobrania po nim. Wnioskodawczyni podjęła próbę wykazania, że jest następcą prawnym swojego teścia z racji nabycia wchodzących w skład spadku po nim roszczeń dotyczących [...] od bezpośrednich spadkobierców swojego teścia. W ocenie Sądu jednakże do skutecznego nabycia tychże roszczeń nie doszło, a przynajmniej potwierdzeniem nabycia tych roszczeń nie może być przedłożona przez wnioskodawczynię dokumentacja. Ocenę taką sformułował Naczelny Sąd Administracyjnym w wydanym w sprawie postanowieniu z dnia 27 listopada 2007 r. Ocena ta wiąże Sąd rozpatrujący skargę na podstawie art.153 p.p.s.a. Rozwijając pogląd NSA należy stwierdzić, że wnioskodawczyni oraz jej spadkobiercy wykazali się jedynie oświadczeniami o dokonaniu cesji złożonymi przez H. T. i R. T. Skuteczność prawna tych oświadczeń jest jednakże wysoce ograniczona. Na podstawie literalnego brzmienia każdego z tych oświadczeń można wnioskować jedynie o tym, że w przeszłości doszło do zawarcia umowy cesji pomiędzy wnioskodawczynią a osobami składającymi oświadczenia, w związku z czym celem złożenia oświadczeń może być jedynie zamiar potwierdzenia faktów prawnych już dokonanych. Ani wnioskodawczyni, ani skarżący nie byli jednak w stanie przedstawić wskazanej wyżej umowy, czy też umów cesji. W tej sytuacji przedmiotowych oświadczeń nie można uznać za dowód wystarczający do uznania, że do zawarcia umowy cesji rzeczywiście doszło. Skrupulatność w ocenie dowodów na okoliczność sukcesji po J. T. wynika z faktu, że co do zasady następstwo prawne jednego podmiotu po drugim nie może - z uwagi na swoją doniosłość prawną - pozostawać w sferze domniemań, czy poszlak, musi bowiem zostać wykazane w sposób nie budzący wątpliwości w oparciu o wiarygodne i jednoznaczne dokumenty. Standard ten musi być dochowany zwłaszcza w tych postępowaniach administracyjnych, w których - jak to ma miejsce w sprawie niniejszej - ich przedmiot przedstawia znaczną wartość materialną. Gwoli wyjaśnienia procesowych uwarunkowań niniejszej sprawy zauważenia wymaga, że postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r. Sąd podjął niniejsze postępowanie sądowe, pomimo tego, że wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21 września 2007 r., odmawiające podjęcia postępowania. Powyższe wynika z faktu, że po wydaniu postanowienia przez NSA Sąd wezwał spadkobierców wnioskodawczyni, czy mogą wykazać jej następstwo prawne po J. T. Osoby te potwierdziły jednakże ostatecznie, że nie dysponują żadnymi innymi dokumentami ponad te, które są już w aktach sprawy. Tym samym uznać należało, że: po pierwsze, wnioskodawczym, a następnie skarżący mają interes formalny w postępowaniu sądowym, albowiem wnioskodawczyni została uznana za stronę postępowania administracyjnego, po drugie, że ostatecznie ustalona została dokumentacja, w oparciu o którą wnioskodawczyni wywodziła swoje prawa do [...], co oznacza, że dokumentacja ta może zostać przez Sąd zweryfikowana. Tym samym Sąd stwierdził brak przeszkód do nadania sprawie dalszego biegu, a zatem uznał, że zaszły przesłanki do podjęcia zawieszonego postępowania. Konkludując należy stwierdzić, że przedłożona przez wnioskodawczynię oraz przez skarżących dokumentacja nie pozwala na uznanie, że wnioskodawczyni w jakikolwiek sposób wstąpiła w prawa przysługujące J. T., a zatem, że stała się jego następczynią prawną. Wnioskodawczyni nie miała zatem interesu prawnego w rozumieniu art.28 k.p.a. do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1948 r. Postępowanie to, które pomimo tej przeszkody zostało wszczęte na wniosek wnioskodawczyni zatem wszczęte z rażącym naruszeniem art.157§2 k.p.a., z którego wynika, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej musi pochodzić od strony. Prawidłowo zatem organ, do którego wniosek wnioskodawczyni wpłynął winien był odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art.157§3 k.p.a. Skuteczne wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1948 r. wymaga wystąpienia ze stosownym wnioskiem przez spadkobierców (lub ich następców prawnych) J. T. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia Minister wyda na podstawie art.157§3 k.p.a. decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1948 r. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 pkt 2 p.p.s.a.